bronnen

Eindexamen grieks vwo 2000, tijdvak 1

bij dit examen

Achtergrond
Pentheus weigert het bestaan van de god Dionysos te erkennen.
12p
Leg uit dat dit samenhangt met Pentheus’ opvatting over wat er in het verleden met
Semele is gebeurd. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 40 woorden.

opgave 1Tekst 1

Regel 438 δλλαεν νωπ ν wordt door Hupperts en Van Lakwijk als volgt vertaald:
en hij verschoot niet van kleur.
22p
Leg uit dat deze vertaling geen recht doet aan de dramatische ironie die de Griekse tekst
bevat. Citeer tevens in je antwoord het Griekse woord waarop de dramatische ironie van
toepassing is.
Regel 434-450
Het bericht van de dienaar, met name regel 443 en volgende, kan worden uitgelegd als een
waarschuwing aan het adres van Pentheus.
32p
Wat houdt die waarschuwing in?
Met regel 450 σ δ τλλα ρ µλειν legt de dienaar alle verantwoordelijkheid bij
Pentheus.
42p
Citeer uit het voorafgaande het Griekse tekstelement waaruit een dergelijke houding van
de dienaar ook al bleek.
Regel 451-452
52p
Leg uit dat Pentheus’ gebruik van de jacht-metafoor opgevat kan worden als een vorm van
dramatische ironie, gezien het verdere verloop van de tragedie.
J.C.B. Eykman vertaalt regel 459 als volgt:
waarbij je Aphrodite in schoonheid probeert te evenaren.
G. Koolschijn vertaalt: want u jaagt op liefde met uw schoonheid.
61p
Welke van beide vertalingen sluit het best aan bij de inhoud van regel 453-456? Citeer
tevens het Griekse tekstelement waarop je je keuze baseert.
72p
Leg uit dat het feit dat Pentheus de vreemdeling uitgebreid gaat ondervragen (regel 460
e.v.) verrassend is, gezien wat hij eerder tegen zijn soldaten heeft gezegd (regel 355-357):
κ νπερ λ ητε,δ σµι ν π ρε σατε
δερ α τ ν !ς #ν λευσ%µ υ δ%κης τυ &ν
’ ν(η,πικρ)ν κευσιν *ν Θ-αις δ.ν.
In regel 476-480 komt herhaaldelijk een verschijnsel voor dat kenmerkend is voor
stichomythie.
82p
Leg uit welk verschijnsel dit is en geef een voorbeeld uit regel 476-480.
91p
Omschrijf in het Nederlands wat wordt bedoeld met τ δ in regel 484.
Regel 485.
101p
Door welke verdenking is deze vraag ingegeven?

opgave 2Tekst 2 Cultuurhistorische achtergrond

Regel 1114 wordt door P. Brommer als volgt vertaald:
Zijn eigen moeder wijdt het eerst dit offer in tot eer van Bacchos.
112p
Hoe is Brommers vertaling „offer” te verklaren vanuit de Griekse tekst van deze regel?
Regel 1115-1117 0 δ µ%τραν t/m Αγα η
122p
Beschrijf de plotselinge omkering in het gedrag en de bedoelingen van Pentheus, waarvan
in deze regels sprake is. Ga daarbij zowel in op zijn gedrag als op zijn bedoelingen.
Sommigen zien Pentheus als een onschuldig slachtoffer van religieus fanatisme van de
Bakchanten.
132p
Citeer uit regel 1115-1121 het Griekse tekstelement dat tegen deze opvatting pleit en licht
je antwoord toe.
Regel 1122-1136.
Deze episode wordt geheel verteld met persoonsvormen in het imperfectum, behalve
regel 1127.
142p
Waarom gebruikt de verteller in dit ene geval de aoristus en in de rest van de episode
steeds het imperfectum?
Regel 1139 34δι ν 5-τηµα
Verderop in het stuk zal een ander personage dezelfde mededeling doen.
152p
Noem de naam van dit personage en beschrijf tevens de desbetreffende scène.
Regel 1146-1147
162p
Leg uit dat er binnen deze regels een verandering in vertelperspectief optreedt; geef in je
antwoord ook duidelijk aan waar de overgang in vertelperspectief optreedt.
In regel 1148-1149 zegt de bode zelf waarom hij nu weggaat.
171p
Welke andere reden had Euripides om hem van het toneel te laten verdwijnen?
Cultuurhistorische achtergrond
Er wordt wel eens een verband gelegd tussen de houding van Pentheus tegenover de
Dionysoscultus en de situatie in Athene aan het einde van de vijfde eeuw v.Chr.
182p
Welk verband kan hier bedoeld zijn? Gebruik bij voorkeur niet meer dan 50 woorden.
194p
Schets kort de ontstaansgeschiedenis van de antieke tragedie.Verwerk in je antwoord de
namen Aristoteles en Dionysia en de termen / begrippen dithyrambe en 6π κριτ-ς. Leg in
je antwoord tevens de beide termen / begrippen uit. Gebruik bij voorkeur niet meer dan
60 woorden.

opgave 3Tekst 3

Regel 3
201p
In welk opzicht wijkt de rol van Autonoe hier af van die bij Euripides, zoals beschreven in
tekst 2?
Regel 9-10
212p
Welke omkering met betrekking tot de voorstelling van zaken in tekst 2 tref je in deze
regels aan?
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 4Tekst 4

222p
Hoe zou binnen deze interpretatie het optreden van Pentheus tegen Dionysos, zoals
Euripides dit beschrijft, worden beoordeeld?

opgave 5Tekst 5 Afbeelding

Zowel De Jong als Freriks doet een uitspraak over de vrouwen op de Kithairoon die in
tegenspraak is met de inhoud van het stuk.
232p
Welke twee uitspraken zijn onjuist en waarom?
Afbeelding
De afbeelding op dit mengvat wordt wel geïnterpreteerd als een tafereel uit de opvoeding
van de zoon van Dionysos. De zittende figuur moet dan worden geïdentificeerd met
Dionysos, het figuurtje op zijn knieën met zijn zoon.
242p
Noem vier attributen op grond waarvan het zeker is dat we hier in elk geval te doen
hebben met een scène uit de Dionysoscultus.

opgave 6Tekst 6

2545p
Bestudeer tekst 6 met de inleiding en de aantekeningen.
45p Vertaal regel 611 t/m 631.
Einde