Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2000, tijdvak 1 (maatschappijleer)

Met nog maar 29 zetels zijn de christen-democraten figuur 1 door de kiezer in 1994, toen de partij veertig procent van de aanhang verloor, was dus geen eenmalige (…) De teruggang is structureel en de natuurlijke regeringspartij van weleer dient zich dan ook voor te bereiden op een rol in de marge (…) PvdA en VVD hebben vier jaar lang hun (…) meningsverschillen zakelijk opgelost, van de kiezer moeten ze vooral zo doorgaan. Onder leiding van een premier die niet bevlogen maar ’gewoon’heet te zijn, en juist daarom zo aanspreekt. bron: NRC Handelsblad, 7 mei 1998

Met welke verandering in politieke cultuur kun je de samenwerking tussen VVD en PvdA verklaren? Licht deze verandering in politieke cultuur kort toe. figuur 2 Opkomst bij de Tweede-Kamerverkiezingen van 1959-1998 bron: Leids Dagblad van 7 mei 1998 Het lage opkomstpercentage in 1998 kan niet uitsluitend verklaard worden als politieke desinteresse.

Noem een andere interpretatie. Alom werd gewezen op de lage opkomst bij de verkiezingen van de Tweede Kamer in 1998. NRC Handelsblad schrijft hierover op 7 mei 1998: „Met 73,2 procent is de opkomst wederom vijf procent lager geweest dan vier jaar geleden, wat toen al een laagterecord voor Tweede-Kamerverkiezingen was. Met name in de grote steden hebben de kiezers het massaal laten afweten. Nagenoeg vier op de tien kiezers is daar niet opgekomen. Daardoor nadert de politieke legitimatie in de grote steden, die tevens de erkende probleemgebieden vormen, kritische grenzen”.

figuur 3 Niet-stemmers Van alle kiezers heeft 27 procent niet gestemd. Er zijn evenveel mannen als vrouwen niet gaan stemmen. 'Geen interesse in politiek' noemt 22 procent van alle niet-kiezers als belangrijkste reden om niet te stemmen. bron: NRC Handelsblad van 7 mei 1998 Van alle kiezers heeft 27% niet gestemd. Deze niet-kiezers zijn niet over alle groepen gelijk verdeeld. Figuur 3 geeft een aantal achtergrondvariabelen weer van het niet-opkomen.

Geef voor leeftijd, religie en inkomen een verklaring van het verschil in opkomst. De politicoloog professor Lijphart pleit voor herinvoering van de opkomstplicht ter vervanging van het huidige stemrecht. Dit zou de representativiteit verhogen.Andere politicologen vinden de representativiteit juist bij het huidige stemrecht aanvaardbaar. Behalve representativiteit kunnen ook andere waarden in deze discussie betrokken worden. Zo kunnen de waarden burgerzin (bij opkomstplicht) en persoonlijke vrijheid (bij stemrecht) tegenover elkaar geplaatst worden.

Ben jij voor- of tegenstander van herinvoering van de opkomstplicht? Betrek in je argumentatie het begrip representativiteit en geef ook een andere (dan de bovengenoemde) waarde die je standpunt ondersteunt. Stel dat het Nederlands kiesstelsel, net zoals in Duitsland, een kiesdrempel van 5 procent zou hebben.

Geef drie strategische (partijpolitieke) overwegingen of politiek-culturele redenen waarom zowel de PvdA als de VVD regeringsdeelname van D66 wenselijk achtten. GroenLinks-oppositieleider Paul Rosenmöller laakte tijdens de formatie van Paars II, de zogenaamde veelgeprezen openheid waar de paarse coalitie zich vanaf het eerste paarse kabinet op had laten voorstaan. NRC Handelsblad schreef hierover het volgende: tekst 3 De afgelopen jaren heeft Paars I lippendienst regeerakkoord geschreven dat de stand- bewezen aan een doorzichtiger politieke cultuur. Ministers die fouten maakten zouden de komende jaren dicteert. Dit wordt nog hun politieke leven niet langer zeker zijn. Met eens verergerd doordat de Kamerleden van knikkende knieën zouden zij in de Kamer hun de verschillende coalitiepartijen actief opwachting maken, zich niet verzekerd wetend van de steun van de coalitie. Inmiddels weten we beter. Een geroutineerd zien de invloedrijke leden van de paarse „het spijt me” bleek voor de coalitiepartijen fracties kans om hun stempel op het afdoende om blunderende ministers hun gemoedsrust en discretionaire bevoegdheid parlementariër van D66, Gerrit Ybema het te gunnen. Belangrijke politieke beslissingen recentelijk in een interview verwoordde: als zijn, net als in het tijdperk-Lubbers, genomen we het binnen de werkgroep belastingen in het Torentje. De formatiebesprekingen die eens worden, bepalen we met een clubje van nu zo’n zeven weken duren, bewijzen definitief dat Paars een „doodgewoon kabinet” is, zoals Kok al in 1994 voorspelde: is nu heel groot. Wij bepalen wat de minister gesloten, regentesk en huiverig voor een te grote invloed van het parlement, van burgers Het „schaduwparlement” (Schutte) grijpt de en van maatschappelijke organisaties (...) In plaats hiervan wordt een gedetailleerd bron: NRC Handelsblad 23 juni 1998

De HP/De Tijd van 19 juni 1998 signaleerde dat „de formatie van het tweede paarse kabinet opvallend veel kritiek genereert: saai, regentesk en geheimzinnig”. Het blad vraagt zich af of dat gebrek aan openbaarheid ook anders kan, en trekt daarbij een parallel met de formatievorming van gemeentelijke colleges. In het artikel komen de volgende tegengestelde opvattingen voor: De manier waarop na de gemeenteraadsverkiezingen onder andere Haarlem,Amsterdam, Utrecht en Den Bosch hun dagelijks bestuur formeerden, is illustratief. In die gemeenten werd gekozen voor openbaarheid, want: „kunnen volgen hoe het college tot stand komt, geeft legitimiteit aan het dagelijks bestuur.” Als onderhandelingen volledig in de openbaarheid plaatsvinden, belandt het land regelrecht in een bestuurlijke crisis. Er zou geen regering of college van B&W meer komen, en geen regeer- of programakkoord. Geen van de onderhandelaars zou iets toegeven, want met al die pottenkijkers erbij, word je voor je het weet als verliezer neergezet. Inleveren doe je niet in het openbaar.