opgave 1Door de tijd heen
De volgende gebeurtenissen in het leven van slaafgemaakten staan in
willekeurige volgorde:
1 Aan het einde van de Gouden Eeuw wilden Algerijnse kapers de
opvarenden van een Zeeuws schip op een slavenmarkt in Tunis
verkopen.
2 Caius Paternus verleende de slaafgemaakte Iustina de vrijheid om
daarna met haar te trouwen in de Romeinse provincie
Gallia Transalpina.
3 Dutty Boukman voerde kort na het begin van de Franse Revolutie een
voodoo-ritueel uit waarmee hij de slaafgemaakten in de Franse
kolonie Saint-Domingue opriep de wapens op te nemen.
4 In het archief van Francesco Datini, een koopman tijdens de bloei van
de Italiaanse stadstaat Prato, bevond zich een document waarin een
slavin voor 50 florijnen werd verzekerd tegen ongelukken maar niet
tegen vluchtpogingen.
5 Kort na de ontdekking van Amerika nam Pedro de las Casas de
slaafgemaakte jongen Juanico mee als cadeau voor zijn zoon
Bartolomé.
6 Na zijn vlucht uit Ierland keerde de voormalige slaafgemaakte
veehoeder Patrick terug, om de Ierse bevolking tot het christendom te
bekeren.
12pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 3De middeleeuwen
Gebruik bron 2.
Twaalf jaar nadat Karel de Grote tot keizer is gekroond, laat hij deze
munt slaan.
Twee interpretaties:
1 Karel suggereert een bepaalde politieke continuïteit.
2 Karel streeft naar eenheid in zijn rijk.
43pGeef aan:
− welke politieke continuïteit Karel met de voorkant van de munt
suggereert, en
− welke boodschap Karel wil overbrengen door het suggereren van deze
politieke continuïteit, en
− dat Karel met de achterkant van de munt streeft naar eenheid in zijn
rijk.
Gebruik bron 3.
Deze oproep tot strijd tegen de Albigenzen past bij verschillende
kenmerkende aspecten van de middeleeuwen.
53pGeef aan:
− op welke wijze de paus bestuurlijke verhoudingen uit de vroege
middeleeuwen inzet tegen graaf Raymond, waarbij je je antwoord
ondersteunt met een kenmerkend aspect uit de vroege middeleeuwen,
en
− met een kenmerkend aspect uit de late middeleeuwen met welke strijd
de paus de oorlog tegen de Albigenzen vergelijkt.
Gebruik bron 4.
Stel: een onderzoek naar de beweging van de begijnen heeft twee
onderzoeksgebieden:
1 De verspreiding van de beweging van de begijnen in Europa.
2 De motieven van vrouwen om toe te treden tot de beweging van de
begijnen.
De bron wordt alleen gebruikt voor de eerste deelvraag.
63pVerklaar dit door:
− aan te geven dat je de bron kunt gebruiken voor het eerste
onderzoeksgebied, en
− uit te leggen dat de bron minder betrouwbare informatie bevat voor het
tweede onderzoeksgebied.
In 1301 zou de Franse koningin Johanna tijdens een bezoek aan Brugge
zich hebben geërgerd aan de 'onmatige pracht en praal van de Brugse
vrouwen' en hebben uitgeroepen: "Ik dacht dat alleen ik koningin was en
ik vind er hier honderden."
De koningin geeft met haar uitroep kritiek op een verandering in de
levensstijl van de Brugse patriciërs in de late middeleeuwen.
72pGeef aan dat de kritiek van de koningin een politieke en een sociale
achtergrond had.
opgave 4Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 5.
84pGeef aan op welke twee verschillende manieren de katholieke kerk met
dit decreet de protestantse reformatie wil tegengaan, waarbij je telkens je
antwoord ondersteunt met een andere verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 6.
Met dit pamflet kun je een politiek conflict illustreren dat in 1672 speelt in
de Republiek.
93pToon dit aan door:
− de politieke tegenstelling uit die tijd te noemen, waarbij je je antwoord
ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
− aan te geven op welk politiek probleem de Amsterdamse burgers in dit
pamflet kritiek leveren.
Gebruik bron 7.
In 1675 wil koning Karel II de koffiehuizen in Engeland laten sluiten.
103pVerklaar dit door:
− met een verwijzing naar de prent uit te leggen waardoor de
koffiehuizen het denken over politiek beïnvloeden, en
− aan te geven welk politiek motief Karel II heeft om de koffiehuizen te
sluiten.
In Engeland en Frankrijk bestond de gewoonte dat de koning op bepaalde
feestdagen de lijders aan scrofulose (een ontsteking in de hals) aanraakte
om hen te genezen. In de Encyclopédie die in 1755 is uitgegeven stond
hierover: "Als de hemel een dergelijke macht aan koningen zou hebben
verleend, dan zou men verwachten dat dit voor iedereen zichtbaar was en
dat de genezing toch op zijn minst af en toe meteen na de aanraking
optrad."
113pLicht dit toe door:
− aan te tonen op welke wijze deze beschrijving het absolutisme
bekritiseerde, en
− uit te leggen dat de redenering in de Encyclopédie paste bij het
rationalisme.
opgave 5Door de tijd heen
De volgende gebeurtenissen, die te maken hebben met Nederlandse
wegen, staan in willekeurige volgorde:
1 Bij de aanleg van een weg tussen Amersfoort en Utrecht werden aan
weerszijden percelen aangewezen waarop regenten hun nieuwe
buitenhuizen lieten aanleggen.
2 De pachters van tolwegen klaagden dat hun opbrengsten daalden na
de aanleg van de eerste spoorlijnen.
3 In Gelderland ontstonden 'Hanzewegen', toen handelaren tussen
verschillende Hanzesteden begonnen te reizen.
4 Keizer Napoleon Bonaparte besloot dat in Nederland een netwerk van
verharde wegen moest worden aangelegd. De eerste 28 rijkswegen
zouden naar Parijs worden doorgetrokken.
5 Nadat Atrecht een lokale marktfunctie kreeg, ontstond een steeds
fijner netwerk van wegen tussen Atrecht en haar verzorgingsgebied.
6 Op de wegen rondom 's-Hertogenbosch werd tijdens de regering van
koning Philips II alleen tol betaald door koopmannen die van buiten
's-Hertogenbosch kwamen.
122pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 6Moderne tijd
In november 1830 stemde het Nationaal Congres van de nieuwe staat
België over verschillende kwesties:
1 Het Congres stemde in met het voorstel dat België een monarchie
werd.
2 Het Congres nam een grondwettelijke tekst aan met daarin de
bepaling "dat de leden van het stamhuis van Oranje-Nassau voor altijd
uit alle macht of gezag in België uitgesloten zijn".
133pLicht de bepalingen toe door:
− uit te leggen waardoor het Congres verwachtte dat de eerste bepaling
noodzakelijk was voor de acceptatie van de nieuwe staat België door
Europese mogendheden, en
− een binnenlands-politieke verklaring te geven voor het afwijzen van de
leden van het stamhuis van Oranje-Nassau.
Hoofdredactrice Clara Zetkin schreef in 1898 in het Duitse tijdschrift
Die Gleichheit (Gelijkheid): "Een tijdschrift als Die Gleichheit kan geen
beweging veroorzaken [bij vrouwelijke arbeiders] maar kan werken binnen
die beweging, door scholing en aanmoediging te geven; en dat heeft
Die Gleichheit gedaan. Die Gleichheit heeft als hoofddoel de vrouwelijke
kameraden aan te spreken die in de frontlinie staan bij onze strijd."
Clara Zetkin wil met Die Gleichheit de koers van de Duitse feministische
beweging veranderen.
142pGeef aan:
− onder welke sociale klasse de feministische beweging in de
negentiende eeuw vooral aanhang kreeg, en
− welke koersverandering Clara Zetkin wil bevorderen.
Gebruik bron 8.
Tse Tsan-tai is een Chinese uitgever die zich in Hongkong vestigt. Met
deze prent geeft hij kritiek weer op de Chinese regering.
153pToon dit aan door:
− met de bron uit te leggen welke kritiek op de regering Tse weergeeft,
en
− zonder bron te verklaren waardoor Tse deze prent kan publiceren in
Hongkong.
Gebruik bron 9.
Je concludeert dat:
1 je twijfelt aan de betrouwbaarheid van deze bron voor een onderzoek
naar de oorzaken van het Duitse verlies van de oorlog.
2 de bron gebruikt kan worden door tegenstanders van de
dolkstootlegende.
163pOndersteun beide conclusies door:
− aan te geven waardoor je twijfelt aan de betrouwbaarheid van de bron
voor het onderzoek, en
− uit te leggen welke redenering van Eliza von Moltke gebruikt kan
worden door de tegenstanders van de dolkstootlegende.
Gebruik bron 10.
Twee beweringen:
1 De instructie van de Duitse regering aan de pers past bij een totalitaire
samenleving.
2 Met de instructie wil de Duitse regering de bevolking van Duitsland
voorbereiden op een mogelijke oorlog.
174pLeg beide beweringen uit met telkens een andere verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 11.
Twee gegevens:
1 Deze foto wordt door de Nederlandse legervoorlichtingsdienst
afgekeurd voor publicatie.
2 Hugo Wilmar schrijft in 1946 aan zijn ouders: "Wat de publicatie [van
zijn foto's] betreft: deze wordt zoveel mogelijk geblokkeerd en
tegengegaan. Schandelijk! Het Nederlandse Volk leeft daarom in de
stellige overtuiging dat we hier rustig in ons mooie Indië zitten en toch
maar boffen."
Je gebruikt deze foto voor een onderzoek naar de dekolonisatieoorlog in
Indonesië.
183pLicht je keuze toe door:
− een verklaring te geven voor het besluit van de Nederlandse
legervoorlichtingsdienst deze foto voor publicatie af te keuren
(gegeven 1), en
− uit te leggen dat je de foto bruikbaar vindt voor je onderzoek, waarbij
je je antwoord ondersteunt met gegeven 2.
In december 1963 werd het Passierscheinabkommen gesloten tussen
West- en Oost-Duitse regeringen. Hierdoor kregen West-Berlijners een
grenspas waarmee ze tijdens de feestdagen hun familie in Oost-Berlijn
konden bezoeken.
Twee gegevens:
1 De grenspassen werden verstrekt door medewerkers van de
Staatssicherheitsdienst.
2 De regering van de DDR beschouwde het Passierscheinabkommen
als een internationaal verdrag maar de regering van de BRD deelde
deze visie niet.
192pGeef aan:
− met het eerste gegeven welk binnenlands politiek doel de
DDR-regering wilde bereiken, en
− waardoor de BRD het Passierscheinabkommen niet wilde beschouwen
als een internationaal verdrag.
Gebruik bron 12.
In september 1965 geeft de Nederlandse regering voor het eerst
toestemming aan de Communistische Partij Nederland (CPN) voor
zendtijd op radio en televisie.
202pGeef aan welke visie Behrendt op deze toestemming weergeeft, waarbij je
je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Volgens sommige historici kan het besluit om de CPN zendtijd te geven
(zie vraag 20) worden verklaard vanuit:
1 de detente.
2 de verandering in het denken over autoriteit in de jaren 1960.
214pLeg voor beide de redenering van de historici uit.
Gebruik bron 13.
Deze aandachtspunten passen bij de Culturele Revolutie.
224pNoem twee kenmerken van de Culturele Revolutie waarbij deze
aandachtspunten passen, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met
een verwijzing naar een ander aandachtspunt.
Let op: je mag een aandachtspunt maar één keer gebruiken.
Gebruik bron 14.
Kort nadat de Chinese ambassade in Oost-Berlijn de fototentoonstelling
laat inrichten, haalt de Staatssicherheitsdienst deze weg.
233pGeef aan:
− welke ideologische boodschap China wil overbrengen aan de regering
van de DDR met de fototentoonstelling, waarbij je je antwoord
ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
− welke politieke boodschap de regering van de DDR overbrengt door
de fototentoonstelling weg te halen.
In 1997 zei Jiang Zemin: "Het is belangrijk om de verhouding tussen
ontwikkeling aan de ene kant en stabiliteit aan de andere kant zo goed
mogelijk te beheersen, en zo een stabiele politieke en sociale
samenleving te behouden. Zonder stabiliteit kan niets bereikt worden."
243pLicht deze uitspraak toe door:
− de ontwikkeling te noemen waarop Zemin in zijn beleid in China de
nadruk legde, en
− uit te leggen welke politieke continuïteit in China Zemin met deze
uitspraak wilde onderbouwen.
Drie gebeurtenissen bij de Siegessäule (de overwinningszuil), een
monument in Berlijn:
1 In september 1873 marcheerden Duitse troepen triomfantelijk langs de
Siegessäule, waarin kanonnen waren verwerkt die zij buit hadden
gemaakt.
2 In mei 1945 hesen Poolse troepen na de overwinning in de Slag om
Berlijn hun vlag in de top van de Siegessäule.
3 In juni 1979 werd de Siegessäule opgenomen in de route van een
parade waarin aandacht werd gevraagd voor de rechten van
homoseksuelen.
253pNoem bij elke gebeurtenis het kenmerkende aspect van die tijd dat hierbij
past.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
