opgave 1Opgave 1 Verkiezingen in Caribisch Nederland
Bij deze opgave horen tekst 1, tabel 1 en grafiek 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Bij de verkiezingen van de Tweede Kamer was het opkomstpercentage in
Caribisch Nederland laag. Omdat het de eerste keer was dat deze
eilanden mee mochten doen, had de Nederlandse regering voorafgaande
aan de verkiezingen een informatiecampagne opgezet om de
kiesgerechtigden te informeren over verschillende aspecten van die
verkiezingen (tekst 1). Na de verkiezingen is een onderzoek uitgevoerd
dat antwoord moet geven op de vraag naar de effectiviteit van die
informatiecampagne. Het onderzoeksrapport bestaat uit een kwalitatief en
een kwantitatief deel.
Lees tekst 1.
Tekst 1 is een tekstfragment uit het kwantitatieve deel van het rapport.
De centrale onderzoeksvraag staat in de regels 43-46 van tekst 1.
11pFormuleer op basis van de centrale onderzoeksvraag een hypothese.
Zie tabel 1.
Nederlandse politici hebben weinig aandacht besteed aan de verkiezingen
in Caribisch Nederland.
21pGeef aan de hand van tabel 1 een verklaring voor dit gebrek aan
belangstelling.
Zie de laatste kolom van tabel 1. (Steekproef als % kiesgerechtigden)
Het percentage van de kiesgerechtigden dat getrokken is voor de
steekproef is op Saba wel tien keer groter dan op Bonaire.
32pLeg uit waarom die percentages zo verschillend zijn.
Een geïnterviewde zei: “Voor mij als Nederlander zijn de verkiezingen wel
belangrijk, voor mij als bewoner van de Cariben niet.”
Als regionale verschillen belangrijk zijn dan zou je kunnen overwegen om
het kiesstelsel van evenredige vertegenwoordiging te vervangen door een
districtenstelsel.
42pL eg uit waardoor het komt dat bij een districtenstelsel regionale belangen
doorgaans meer aandacht krijgen dan bij een stelsel met evenredige
vertegenwoordiging.
Stel dat in Nederland een districtenstelsel ingevoerd wordt waarbij ieder
district recht heeft op één zetel. En dat de districten zo worden ingedeeld
dat ze de omvang hebben van ongeveer de huidige kiesdeler.
52pLeg uit dat invoering van een dergelijk districtenstelsel voor Caribisch
Nederland met betrekking tot het behartigen van de eigen belangen
waarschijnlijk weinig verschil zal maken.
Burgers kunnen op verschillende manieren deelnemen aan het politieke
proces. Gebruikmaken van het stemrecht is slechts één van de manieren.
Stel dat Caribische Nederlanders willen dat de belangen van Caribisch
Nederland vaker expliciet meegewogen worden in de besluitvorming in
Den Haag.
64pGeef twee andere manieren om politiek te participeren. Vermeld bij elk
van beide hoe die manier om politiek te participeren kan bijdragen aan het
meewegen van de belangen van Caribisch Nederland in Den Haag.
Zie grafiek 1.
In de maanden oktober en november 2012 hebben getrainde enquêteurs
met een gestructureerde vragenlijst interviews afgenomen bij plaatsen
zoals de lokale supermarkt, de lokale middelbare school, diverse
werkplekken en wijken. Mensen werd gevraagd of ze mee wilden doen
aan het onderzoek. Als dat het geval was peilde de enquêteur of de
respondent stemgerechtigd was en ook of deze op de hoogte was van de
Tweede Kamerverkiezingen van afgelopen september. Daarna werd de
vraag gesteld: “Bent u gaan stemmen?” De enquêteur kruiste vervolgens
ja of nee aan.
Er is een groot verschil tussen het percentage van de respondenten dat
zei gestemd te hebben bij de Tweede Kamerverkiezingen en het
percentage kiesgerechtigden dat daadwerkelijk gestemd heeft.
72pBeredeneer waardoor het verschil veroorzaakt kan zijn en betrek daarbij
twee zaken:
– de wijze waarop respondenten verkregen zijn;
– het gegeven dat respondenten face-to-face geïnterviewd werden.
opgave 2Opgave 2 Greenpeace en de internationale politiek
Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Op 19 september 2013 springen 15 gewapende Russische agenten vanuit
een helikopter op het dek van de Arctic Sunrise, een schip van
Greenpeace dat vaart onder Nederlandse vlag. De dertig opvarenden
worden gearresteerd en het schip wordt naar de haven van Moermansk
gesleept.
Greenpeace is met de Arctic Sunrise in het noordpoolgebied om aandacht
te vragen voor Russische olieboringen. Greenpeace noemt de poolzee
een kwetsbaar natuurgebied en wantrouwt de uitvoerders van de boringen
omdat deze te weinig maatregelen nemen om de gevolgen van mogelijke
ongelukken tegen te gaan.
Volgens het internationaal recht geldt aan boord van schepen die zich in
internationale wateren bevinden het recht van het land waarvan het schip
de vlag voert (waar het geregistreerd staat).
Na enkele vergeefse pogingen richting de Russische overheid om het
schip en de opvarenden vrij te krijgen stapt Nederland op 21 oktober 2013
naar het Internationaal Zeerechttribunaal. Nederland eist onmiddellijke
vrijlating van het Greenpeace schip de Arctic Sunrise en de opvarenden.
Het is de eerste keer dat Nederland een zaak aanbrengt bij het
Zeerechttribunaal (tekst 2).
De zaak trok internationale aandacht en ook het Europees Parlement
sprak zich uit (tekst 3).
Lees tekst 2.
Binnen de VN is een zeerechtverdrag opgesteld. In geval van een conflict
oordeelt het Internationaal Zeerechttribunaal volgens dat zeerechtverdrag.
84pGeef twee doelstellingen van de VN en leg uit hoe deze passen bij het
zeerechtverdrag.
Veel internationale regelgeving komt tot stand door intergouvernementele
besluitvorming. Dat kost vaak veel tijd.
91pLeg uit waarom intergouvernementele besluitvorming vaak moeilijk tot
stand komt.
Lees tekst 3.
De problemen rond de Arctic Sunrise zijn illustratief voor de botsing
tussen het klassieke en het post-klassieke beeld van de internationale
orde.
104p– Geef een omschrijving van de het ‘klassieke beeld van de
internationale orde’ en het ‘post-klassieke beeld van de internationale
orde’ zodat het verschil tussen beide duidelijk wordt.
– Leg vervolgens uit dat in deze casus beide beelden van de
internationale orde met elkaar botsen.
opgave 3Opgave 3 Straffen voor een veiliger samenleving?
Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Prof. dr. R. van Swaaningen, criminoloog aan de Erasmus Universiteit van
Rotterdam, publiceerde in 2012 een artikel over het nut van straffen. Hij
pleit ervoor om vooral het doel van straffen voor ogen te houden en om
meer gebruik te maken van de resultaten van wetenschappelijk onderzoek
om tot slimmere interventies te komen. Enkele fragmenten van zijn artikel
staan in tekst 4.
Lees de regels 1 tot en met 14 van tekst 4.
In de regels 12-14 van tekst 4 wordt beweerd dat de stelling ‘strenger
straffen leidt tot een veiliger samenleving’ onjuist is.
111pWat is in die stelling de afhankelijke variabele en wat is de
onafhankelijke variabele?
Lees de regels 15 tot en met 41 van tekst 4.
Het is bekend dat ‘gezeten hebben’ een hogere status oplevert in
criminele jeugdgroepen. Dit gegeven kan aanleiding zijn voor een
onderzoek naar de vraag: ‘Is zo’n hogere status gerelateerd aan de kans
op recidive?’
Op basis van een geschikte theorie kan een verwachting ten aanzien van
de onderzoeksvraag geformuleerd worden. Vervolgens kan onderzoek
naar de houdbaarheid van een hypothese die theorie versterken of
verzwakken. We beperken ons tot twee theorieën: de etiketteringstheorie
en de bindingstheorie.
125p− Geef een korte omschrijving van de etiketteringstheorie.
− Geef een korte omschrijving van de bindingstheorie.
− Leg per theorie uit of die bruikbaar is bij het onderzoeken van de
vraag: is zo’n hogere status gerelateerd aan de kans op recidive?
− Stel een hypothese op bij deze onderzoeksvraag.
Lees de regels 42 tot en met 63 van tekst 4.
132pBevat dit tekstdeel vooral kritiek op een politiek linkse of op een politiek
rechtse visie op criminaliteit?
Geef een citaat waaruit dat blijkt en leg je antwoord uit.
Lees de regels 64 tot en met 77 van tekst 4.
143pWelke kanttekeningen kun je plaatsen bij de statistieken met
geregistreerde criminaliteit waarop rechtseconomen hun conclusies
baseren? Geef er drie.
Burgers en politici die van mening zijn dat zwaarder straffen niet leidt tot
minder criminaliteit, kunnen met een beroep op twee doelen van sancties
toch voorstander zijn van zwaardere straffen.
154pBeredeneer vanuit twee doelen van sancties dat het opleggen van
zwaardere straffen toch zinvol kan zijn, ook al neemt de criminaliteit
daarmee niet of nauwelijks af.
Lees de regels 78 tot en met 90 van tekst 4.
Delinquenten die een vrijheidsstraf kregen opgelegd recidiveerden veel
vaker dan delinquenten die een geldboete kregen opgelegd. Er is dus een
verband tussen enerzijds de soort straf die een delinquent opgelegd kreeg
en anderzijds het percentage dat recidiveerde. Er zijn ook nog andere
factoren die een rol spelen bij verschillen in recidive.
162pWelke andere factor dan de soort straf zou verband kunnen houden met
verschillen in recidive? Licht je antwoord toe.
Als een verdachte na een sepot opnieuw met het OM in aanraking komt
kun je in sommige gevallen wel spreken van recidive en in andere
gevallen niet. Dat hangt af van de reden voor het sepot. Het OM kan
immers op verschillende gronden een zaak seponeren.
174p– Geef een reden voor sepot waarna je niet kunt spreken van recidive
als de verdachte daarna opnieuw met het OM in aanraking komt.
– Geef een reden voor sepot waarna je wel kunt spreken van recidive
als de verdachte daarna opnieuw met het OM in aanraking komt.
– Leg je antwoorden uit.
opgave 4Opgave 4 Verstrengeling van media met politiek
Bij deze opgave horen de teksten 5 en 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Politici en journalisten hebben elkaar nodig. Dat weten de politici en dat
weten de verslaggevers ook. Voor burgers en nieuwsconsumenten is de
vraag relevant of die wederzijdse afhankelijkheid consequenties heeft
voor de inhoud van het nieuws of voor de besluiten die in de politiek
genomen worden. Pieter van Os, redacteur bij NRC Handelsblad en
politicoloog, schreef daar een boek over met de titel Wij begrijpen elkaar
uitstekend. In de teksten 5 en 6 staan enkele fragmenten uit dat boek.
Lees tekst 5.
182pUit welke regels van tekst 5 kun je opmaken dat er sprake is van
mediatisering van de politiek? Leg ook uit wat mediatisering van de
politiek inhoudt.
Zie de regels 32 tot en met 37 van tekst 5.
191pGeef een reden waarom een artikel ‘oppositie tegen kabinetsplannen’
over het algemeen niet geplaatst zal worden in een krant.
Lees de regels 1 tot en met 19 van tekst 6.
In dit tekstdeel worden de gevolgen beschreven wanneer de pers
aandacht besteedt aan een bepaald onderwerp.
202pLeg uit of in de regels 1-19 van tekst 6 de agendasettingtheorie te
herkennen is. Geef eerst een korte beschrijving van de
agendasettingtheorie.
Lees de regels 20 tot en met 64 van tekst 6.
Van veel redacteuren en verslaggevers is de politieke kleur bekend. Dat
hoeft de kwaliteit van hun berichtgeving niet in de weg te staan zolang ze
zich maar aan de journalistieke normen houden.
212pGeef drie journalistieke normen.
Een lezer die zo objectief mogelijk geïnformeerd wil worden kan er baat
bij hebben om te weten wat de politieke voorkeur van de verslaggever is.
222pWat heeft een dergelijke lezer aan informatie over de politieke voorkeur
van de verslaggever? Begin je antwoord met een opmerking over de
vraag of ‘objectiviteit in absolute zin’ mogelijk is.
Zie tekst 6.
In de regels 20-64 van tekst 6 zijn vier maatschappelijke functies van de
media te herkennen, waaronder de controle/waakhondfunctie in de regels
46-50.
233pGeef de drie andere maatschappelijke functies die te herkennen zijn, met
bijbehorende citaten en regelnummers.
Zie de regels 43 tot en met 64 van tekst 6.
Het begrip medialogica geeft een beschrijving van de interactie tussen
media, politiek en publiek.
243p– Wat houdt medialogica in?
− Leg met behulp van het begrip medialogica uit waarom een deel van
de burgers zich zal afkeren van de politiek.
− Leg met behulp van het begrip medialogica uit waarom een deel van
de burgers betrokken zal raken bij de politiek.
Zie de regels 20 tot en met 42 van tekst 6.
Er is veel veranderd in de politieke cultuur in Nederland in de afgelopen
zestig jaar. Dat kun je zien als je de beschrijving in dit tekstdeel vergelijkt
met de huidige situatie.
252pGeef één woord waarmee die verandering in de politieke cultuur benoemd
kan worden en leg uit waaruit die verandering blijkt.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 5Opgave 5 Een Kamerlid stapt op
Bij deze opgave horen de teksten 7 en 8 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In 2012 werd het kabinet-Rutte II van VVD en PvdA gevormd. De beide
partijen haalden bij de Tweede Kamerverkiezingen van september 2012
samen een meerderheid van 79 zetels. Désirée Bonis bezette één van die
zetels en was woordvoerder Buitenlandse Zaken voor de PvdA.
In juni 2013 stapte Désirée Bonis uit de Tweede Kamer. Twee maanden
later staat in NRC Handelsblad een ingezonden brief van Désirée Bonis
(tekst 8) waarin zij haar vertrek uitlegt en een redactioneel artikel (tekst 7)
over die ingezonden brief.
Lees tekst 7 en 8
De verklaring van Bonis voor haar vertrek gaat onder andere over de
verhouding die de regering heeft met het parlement. Die verhouding kan
getypeerd worden met het begrip dualisme of monisme.
262pLeg aan de hand van een gegeven uit tekst 7 uit of die tekst een meer
dualistisch of een meer monistisch beeld van de Nederlandse politiek
schetst.
De Kamer heeft drie taken. Bonis heeft de Kamer verlaten omdat ze te
weinig in kon brengen bij één van die drie taken.
273p– Bij welke van die taken had Bonis te weinig inbreng?
– Geef ook de andere twee taken van de Kamer.
Bonis was teleurgesteld over wat zij als individueel Kamerlid in de Kamer
kon betekenen en stapte op. Dat zij te weinig invloed uit kon oefenen is
mede een gevolg van het Nederlandse kiesstelsel.
283pLeg uit dat het Nederlandse kiesstelsel als gevolg heeft dat individuele
Kamerleden vaak weinig invloed hebben op het beleid van de regering.
Formuleer je uitleg in drie gedachtenstappen.
NRC Handelsblad is een kaderkrant. De redactie plaatst de ingezonden
brief van Désirée Bonis (tekst 8) en schrijft bovendien zelf een artikel over
die brief (tekst 7).
292pPast het plaatsen van deze twee berichten bij een kaderkrant? Leg je
antwoord uit aan de hand van twee kenmerken van kaderkranten.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
