opgave 1Opgave 1 GroenLinks en SGP over criminaliteit
Bij deze opgave horen tekst 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Als aan burgers gevraagd wordt om een rangorde te maken van de
grootste problemen van Nederland dan wordt criminaliteit altijd hoog
geplaatst. Over die plek bestaat een hoge mate van overeenstemming.
Maar vraag je hoe criminaliteit het beste bestreden kan worden dan
verschillen de meningen hemelsbreed. Verschil van mening is ook
zichtbaar op de websites van politieke partijen.
In deze opgave vergelijken we de aanpak van criminaliteit overeenkomstig
de ideeën van GroenLinks (tekst 1) met die van de SGP (tekst 2).
Lees tekst 1 en 2.
Linkse en rechtse politieke partijen hebben van oudsher een verschillende
visie op criminaliteit.
13p− Wat is het verschil in visie op de aanpak van criminaliteit van linkse en
rechtse partijen?
− Leg uit dat die twee verschillende visies te herkennen zijn in de
teksten 1 en 2.
Ook in de discussie over hoe je zou moeten straffen zijn er verschillen
tussen GroenLinks en de SGP. Er zijn absolute en relatieve theorieën die
het opleggen van straf rechtvaardigen.
24p− Geef een omschrijving van absolute theorieën en van relatieve
theorieën ter rechtvaardiging van het opleggen van straf.
− Geef van GroenLinks en de SGP aan of hun visie op straf aansluit bij
absolute theorieën of bij relatieve theorieën. Leg je antwoord uit en
geef daarbij een citaat dat aansluit bij de visie van GroenLinks en een
citaat dat aansluit bij de visie van de SGP.
Het geven van straf kan verschillende doelen dienen.
34pGeef twee doelen van straf die te herkennen zijn in tekst 1 en geef twee
andere doelen van straf die te herkennen zijn in tekst 2. Verwijs in je
antwoord met regelnummers naar de betreffende tekst en licht je
antwoord toe.
opgave 2Opgave 2 Winkeldiefstal in Nederland
Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In Nederland lopen winkeliers relatief veel omzet mis door winkeldiefstal.
Dat blijkt uit een internationale vergelijking. Nederland staat bijna
helemaal boven aan het lijstje. In tekst 3 lezen we dat de
branchevereniging van Nederlandse winkeliers ideeën heeft over de
oorzaken en aanpak van winkeldiefstal.
Gebruik tekst 3.
In verband met winkeldiefstal kan gekozen worden voor maatregelen
waarbij het dilemma van de rechtsstaat in het geding is maar ook voor
maatregelen waarbij dat niet het geval is. Het commentaar van de
branchevereniging geeft aanwijzingen voor beide soorten maatregelen.
44pGeef in aansluiting op het commentaar van de branchevereniging, twee
maatregelen om winkeldiefstal aan te pakken. Kies de maatregelen zo dat
bij de ene maatregel het dilemma van de rechtsstaat wel in het geding is
en bij de andere niet. Leg je antwoord uit.
Zie de regels 16 tot en met 66 van tekst 3.
54pWelke twee theorieën over de oorzaken van criminaliteit zijn te herkennen
in de regels 16 tot en met 66 van tekst 3? Geef bij elke van beide
theorieën een bijpassend citaat en leg je antwoord uit.
Zie de regels 67 tot en met 76 van tekst 3.
63pGeef een omschrijving van preventief beleid en een omschrijving van
repressief beleid. Leg vervolgens uit of de aanpak die het ministerie zegt
te volgen typerend is voor preventief of voor repressief beleid.
Tekst 3 is geschreven door een verslaggever van de Volkskrant. Goede
journalistieke producten worden onder andere gekenmerkt door het
toepassen van journalistieke normen. Een goede verslaggever streeft
naar objectiviteit en geeft de feiten daarom juist weer, hij controleert het
nieuws door gebruik te maken van meerdere bronnen, hij zorgt ervoor dat
feiten duidelijk te onderscheiden zijn van meningen, ook van zijn eigen
mening.
72pWelke andere journalistieke norm die hierboven niet genoemd is, wordt
ook toegepast in tekst 3? Noem de norm en verwijs naar de tekst met
regelnummers.
opgave 3Opgave 3 Legitimiteitscrisis?
Bij deze opgave horen tekst 4 en afbeelding 1.
Inleiding
Volgens de Engelse filosoof John Stuart Mill (1806-1873) moet in elke
democratie nagedacht blijven worden over de waarde van de democratie.
Als dat niet het geval is, kan een nieuwe generatie vergeten wat
waardevol is aan een democratie, wordt men een makkelijke prooi voor
antidemocratische sentimenten en ontstaat een legitimiteitscrisis.
Aanhoudende discussie over de waarde van de democratie scherpt de
argumenten en houdt mensen weerbaar, beweert John Stuart Mill.
Anderhalve eeuw na John Stuart Mill constateert de Koninklijke
Nederlandse Academie voor Wetenschappen (KNAW) dat de indirecte
democratie in een legitimiteitscrisis verkeert. Dat is niet alleen in
Nederland het geval maar ook in andere landen met een vergelijkbaar
politiek stelsel. Politicologen die op zoek zijn naar de oorzaken,
benaderen het legitimiteitsprobleem vanuit twee verschillende
onderzoekstradities. Beide onderzoekstradities worden nu met elkaar
gecombineerd en het KNAW verwacht dat we zo een beter inzicht in het
functioneren van de democratie zullen krijgen (tekst 4).
Lees de regels 1 tot en met 49 van tekst 4.
Een representatiedemocratie levert niet altijd representatieve
besluiten op.
81pWat is een representatief besluit?
Lees de regels 50 tot en met 90 van tekst 4.
Polarisatie tussen politieke partijen leidt tot een grotere opkomst bij de
verkiezingen (zie regel 70-74). In het Verenigd Koninkrijk is de polarisatie
groter dan in Nederland maar de opkomst bij de verkiezingen lager.
91pGeef een mogelijke verklaring voor de lagere opkomst in het
Verenigd Koninkrijk die samenhangt met zijn kiesstelsel.
Met vragenlijsten kun je het afnemen van de legitimiteit meten maar ook
veranderingen in het kiezersgedrag kunnen er een indicator voor zijn.
Eén verandering in het kiezersgedrag die een indicator zou kunnen zijn,
staat genoemd in tekst 4.
102p− Welke verandering in het kiezersgedrag die gezien kan worden als
een indicator voor de eroderende legitimiteit, staat genoemd in
tekst 4?
− Met welke andere verandering in hun kiezersgedrag kunnen burgers
aangeven dat ze het politieke stelsel niet langer legitiem achten?
De legitimiteitscrisis kan samenhangen met een zwakke band van politici met
hun achterban. Kiezers stemmen in Nederland formeel op personen en niet
op partijen. Toch wordt altijd gesproken over winst en verlies van partijen.
111pLeg uit dat het partijbelang in ons politieke systeem soms een
belemmering kan zijn voor gekozen politici om een band met hun kiezers
te onderhouden.
Lees de regels 94 tot en met 100 van tekst 4.
De schrijver van tekst 4 gaat ervan uit dat systeemveranderingen effect
hebben op het functioneren van de democratie.
121pGeef van het districtenstelsel een kenmerk dat een positief effect kan
hebben op de legitimiteit. Leg je antwoord uit.
131pGeef van het Nederlandse kiesstelsel een kenmerk dat een positief effect
kan hebben op de legitimiteit. Leg je antwoord uit.
Stel: een onderzoeker wil weten of er een relatie bestaat tussen de
legitimiteit van een politiek systeem en het kiesstelsel van dat politieke
systeem. Om dat uit te zoeken wil hij in een aantal landen tijdens
verkiezingen aan kiezers die het stemlokaal verlaten de volgende vraag
voorleggen: vindt u dat in uw land de juiste besluiten genomen worden?
142p− Leg uit wat het begrip validiteit betekent in verband met het doen van
onderzoek.
− Geef op grond van bovenstaande gegevens een reden om te twijfelen
aan de validiteit van het onderzoek.
Een onderzoeker wil een antwoord op de onderzoeksvraag: wat is de
relatie tussen de legitimiteit van een politiek systeem en het daarbij
behorende kiesstelsel?
155p− Formuleer een hypothese voor dit onderzoek waarin je expliciet twee
kiesstelsels en één politiek systeem noemt.
− Wat is de afhankelijke en wat is de onafhankelijke variabele in jouw
hypothese?
Bekijk afbeelding 1
De afgelopen decennia is de Nederlandse politieke cultuur veranderd en
een gevolg van die verandering wordt uitgebeeld in deze cartoon. De
jongleur op afbeelding 1 is minister-president Mark Rutte.
162pVan welke verandering in de Nederlandse politieke cultuur is een gevolg
te herkennen in afbeelding 1? Leg je antwoord uit.
opgave 4Opgave 4 ANP en talkshows
Bij deze opgave horen de teksten 5 en 6.
Inleiding
Nieuws is belangrijk voor de publieke opinie en de opinie van het publiek
is van wezenlijk belang voor de besluitvorming in een democratie. Wie het
nieuws beheerst heeft dus een machtspositie.
Op de website van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (tot 2014
had het de naam Stimuleringsfonds voor de Pers) stond een artikel over
de toenemende invloed van het ANP op het nieuws dat in Nederland
gepubliceerd wordt. Tekst 5 is een fragment van dat artikel. Het
Stimuleringsfonds kreeg informatie van LJS Nieuwsmonitor, een
commercieel onderzoeksbureau dat ook onderzoek gedaan had naar
talkshows. Talkshows worden beschouwd als belangrijke programma’s
omdat ze politiek toegankelijk maken voor een breed publiek. Ook
talkshows selecteren. Op onderwerpen en op gasten. Bovendien is ook de
wijze van presenteren van invloed op de opinie van het publiek.
Lees tekst 5.
171pHoe verwerft het ANP zijn inkomsten?
Veel dagbladen hebben zelf verslaggevers in dienst en maken daarnaast
ook gebruik van persbureaus.
183pGeef drie overwegingen die een rol kunnen spelen als een hoofdredacteur
moet kiezen tussen het inzetten van een eigen verslaggever of het
gebruikmaken van een persbureau. Licht de overwegingen toe.
Maatschappijwetenschappen analyseert maatschappelijke verschijnselen
vanuit verschillende benaderingswijzen. Een daarvan is de politiek-
juridische benaderingswijze. In tekst 5 (zie de regels 12 tot en met 18) is
sprake van “(…) een trend die tot nadenken stemt.”
191pBeredeneer vanuit de politiek-juridische benaderingswijze een mogelijk
gevolg dat je kunt verwachten als die trend zich doorzet.
Lees tekst 6.
In het verslag over het onderzoek naar de inhoud van talkshows in
Nederland leggen de onderzoekers hun bevindingen naast doelen van het
mediabeleid. Het mediabeleid formuleert een publieke mediaopdracht met
voorschriften voor publieke mediadiensten.
202pWelke voorschriften voor publieke mediadiensten staan er in het
mediabeleid met betrekking tot de te behandelen onderwerpen en de
keuze van gasten in talkshows?
Zie de regels 10 tot en met 15 van tekst 6.
De NPO streeft ernaar om meer vrouwen aan tafel te krijgen. Keuzes van
programmamakers kunnen gevolgen hebben voor de samenleving.
212p− Welk maatschappelijk doel wordt ondersteund als in talkshows meer
vrouwen aan tafel komen? Licht je antwoord toe.
− Van welke functie van massamedia is in dat geval sprake?
opgave 5Opgave 5 Plan-Dekker
Bij deze opgave hoort tekst 7
Inleiding
De zendende media vormden in het verleden een machtig domein dat niet
door de overheid en niet door de markt maar door publieke organisaties
werd geleid. Omroepverenigingen, organisaties met leden, bepaalden
toen elk voor zichzelf welke programma’s ze wilden laten zien en horen.
Na een jarenlange toename van de inbreng van commerciële
marktpartijen komt staatssecretaris Dekker met een plan om de rol van
omroepverenigingen verder in te perken tot die van aanbieder van
uitzend-ideeën, naast andere aanbieders. De beslissing over wat wel of
niet uitgezonden zal worden, moet in handen komen van één actor: de
NPO. Andere organisaties dan de omroepverenigingen worden
uitdrukkelijk uitgenodigd om ook ideeën aan te leveren. Meer concurrentie
zal tot meer kwaliteit leiden, zo is de verwachting.
In hoeverre moet de maatschappelijke informatievoorziening nog een
publieke zaak zijn? Wat moet de rol van de overheid zijn? Dat zijn vragen
die bij deze ontwikkeling een rol spelen.
De Eerste Kamer heeft in februari 2016 nog vraagtekens bij de plannen
van staatssecretaris Dekker en wijst deze af. De staatssecretaris beraadt
zich daarna op het wijzigen van zijn voorstel met de hoop dat het
vervolgens alsnog goedgekeurd zal worden. Dit is ook gebeurd na
aanpassingen en toezeggingen door de staatsecretaris.
Lees tekst 7.
Dat juist CDA en CU niet meegingen met de staatssecretaris kan onder
andere verklaard worden vanuit de ideologische achtergrond van deze
politieke partijen en de banden die ze historisch en ideologisch hebben
met enkele omroepverenigingen, zoals de SGP zich vaak kan herkennen
in de programma’s van de EO.
224p− Noem de politieke stroming waartoe zowel het CDA als de CU
gerekend worden en noem ook een andere omroepvereniging
waaraan die politieke stroming verwant is.
− Geef met behulp van een begrip uit het gedachtegoed van die
politieke stroming een verklaring om het plan van Dekker niet te
steunen.
Zie de regels 21 tot en met 55 van tekst 7.
234pGeef twee uitgangspunten van het mediabeleid die tot uitdrukking komen
in het wetsvoorstel van de staatssecretaris. Geef bij elk uitgangspunt een
citaat met regelnummers uit tekst 7.
241pIn welke fase van de omzetting volgens het systeemmodel van het
politieke proces spelen de gebeurtenissen die in tekst 7 beschreven
worden zich af?
opgave 6Opgave 6 Migrantendeal
Bij deze opgave hoort tekst 8.
Inleiding
Veel vluchtelingen wagen de oversteek met bootjes van Turkije naar een
van de Griekse eilanden. De meeste vluchtelingen willen van daaruit
verder reizen naar andere landen in Europa. Medewerking van Turkije
was nodig om de aantallen via die route te beperken en enige controle
over de toelating te krijgen.
In maart 2016 werd een overeenkomst tussen de EU en Turkije gesloten.
Asielzoekers moesten zich in Turkije laten registreren en iedere
asielzoeker die nog op eigen houtje de oversteek waagde, zou zonder
meer teruggebracht worden naar Turkije en kon daar achter in de rij
aansluiten. Turkije was bereid om mee te werken als de Europese Unie
daar voldoende tegenover stelde.
Lees de regels 1 tot en met 23 van tekst 8.
251pWelk orgaan waarin de 28 EU-regeringsleiders bijeenkomen heeft
ingestemd met het onderhandelingsresultaat?
In tekst 8 wordt het Europees Parlement niet genoemd.
262pGeef twee bevoegdheden die het Europees Parlement in verband met de
deal uit tekst 8 heeft.
Lees de regels 39 tot en met 56 van tekst 8.
In regel 45 wordt verwezen naar voorwaarden waaraan een land moet
voldoen als het lid wil worden van de Europese Unie. Daaronder zijn
voorwaarden die met de begroting van dat land te maken hebben.
274pGeef vier andere voorwaarden waar een land aan moet voldoen om lid te
mogen worden van de Europese Unie.
Lees de regels 82 tot en met 90 van tekst 8.
Het recht op een individuele toets is onder andere vastgelegd in het
EVRM (Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens
en de fundamentele vrijheden).
282pWelk orgaan heeft het EVRM vastgesteld en waarom is ook Turkije
hieraan gebonden?
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
