opgave 1Opgave 1 Arib vraagt haar Kamer om bezinning
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De Kamer moet zich bezinnen op het gebruik van haar formele middelen.
Dat vindt Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib. Volgens haar dreigen de
‘instrumenten’ van de Kamer hun effectiviteit te verliezen als ze te vaak
worden gebruikt. Arib vindt dat een onwenselijke situatie en zij is niet de
enige (tekst 1).
Lees tekst 1.
De trend dat de Tweede Kamer een aantal van haar formele middelen
steeds vaker inzet zou van invloed zijn op het werk van de Kamer. Het
werk van de Kamer omvat drie taken, een daarvan is de beleidsbepalende
taak.
12pWelke andere taak van de Kamer wordt beïnvloed door de trend om
steeds meer schriftelijke vragen te stellen? Leg ook uit wat een gevolg
kan zijn voor het uitvoeren van die taak.
Zie de regels 40 tot en met 44 van tekst 1.
In de regels 40 tot en met 44 staat dat oppositiepartij SP van elke
misstand in elk verzorgingstehuis openbaar maakt dat ze het bestaan
ervan slecht of schandelijk vindt. Daar kan ze verschillende motieven voor
hebben.
22pGeef twee motieven die voor de SP een rol zouden kunnen spelen om die
misstanden aan de kaak te stellen. Eén ideologisch-inhoudelijk motief en
één ander politiek motief.
Zie de regels 48 tot en met 68 van tekst 1.
Er worden nu veel meer moties ingediend dan vroeger. Vroeger bezorgde
een motie een minister knikkende knieën, volgens Kamervoorzitter Arib.
Daarmee bedoelt ze dat ministers vroeger een beetje bang waren voor
moties.
32pLeg uit waarom ministers vroeger een beetje bang waren als er in de
Kamer een motie werd ingediend en waarom dat nu minder het geval is.
Gebruik in je uitleg een gegeven uit tekst 1.
De verhouding van de regering met de Kamer kan gekarakteriseerd
worden als monistisch of als dualistisch. Het Nederlandse politieke stelsel
heeft zowel kenmerken van monisme als van dualisme.
43p− Geef een kenmerk van het Nederlandse politieke stelsel dat past bij
monisme.
− Geef een kenmerk van het Nederlandse politieke stelsel dat past bij
dualisme.
− Leg uit of het niet serieus nemen van moties door de regering
(regel 55-56) beter past bij monisme of beter past bij dualisme.
opgave 2Opgave 2 Juridische aanpak jihadi’s
Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In januari 2016 gaf strafrechter Jan van der Groen een interview aan
NRC Handelsblad, waarin hij zijn twijfel uitte over de effectiviteit van
straffen voor jihadisten. De jihadisten waar deze opgave over gaat zijn
mensen die naar Syrië willen vertrekken om daar IS te steunen of die van
plan zijn om uit naam van IS een aanslag te plegen. Van der Groen is
vice-president van de Rotterdamse rechtbank en gespecialiseerd in
terrorismezaken. In 2013 veroordeelde hij twee Nederlanders die naar
Syrië wilden vertrekken.
Van der Groen stemde bij uitzondering in met het geven van een interview
aan NRC Handelsblad. Hij wil zich niet uitspreken over specifieke zaken
maar wel over terrorismerechtspraak in het algemeen. In tekst 3 staat een
aantal vragen van de redacteur van NRC Handelsblad met de antwoorden
van rechter Van der Groen.
Lees de regels 1 tot en met 26 van tekst 2.
De rechter twijfelt aan de effectiviteit en zinvolheid van de straffen die
jihadisten krijgen. Of een straf zinvol en effectief is, kun je pas beoordelen
als je weet welk doel met die straf nagestreefd wordt. Soms kun je aan de
keuze van de straf zien welk doel er mee nagestreefd wordt. Dat is
bijvoorbeeld het geval bij de programma’s die de reclassering heeft voor
drugsverslaafden, dieven en geweldplegers (zie de regels 18-21). Met al
deze drie programma’s wordt eenzelfde doel nagestreefd.
52pLeg uit welk doel van straffen met deze drie programma’s van de
reclassering, die vermeld worden in de regels 18 tot en met 21,
nagestreefd wordt.
62pLeg van twee doelen van straf uit dat die wel gerealiseerd kunnen worden
als Nederlanders die naar Syrië willen vertrekken, veroordeeld worden tot
gevangenisstraf.
Zie de regels 8 tot en met 26 van tekst 2.
De reclassering richt zich onder meer op hulp aan verdachten en
ex-gedetineerden. Uit haar doelstelling blijkt dat de reclassering daarmee
een maatschappelijk belang wil dienen.
73p− Welke taak van de reclassering is in dit tekstgedeelte te herkennen?
− Leg uit dat met deze taak ook aan de doelstelling van de reclassering
gewerkt wordt.
Lees de regels 27 tot en met 39 van tekst 2.
In dit tekstgedeelte wordt gesproken over een enkelband. Een enkelband
bevat een zendertje waarmee op elk tijdstip gecontroleerd kan worden
waar de drager zich bevindt. Een enkelbandmaatregel wordt vaak
gecombineerd met huisarrest.
Maatregelen om criminaliteit te bestrijden kunnen passen in een meer
preventief beleid of in een meer repressief beleid.
83pGeef eerst een omschrijving van preventief beleid en een omschrijving
van repressief beleid. Leg vervolgens uit dat de enkelbandmaatregel,
ondanks zijn preventieve werking, toch een typisch voorbeeld is van
repressief beleid.
Een onderzoeker stelt voor om een kwantitatief onderzoek te doen naar
het effect van de enkelbandmaatregel op het gedrag van jihadisten die
naar Syrië willen reizen.
93p− Formuleer een hypothese bij de onderzoeksvraag ‘Wat is het effect
van de enkelbandmaatregel op jihadisten?’
− Geef aan wat daarbij de afhankelijke variabele en wat de
onafhankelijke variabele is.
Een kwantitatief onderzoek naar het effect van de enkelbandmaatregel op
jihadisten levert problemen op omdat de populatie klein is en omdat er
geen controlegroep is. Stel dat een onderzoeker er voor kiest om, in
plaats van een kwantitatief onderzoek, een kwalitatief onderzoek uit te
voeren met de onderzoeksvraag ‘Wat is het effect van de
enkelbandmaatregel op jihadisten?’
102p− Welke onderzoeksmethode zou de onderzoeker kunnen gebruiken om
gegevens te verzamelen?
− Welk voordeel heeft een kwalitatieve opzet in vergelijking met een
kwantitatieve opzet bij deze onderzoeksvraag?
Syriëgangers worden aangeklaagd voor betrokkenheid bij terroristische
organisaties. Om te achterhalen waarom mensen deze wet overtreden
kan gekeken worden naar pullfactoren zoals avontuur, sensatie en het
nastreven van religieuze doelen. Ook kan vanuit sociologisch-
criminologische theorieën gekeken worden naar pushfactoren.
Sociologisch-criminologische theorieën geven structurele en
(sub)culturele verklaringen voor crimineel gedrag en criminaliteit.
113p− Geef een structurele verklaring waarom veroordeelde Syriëgangers de
wet overtraden.
− Geef een (sub)culturele verklaring waarom veroordeelde Syriëgangers
de wet overtraden.
− Geef aan bij welke benaderingswijze (invalshoek) van
maatschappijwetenschappen elk van beide verklaringen aansluit.
Lees de regels 40 tot en met 61 van tekst 2.
123p− Wat houdt het dilemma van de rechtsstaat in?
− Leg uit dat dit dilemma van toepassing is op het gebruik van de
ambtsberichten van de AIVD in tekst 2.
Zie tekst 2.
Absolute en relatieve rechtvaardigingstheorieën hebben een verschillende
visie op het rechtvaardigen van straf.
133pLeg met behulp van twee citaten uit tekst 2 uit of de opvatting van rechter
Van der Groen beter aansluit bij de absolute rechtvaardigingstheorieën of
bij de relatieve rechtvaardigingstheorieën.
Lees tekst 3.
Ons rechtssysteem kan alleen maar functioneren als er voldoende
draagvlak is in de maatschappij. De maatschappij verandert voortdurend.
Rechters laten zich niet leiden door de veranderende publieke opinie
maar het recht in Nederland beweegt wel mee met maatschappelijke
veranderingen.
142pLeg uit hoe maatschappelijke veranderingen in Nederland toch kunnen
doorwerken in de rechtspraak zonder dat rechters zich laten leiden door
de publieke opinie.
Zie de regels 26 tot en met 63 van tekst 3.
In dit tekstgedeelte gaat het gesprek over rechten die verankerd zijn in
artikel 7 van de Grondwet en artikel 10 van het Europees Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
(EVRM).
152p− Geef een citaat uit de regels 26 tot en met 63 van tekst 3 dat
betrekking heeft op de inhoud van artikel 7 van de Grondwet. Leg je
keuze uit.
− Geef een citaat uit de regels 26 tot en met 63 van tekst 3 dat
betrekking heeft op de inhoud van artikel 10 van het EVRM. Leg je
keuze uit.
opgave 3Opgave 3 Gepersonaliseerde media
Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Meningen van mensen zouden in toenemende mate bepaald worden door
onpersoonlijke algoritmes op internet. Op basis van analyses van het
zoekgedrag van de internetgebruikers geven gepersonaliseerde media
steeds meer informatie die aansluit bij de mening van die gebruiker.
Mensen zouden daardoor leven in een ‘informatiebubbel’ die hen
afschermt van andere meningen, waardoor polarisatie en wederzijds
onbegrip zouden toenemen. Tekst 4 verscheen op de website
StukRoodVlees (SRV). De website is opgezet om vanuit academisch
onderzoek een tegenwicht te geven aan vluchtige meningen en
ongefundeerde analyses. De veronderstelling dat gepersonaliseerde
media verstrekkende negatieve gevolgen zouden hebben voor het
democratische debat, wordt gerelativeerd in het artikel waarvan tekst 4
een fragment is.
Bij communicatie is altijd sprake van een zender en een ontvanger.
162pWat is een verschil is tussen interpersoonlijke communicatie en
massacommunicatie met betrekking tot de zender en wat is een verschil
met betrekking tot de ontvanger?
Lees tekst 4.
In een democratie zijn massamedia onder andere belangrijk omdat ze een
informatiefunctie vervullen. Volgens tekst 4 zullen gepersonaliseerde
media geen bijdrage leveren aan een andere functie die de media voor de
samenleving vervullen.
172pWelke andere functie is dat? Ondersteun je antwoord met een citaat uit
tekst 4.
Zie de regels 19 tot en met 37 van tekst 4.
Als de meeste mensen hun informatie gepersonaliseerd ontvangen zoals
dit tekstgedeelte schetst, dan wordt een van de doelen van het
mediabeleid moeilijk te realiseren.
182pWelk doel van het mediabeleid is dat? Leg je antwoord uit.
De commerciële omroepen en de publieke omroep hebben deels
verschillende doelstellingen. Bij het streven naar één van die
doelstellingen kan het personaliseren van het media-aanbod een
belangrijke bijdrage leveren.
192pGeef een doelstelling waarin beide soorten omroepen van elkaar
verschillen en waaraan het personaliseren van het media-aanbod een
belangrijke bijdrage kan leveren. Leg je antwoord uit.
Zie de regels 24 tot en met 33 van tekst 4.
De signalering van het Commissariaat voor de Media komt uit een brief
aan de minister. Daarin legt het Commissariaat voor de Media uit hoe het
zijn taak het aanstaande jaar van plan was te gaan vervullen.
202p− Geef een taak van het Commissariaat voor de Media.
− Leg uit dat het in verband met die taak van belang is dat het
Commissariaat voor de Media trends in het media-aanbod signaleert.
Zie de regels 33 tot en met 37 van tekst 4.
In de Nederlandse parlementaire democratie bestaat pluriformiteit van
informatievoorzieningen en persvrijheid.
213p− Beredeneer vanuit een kenmerk van de parlementaire democratie
waarom pluralistische media belangrijk zijn.
− Beredeneer ook waarom personalisatie de parlementaire democratie
kan bedreigen.
opgave 4Opgave 4 De ebola-epidemie als internationaal vraagstuk
Bij deze opgave horen de teksten 5 en 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In februari 2014 vond een ebola-uitbraak plaats in West-Afrika, vooral in
de landen Guinee, Sierra Leone en Liberia. Ebola is een zeldzame maar
ernstige infectieziekte die wordt veroorzaakt door een virus. De ziekte is
vernoemd naar de rivier Ebola in Congo, waar het virus voor het eerst in
1976 werd waargenomen. In augustus van 2014 riep de WHO, de
Wereldgezondheidsorganisatie van de VN, de uitbraak uit als een
‘medische noodsituatie van internationale zorg’. Naar schatting werden
ruim twintigduizend mensen door de ziekte getroffen. De epidemie kostte
aan 11.300 mensen het leven. In januari 2015 leek de epidemie
grotendeels voorbij. Op 31 januari 2015 verscheen van emeritus
hoogleraar in de sociale wetenschappen Abram de Swaan een artikel over
de gevolgen van de ebola-epidemie voor de wereld. In dit artikel
bekritiseerde hij de rol van de WHO en geeft hij aan hoe dergelijke
epidemieën in de toekomst voorkomen moeten worden (tekst 5).
Wouter Arrazola de Oñate is arts-onderzoeker Sociale (en Commerciële)
Determinanten van Gezondheid. Het opiniërend artikel waarvan een deel
in tekst 6 staat is van hem. De auteur legt een relatie tussen het uitbreken
van de epidemie in de armste landen en de wijze waarop internationale
politiek en economie functioneren.
Lees de regels 1 tot en met 34 van tekst 5.
Volgens de Swaan waren de meest getroffen landen – Guinee, Sierra
Leone en Liberia – zelf niet in staat de ebola-epidemie te bestrijden.
Er is hier sprake van ‘state failure’ ofwel deze landen zijn te beschouwen
als fragiele staten. Het begrip ‘staat’ omvat vier kenmerken.
222pLeg uit aan welk kenmerk van een staat de getroffen landen niet voldoen.
Betrek in je antwoord een voorbeeld uit de regels 1 tot en met 34 van
tekst 5.
Lees de regels 35 tot en met 106 van tekst 5.
De Swaan stelt in zijn artikel dat het bestrijden van de epidemie
belemmerd zou kunnen worden door het dilemma van de collectieve actie.
232p− In welk tekstfragment is het dilemma van de collectieve actie te
herkennen? Noem de regelnummers.
− Leg uit welke verandering in de politieke besluitvorming een oplossing
kan bieden voor het dilemma van de collectieve actie.
Een half jaar na de ebola-uitbraak kwam de WHO, de
Wereldgezondheidsorganisatie van de VN, in actie.
242pLeg uit bij welke twee doelstellingen van de VN het past dat de WHO
optreedt.
Lees tekst 6.
De internationale orde kan beschreven worden vanuit het klassieke beeld
maar ook vanuit het post-klassieke beeld. In tekst 6 is een van beide
beelden te herkennen.
254pWelk beeld van de internationale orde is te herkennen in tekst 6? Leg je
antwoord uit en gebruik daarbij twee verwijzingen met regelnummers naar
tekst 6.
opgave 5Opgave 5 Privacy
Bij deze opgave hoort tekst 7 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De rubriek nrc.checkt (in nrc.next), controleert uitspraken die in de media
verschijnen op hun waarheidsgehalte (nepnieuws). Het betreft meestal
uitspraken die relevant zijn in een lopende maatschappelijke discussie. In
tekst 7 wordt onderzocht in hoeverre de bewering klopt dat de Europese
Unie aan jongeren onder de 16 jaar verbiedt om zonder toestemming van
hun ouders gebruik te maken van social media.
Lees de regels 1 tot en met 16 van tekst 7.
Met het communiceren van informatie via massamedia worden
verschillende maatschappelijke functies vervuld.
263pWelke drie subfuncties van de informatiefunctie zijn te herkennen in de
regels 1 tot en met 16 van tekst 7? Licht je antwoord toe en verwijs per
subfunctie naar de tekst.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Lees tekst 7.
Het onderzoeken van het waarheidsgehalte van de stelling van de
Vlaamse journalist op AD.nl is relevant, omdat op het moment van
publicatie een discussie gaande is over het belang van de Europese Unie.
De journalist heeft mogelijk een van de journalistieke normen niet correct
toegepast.
272p− Leg uit welke journalistieke norm de Vlaamse journalist op AD.nl niet
correct heeft toegepast.
− Wat betekent de bijdrage van de Vlaamse journalist voor de
beeldvorming van de Europese Unie?
281pWaarom is het over het algemeen van belang dat een journalist zich aan
de journalistieke normen houdt?
Zie de regels 49 tot en met 58 van tekst 7.
Marktontwikkelingen hebben ertoe geleid dat in verschillende media
dezelfde artikelen gepubliceerd worden. Dat roept de vraag op waar of bij
wie in zo’n geval de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor die publicatie
ligt. Ook kan het voor media lastiger worden om onderscheidend te
blijven.
293p− Met welk begrip wordt de marktontwikkeling aangeduid die ertoe leidt
dat in verschillende media dezelfde artikelen gepubliceerd worden?
− Waar of bij wie ligt de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor publicatie
van een artikel?
− Met behulp van welk document beschermen media onder andere hun
eigen identiteit?
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
