opgave 1Opgave 1 Burgerwetenschap
Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Burgerwetenschap is wetenschap waaraan burgers actief en vrijwillig
bijdragen, bijvoorbeeld door vogels te tellen of buurtgenoten te
interviewen. In de Vlaamse publicatie Citizen Science (2019) beschrijven
wetenschapsjournalist Gijsel, bioloog Huyse en socioloog Van
Hoyweghen de ontwikkeling van burgerwetenschap. Deze opgave gaat
over de veranderende rol van burgers in de wetenschap vanaf de
achttiende eeuw en over de hedendaagse populariteit van
burgerwetenschap, zoals beschreven door Gijsel, Huyse en Van
Hoyweghen.
Gebruik regel 1 tot en met 74 van tekst 1.
Burgers die voor 1833 wetenschap beoefenden beschikten over
economisch kapitaal, volgens Gijsel, Huyse en Van Hoyweghen.
12pBeredeneer over welke twee andere typen kapitaal deze burgers nog
meer beschikten. Gebruik in je redenering:
− per type kapitaal de naam en een omschrijving;
− per type kapitaal informatie uit tekst 1.
Gebruik regel 1 tot en met 74 van tekst 1.
In de ontwikkeling van de wetenschap in de negentiende eeuw is
arbeidsdeling te herkennen.
22pLeg uit dat in de negentiende eeuw de arbeidsdeling heeft bijgedragen
aan sociale ongelijkheid tussen wetenschapsbeoefenaars. Gebruik in je
uitleg:
− een omschrijving van het begrip arbeidsdeling;
− informatie uit tekst 1 waaruit arbeidsdeling blijkt;
− een omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
− informatie uit tekst 1 waaruit sociale ongelijkheid blijkt.
Gebruik regel 1 tot en met 74 van tekst 1.
Het eerste gedeelte van tekst 1 beschrijft de ontwikkeling van de
wetenschap in de negentiende eeuw. In die ontwikkeling zijn
veranderingsprocessen te herkennen.
Democratisering is een veranderingsproces dat de meeste moderne
samenlevingen mede heeft vormgegeven.
34pBeredeneer met twee andere kernconcepten dat in de ontwikkeling van
de wetenschap in de negentiende eeuw twee veranderingsprocessen te
herkennen zijn. Gebruik in je redenering:
− per kernconcept bij het hoofdconcept verandering de naam en de
omschrijving van het gekozen kernconcept;
− per kernconcept twee voorbeelden uit tekst 1 om het
veranderingsproces te illustreren.
Gebruik regel 75 tot en met 117 van tekst 1.
Het tweede gedeelte van tekst 1 beschrijft de ontwikkeling van de
wetenschap in de tweede helft van de twintigste eeuw. In die ontwikkeling
is een veranderingsproces te herkennen.
De kernconcepten voor het beantwoorden van vraag 3 en democratisering
zijn veranderingsprocessen die de meeste moderne samenlevingen mede
hebben vormgegeven.
41pBeredeneer met een ander kernconcept dat in de ontwikkeling van
wetenschap door burgers in de tweede helft van de twintigste eeuw een
veranderingsproces te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− de naam en de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept
verandering;
− informatie uit tekst 1 waaruit het gekozen kernconcept blijkt.
Let op: je mag het kernconcept democratisering én de kernconcepten die
je voor vraag 3 gebruikt hebt niet gebruiken.
Gebruik regel 75 tot en met 117 van tekst 1.
Het tweede gedeelte van tekst 1 gaat over de tweede helft van de
twintigste eeuw.
51pBeredeneer dat een ideologie van de modernisering in die periode heeft
bijgedragen aan de ontwikkeling van wetenschap door burgers. Gebruik in
je redenering:
− een omschrijving van het begrip ideologie van de modernisering;
− informatie uit tekst 1 waaruit deze ideologie blijkt.
Gebruik tekst 2.
Volgens tekst 2 wordt burgerwetenschap tegenwoordig vaak ingezet voor
maatschappelijke onderwerpen die burgers zeer belangrijk vinden.
61pLeg uit dat in de toename van de inzet van burgerwetenschap
democratisering te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept democratisering;
− informatie uit tekst 2 waaruit democratisering blijkt.
Gebruik tekst 2.
Er zijn drie modellen van politieke besluitvorming. Twee daarvan zijn het
barrièremodel en het stromenmodel.
73pa Leg met het barrièremodel uit dat burgers met het beoefenen van
wetenschap de politieke besluitvorming kunnen beïnvloeden. Gebruik
in je uitleg:
− een omschrijving van een fase uit het barrièremodel;
− informatie uit tekst 2 om de gekozen fase te illustreren.
b Leg met het stromenmodel uit dat burgers met het beoefenen van
wetenschap vanuit een van de stromen de politieke besluitvorming
kunnen beïnvloeden. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het stromenmodel;
− een stroom uit het stromenmodel;
− informatie uit tekst 2 om de gekozen stroom te illustreren.
opgave 2Opgave 2 De bestrijding van ebola in Congo
Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 en tabel 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In juli 2018 breekt het ebolavirus uit in het oosten van de Democratische
Republiek Congo. De verspreiding van dit dodelijke virus is in te dammen
door de bevolking te vaccineren en door besmette patiënten in
quarantaine te zetten en te behandelen. Wantrouwen van de bevolking in
de overheid en hulpverleners bemoeilijkt echter het tegengaan van de
verspreiding van ebola. In 2019 deden onderzoeker Vinck en zijn
collega’s onderzoek in het door ebola getroffen gebied naar het
vertrouwen van burgers in overheidsinstanties. Deze opgave gaat over
nationale en internationale politieke problemen bij de bestrijding van het
ebolavirus in het oosten van Congo.
Gebruik tekst 3.
Tekst 3 beschrijft het oosten van Congo waar het ebolavirus is
uitgebroken.
Er zijn verschillende kenmerken van een fragiele staat.
82pLeg uit welke twee kenmerken te herkennen zijn voor de Congolese staat
in het oosten van Congo. Gebruik in je uitleg:
− twee kenmerken van een fragiele staat;
− per kenmerk informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Gebruik tekst 3.
Er zijn zes vereisten voor grootschalige democratie, zoals toegang tot
meerdere onafhankelijke informatiebronnen.
92pGeef voor twee andere vereisten aan dat de Congolese regering deze
vereisten voor democratie kan aantasten met de bestrijding van het
ebolavirus, volgens tekst 3. Gebruik in je antwoord:
− twee vereisten voor democratie;
− per vereiste informatie uit tekst 3.
Gebruik tekst 3.
Er zijn verschillende voorbeelden van globaliseringsprocessen die de
autonomie en de macht van staten aantasten. Voorbeelden zijn het
grensoverschrijdende karakter van problemen en het ontstaan van
conflicten over staatsgrenzen heen.
102pGeef aan welke twee andere voorbeelden van deze
globaliseringsprocessen te herkennen zijn in het oosten van Congo waar
het ebolavirus uitgebroken is. Gebruik in je antwoord per gekozen
voorbeeld informatie uit tekst 3.
Gebruik tekst 3.
De Wereldbank heeft een machtsbron ingezet om de uitbraak van ebola in
het oosten van Congo te bestrijden. Het inzetten van machtsbronnen kan
de bindingen tussen betrokkenen veranderen.
Er zijn verschillende typen machtsbronnen en verschillende typen
bindingen.
112pBeredeneer dat het inzetten van een machtsbron door de Wereldbank
tijdens de uitbraak van ebola kan hebben bijgedragen aan affectieve
bindingen tussen hulpverleners en burgers. Gebruik in je uitleg:
− de naam en een omschrijving van een type machtsbron;
− informatie uit tekst 3 om het gekozen type machtsbron te illustreren;
− een omschrijving van affectieve bindingen;
− informatie uit tekst 3 om affectieve bindingen te illustreren.
Gebruik tekst 3.
Vanuit de sociaalwetenschappelijke paradigma’s wordt globalisering op
verschillende manieren benaderd.
122pLeg vanuit het conflictparadigma uit dat de bestrijding van het ebolavirus
geglobaliseerd is. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het kernconcept globalisering;
− informatie uit tekst 3 om globalisering te illustreren;
− een kenmerk van het conflictparadigma;
− informatie uit tekst 3 om het gekozen kenmerk te illustreren.
Gebruik tekst 4.
Tekst 4 beschrijft de onderzoeksmethode van het onderzoek van Vinck
naar vertrouwen in overheidsinstanties in twee steden in het oosten van
Congo.
Sociaalwetenschappelijke onderzoeken moeten voldoen aan een aantal
eisen, zoals generaliseerbaarheid.
131pLeg voor een andere eis uit dat deze eis te herkennen is in de
methodebeschrijving in tekst 4. Gebruik in je uitleg:
− de naam en een omschrijving voor de eis van sociaalwetenschappelijk
onderzoek;
− informatie uit tekst 4 waaruit de gekozen eis blijkt.
Gebruik tekst 4.
Empirisch onderzoek kan kwantitatief of kwalitatief van aard zijn.
142pa Leg uit dat Vinck in tekst 4 een empirisch onderzoek beschrijft.
Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van empirisch onderzoek;
− informatie uit tekst 4 waaruit empirisch onderzoek blijkt.
b Leg vervolgens uit of het onderzoek van Vinck kwantitatief of
kwalitatief van aard is. Gebruik in je uitleg:
− de naam en een omschrijving van de gekozen aard van het
onderzoek;
− informatie uit tekst 4 waaruit de gekozen aard blijkt.
Gebruik tabel 1.
In tabel 1 staan resultaten van het onderzoek van Vinck.
152pa Geef aan welk kernconcept bij het hoofdconcept binding te herkennen
is in een variabele in tabel 1. Gebruik in je antwoord:
− de naam van het gekozen kernconcept bij het hoofdconcept
binding;
− informatie uit tabel 1 waaruit het gekozen kernconcept blijkt.
b Formuleer een hypothese die met de resultaten uit tabel 1 te toetsen
is. Gebruik in de formulering: Hoe …, des te …
opgave 3Opgave 3 Wat is integratie?
Bij deze opgave horen tekst 5 en tabel 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) doet onder meer langlopend
onderzoek naar de opvattingen van burgers. In het vierde kwartaalbericht
uit 2019 van het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) is
gerapporteerd over de opvattingen over integratie. Daarin zijn de
opvattingen van Nederlanders zonder migratieachtergrond vergeleken met
de opvattingen van tweede generatie Nederlanders met een
migratieachtergrond. Volgens het SCP-onderzoek denken Nederlanders
zonder migratieachtergrond en tweede generatie Nederlanders met een
migratieachtergrond deels gelijk en deels anders over integratie. Voor het
onderzoek is een enquête afgenomen en zijn groepsgesprekken
gehouden. Deze opgave gaat over de resultaten van dit deel van het
SCP-onderzoek.
Uit het SCP-onderzoek blijkt dat integratie volgens de meeste
Nederlanders bijvoorbeeld gaat over het spreken van de Nederlandse
taal.
Vanuit de modernistische benadering wordt anders gekeken naar de
historische ontwikkeling van de nationale cultuur dan door de critici van
de modernistische benadering. Zowel de modernisten als de critici zien
taal echter als een belangrijk element van de nationale cultuur.
162pGeef vanuit beide benaderingen een andere oorzaak waardoor het
spreken van de Nederlandse taal een element van de nationale cultuur
geworden is. Gebruik in je antwoord per oorzaak de naam van de
gekozen benadering.
Gebruik tekst 5.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee specifieke vormen van
socialisatie.
172pa Leg uit welke vorm van socialisatie te herkennen is in de opvatting van
Nederlanders zonder migratieachtergrond over integratie, volgens het
SCP-onderzoek.
b Leg uit welke vorm van socialisatie te herkennen is in de opvatting van
tweede generatie Nederlanders met een migratieachtergrond over
integratie, volgens het SCP-onderzoek.
Gebruik voor a en b in je uitleg steeds:
− de naam en de omschrijving van een andere vorm van socialisatie;
− informatie uit tekst 5 om de gekozen vorm te illustreren.
Gebruik tekst 5.
Het integratievraagstuk kan gezien worden als identiteitsvraagstuk.
Er zijn verschillende typen identiteiten. Een daarvan is sociale identiteit.
182pLeg met twee andere type identiteiten uit dat uit het SCP-onderzoek blijkt
dat tweede generatie Nederlanders met een migratieachtergrond een
spanning tussen identiteiten kunnen ervaren. Gebruik in je uitleg:
− per type identiteit de naam en een omschrijving;
− per type identiteit informatie uit tekst 5.
Gebruik tabel 2.
In tabel 2 staan beschrijvingen van het begrip integratie door deelnemers
aan groepsgesprekken.
191pGeef vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma een verklaring voor de
beschrijvingen van integratie door de deelnemers uit de drie sociale
categorieën in tabel 2. Gebruik in je verklaring:
− een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma;
− gegevens uit tabel 2 om het gekozen kenmerk te illustreren.
Gebruik tabel 2.
202pLeg uit dat zowel positietoewijzing als positieverwerving te herkennen zijn
in de beschrijvingen van integratie door Nederlanders met een
Turkse/Marokkaanse achtergrond in tabel 2. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip positietoewijzing;
− een gegeven uit tabel 2 om positietoewijzing te illustreren;
− een omschrijving van het begrip positieverwerving;
− een gegeven uit tabel 2 om positieverwerving te illustreren.
opgave 4Opgave 4 Minister Blok bezoekt Zuid-Afrika
Bij deze opgave horen de teksten 6 en 7 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Deze opgave gaat over de diplomatieke relaties die Nederland en de
Europese Unie (EU) hebben met Zuid-Afrika en de Afrikaanse Unie. In
december 2019 bracht de voorzitter van de Europese Commissie, Von der
Leyen, een bezoek aan Zuid-Afrika. Tijdens dit bezoek toonde zij
vernieuwde interesse van de EU in het Afrikaanse continent. In februari
2020 bracht minister Blok, de minister van Buitenlandse Zaken onder
kabinet Rutte III, een bezoek aan Zuid-Afrika. Het bezoek van minister
Blok stond in het kader van de hernieuwde betrekkingen tussen beide
staten, de EU en de Afrikaanse Unie. De Afrikaanse Unie (AU) is een
samenwerkingsverband waarin alle 54 landen van het Afrikaanse
continent vertegenwoordigd zijn. De organisatiestructuur van de
Afrikaanse Unie en haar doelstellingen ten behoeve van de Afrikaanse
lidstaten zijn vergelijkbaar met die van de Europese Unie.
Gebruik tekst 6.
Volgens tekst 6 staat Afrika hoog op de EU-agenda voor buitenlandbeleid.
Afrika wordt onder commissievoorzitter Von der Leyen anders benaderd
dan onder haar voorganger Juncker.
Framen is een van de mediastrategieën die politici gebruiken.
211pLeg uit dat commissievoorzitter Von der Leyen Afrika anders framet dan
haar voorganger. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip framen;
− twee voorbeelden uit tekst 6 van framen.
Gebruik tekst 6.
Er zijn verschillende theorieën die het gedrag van staten verklaren. Een
daarvan is de groep marxistische theorieën.
222pLeg vanuit twee andere groepen theorieën de vernieuwde interesse van
de EU in Afrika uit. Gebruik in je uitleg steeds:
− de naam en een kenmerk van een groep theorieën die het gedrag van
staten verklaart;
− informatie uit tekst 6 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Gebruik tekst 6.
Er zijn twee groepen theorieën die de (onder)ontwikkeling van staten
verklaren.
In het hedendaagse moderne Afrika, volgens tekst 6, zijn kenmerken van
de moderne samenleving te herkennen. Een daarvan is de toename van
welvaart.
232p− Geef aan welk ander economisch kenmerk te herkennen is in Afrika,
volgens tekst 6. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 6 waaruit
het gekozen kenmerk van de moderne samenleving blijkt.
− Geef voor dit economische kenmerk een verklaring vanuit een groep
theorieën die de (onder)ontwikkeling van staten verklaart. Gebruik in
je verklaring de naam en een kenmerk van de gekozen groep
theorieën.
Gebruik tekst 7.
Het Nederlandse buitenlandbeleid wordt wel getypeerd als dat van de
koopman en de dominee.
241pLeg uit dat de woorden van minister Blok passen bij dit Nederlandse
buitenlandbeleid. Gebruik in je uitleg informatie uit tekst 7.
Gebruik tekst 7.
Tekst 7 is een aankondiging van het werkbezoek van minister Blok aan
Zuid-Afrika. Nederland is lid van de EU en Zuid-Afrika is lid van AU.
252pa Leg uit dat Nederland met Zuid-Afrika wil samenwerken, volgens de
aankondiging. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
− informatie uit tekst 7 waaruit samenwerking blijkt.
b Geef aan welke reden voor politieke samenwerking te herkennen is in
de aankondiging van het werkbezoek. Gebruik in je antwoord een
voorbeeld uit tekst 7 van de gekozen reden.
Gebruik tekst 7.
Er zijn verschillende onderzoeksmethoden die de macht van staten in
beeld kunnen brengen. Een daarvan is de positiemethode.
262pLeg uit met welke gegevens uit tekst 7 een uitspraak vanuit de
positiemethode kan worden gedaan over de politieke macht van
Zuid-Afrika. Gebruik in je uitleg:
− een type gegevens uit de positiemethode;
− informatie uit tekst 7 waaruit het gekozen type gegevens blijkt;
− de omschrijving van het begrip politieke macht;
− informatie uit tekst 7 om politieke macht te illustreren.
In 2020 was Zuid-Afrika lid van de VN-Veiligheidsraad. Er wordt al jaren
gesproken over hervorming van de samenstelling van de
VN-Veiligheidsraad.
272pBeargumenteer met de representatie van VN-lidstaten of de samenstelling
van de VN-Veiligheidsraad wel of niet moet veranderen. Gebruik in je
argumentatie:
− een kenmerk van de samenstelling van de VN-Veiligheidsraad;
− de omschrijving van het kernconcept representatie.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
