bronnen

Eindexamen latijn vwo 2010, tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 Het begin van de Pro Caelio

Regel 4 eo
11p
Waarnaar verwijst dit woord?
A quis (regel 1)
B atrocitas (regel 2)
C iudicium (regel 4)
D facinoris (regel 4)
Regel 5 legem
21p
Wat houdt deze wet blijkens de tekst in?
A Er moet een goede reden zijn om op feestdagen recht te spreken.
B Er moeten iedere dag zittingen van de rechtbank plaatsvinden.
C Geweld tegen de overheid moet altijd zwaar worden bestraft.
D Ook op feestdagen moet een proces over geweld tegen de overheid
doorgaan.
Regel 11 pietatem
31p
Leg uit waarom de aanklacht tegen Caelius volgens Cicero opgevat kan worden
als pietas van Atratinus. Baseer je antwoord op het voorafgaande.
Een commentator merkt over de regels 5-13 (Idem t/m esse) op: “Cicero maakt
zijn standpunt vanaf het begin duidelijk: de formele aanklacht moet terzijde
worden geschoven”.
42p
a. Beschrijf in eigen woorden de formele hoofdaanklacht. Baseer je antwoord op
je kennis van de achtergrond van de rechtszaak tegen Caelius.
b. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 5-13 (Idem t/m esse) waarop
het oordeel ‘de formele aanklacht moet terzijde worden geschoven’
gebaseerd is.
Regel 9-13 sed t/m esse
In deze regels laat Cicero zich op twee plaatsen negatief uit over Clodia.
52p
Citeer de twee desbetreffende Latijnse tekstelementen.
Regel 12-13 vos t/m esse
61p
Wat wil Cicero hiermee duidelijk maken?
A De betreffende persoon beklaagt de rechters.
B De betreffende persoon benijdt de rechters.
C De betreffende persoon heeft begrip voor de rechters.
D De betreffende persoon maakt de rechters belachelijk.
Regel 1-13
Alle persoonsvormen in deze regels waarvan quis het onderwerp is, staan in de
coniunctivus.
72p
a. Leg uit waarom Cicero in de situatie die hij in de regels 1-13 schetst, steeds
coniunctivusvormen gebruikt.
b. Beschrijf ook de situatie die hij in deze regels schetst.
Regel 20 aetatis
82p
Citeer een Latijns woord uit het voorafgaande (vanaf Etenim regel 14) en een
Latijns woord uit het vervolg dat meer informatie geeft over aetatis.
Tekst 1 en Tekst 2
Tekst 1, regel 21 Ceteris
91p
Citeer het Nederlandse tekstelement uit Tekst 2 dat hiermee inhoudelijk
vergelijkbaar is.
Tekst 2, regel 4 te fatsoenlijk
101p
Citeer een Latijns bijvoeglijk naamwoord uit Tekst 1, regel 14-20 (Etenim t/m
aetatis) dat hiermee inhoudelijk vergelijkbaar is.
Tekst 2, regel 9-10 mijn verdiensten jegens jou en je vader
111p
Citeer het Latijnse tekstelement uit Tekst 1, regel 14-22 waarmee Cicero
verwijst naar de goede betrekkingen tussen Cicero en Atratinus en zijn familie.

opgave 3Tekst 3 Cicero spreekt over de aard van het contact tussen Caelius en Clodia

Regel 4 factitatum
Cicero had het woord factum kunnen gebruiken in plaats van factitatum.
121p
Leg uit dat het woord factitatum het punt dat Cicero wil demonstreren, beter
laat uitkomen dan het woord factum.
Regel 7 quae
132p
Leg uit dat het gebruik van het woord quae in overeenstemming is met een
belofte die Cicero in de voorafgaande zin heeft gedaan. Verwerk in je antwoord
de gedane belofte.
De vragen die Cicero in de regels 13-15 (utrum t/m videatur) stelt, bevatten
tevens de door Cicero bedoelde antwoorden op deze vragen.
142p
Citeer de twee Latijnse tekstelementen die de antwoorden op deze vragen
vormen.
Regel 14 libidinem
Volgens een commentator kan Cicero hiermee zowel naar de libido van Caelius
als die van Clodia verwijzen.
152p
Formuleer in eigen woorden voor beide mogelijkheden een argument dat past in
het geheel van het betoog van Cicero.
In de regels 16-17 (Obliviscor t/m neglego) maakt Cicero gebruik van het
stilistisch middel praeteritio.
162p
Leg dit uit. Ga bij je antwoord in op de inhoud van de regels 16-17.
Regel 22 Ea si tu non es
Wat hier als een mogelijkheid wordt gepresenteerd, werd in het voorafgaande
als een feit gepresenteerd.
171p
Citeer het desbetreffende Latijnse tekstelement uit het voorafgaande (vanaf
regel 18 Sed).
Regel 26 ceteris
181p
Formuleer in eigen woorden wie Cicero hiermee bedoelt.

opgave 4Tekst 4

Regel 1 wordt door P. Claes als volgt vertaald:
“Leven, mijn Lesbia, is liefhebben”
De vertaler heeft de eerste regel van dit gedicht inhoudelijk in twee opzichten
gewijzigd.
192p
Formuleer in eigen woorden deze twee wijzigingen.
Regel 2-3
Lesbia zou te identificeren zijn als Clodia, maar de Clodia zoals wij die kennen
uit de beschrijving van Cicero in de Pro Caelio lijkt geen vrouw te zijn geweest
die zo’n aansporing nodig had.
201p
Leg de bovenstaande bewering uit. Ga daarbij in op de beschrijving van Clodia
door Cicero.
Regel 2-3
De dichter gebruikt in deze regels een tegenstelling om duidelijk te maken welke
houding hij en zijn geliefde moeten aannemen ten opzichte van rumores.
212p
a. Formuleer in eigen woorden deze tegenstelling.
Deze tegenstelling wordt benadrukt door de woordplaatsing.
b. Leg dit uit en citeer bij je antwoord de desbetreffende twee Latijnse woorden.
Regel 5-6
222p
Noteer de naam van het stilistisch middel dat de tegenstelling in deze regels
benadrukt. Citeer daarbij ook de desbetreffende Latijnse tekstelementen.
Tekst 4 en Tekst 5
Uit Tekst 5 (Revius) blijkt een heel andere opvatting over de dood dan uit
Tekst 4 (Catullus).
232p
Leg dit uit en ga daarbij in op beide teksten.

opgave 6Tekst 6 Uit de oudheid is een redevoering overgeleverd die gericht is tegen Cicero

242p
a. Beschrijf in eigen woorden op welke historische gebeurtenis de schrijver doelt
met ‘nadat de staat in wanorde was geraakt’ (regel 3-4).
b. Beschrijf in eigen woorden op welke concrete maatregel van Cicero de
schrijver doelt met ‘jezelf de macht over leven en dood had toegeëigend’
(regel 7-8).

opgave 7Tekst 7 Cicero heeft Verres, de voormalige praetor (stadhouder) van Sicilië,

2537p
Bestudeer Tekst 7 met de inleiding en de aantekeningen.
37p Vertaal de regels 1 t/m 11 in het Nederlands.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.