opgave 1Opgave 1 Self-tracking
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Met gezondheidsapps op smartphones en horloges, zoals stappentellers
en calorieëntellers, kunnen mensen tegenwoordig bijhouden hoeveel zij
bewegen of eten. Het digitaal meten van eigen gedrag wordt self-tracking
genoemd.
Cultuurwetenschapper De Boer heeft onderzoek gedaan naar
self-tracking, met name in relatie tot de gezondheid van vrouwen. Deze
opgave gaat over self-tracking in het alledaagse leven, zoals beschreven
door De Boer.
Gebruik tekst 1.
12pLeg uit dat in self-tracking een gerationaliseerde samenleving te
herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept
rationalisering en twee voorbeelden uit tekst 1 om rationalisering te
illustreren.
Gebruik tekst 1.
Sociaalwetenschappelijk onderzoek kan kwalitatief en kwantitatief van
aard zijn.
21pGeef aan of het onderzoek van De Boer naar self-tracking kwalitatief of
kwantitatief van aard is. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 1
waaruit het gekozen type onderzoek blijkt.
Gebruik tekst 1.
Er worden drie vormen van socialisatie onderscheiden. Dit zijn primaire,
secundaire en tertiaire socialisatie. In self-tracking is een van deze drie
vormen van socialisatie te herkennen.
33pLeg met deze vorm van socialisatie uit dat mensen tijdens self-tracking
gesocialiseerd worden. Gebruik in je uitleg:
− een vorm van socialisatie en informatie uit tekst 1 waaruit de gekozen
vorm blijkt;
− de omschrijving van het kernconcept socialisatie en informatie uit
tekst 1 waaruit socialisatie blijkt.
Gebruik tekst 1.
In het civilisatieproces spelen sociale controlemechanismen een rol.
43pBeredeneer dat de sociale controle in self-tracking binnen het
civilisatieproces past. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van het begrip sociale controle en informatie uit
tekst 1 waaruit sociale controle blijkt;
− een kenmerk van het civilisatieproces en informatie uit tekst 1 waaruit
het gekozen kenmerk blijkt.
Stel dat je een onderzoek wilt doen naar het effect van het gebruik van
technologie voor self-tracking op de identiteit van mensen die sporten. Je
onderzoeksvraag is: ‘In hoeverre draagt self-tracking bij aan de sportieve
identiteit van mensen die sporten?’ Hiervoor wil je twee keer dezelfde
vragenlijst afnemen onder mensen die sporten: voor en na een periode
van een half jaar waarin een deel van hen gesport heeft met het gebruik
van technologie voor self-tracking en een deel van hen zonder.
53p− Beargumenteer dat je met deze onderzoeksopzet een causaal
verband wilt onderzoeken. Gebruik in je argumentatie een toepassing
van het begrip causaliteit.
− Formuleer een enquêtevraag om de mate van verandering in de
identiteit van mensen die sporten te meten.
Je mag het woord identiteit niet gebruiken in je enquêtevraag.
− Leg uit dat je met het afnemen van deze enquêtevraag de identiteit
van mensen die sporten onderzoekt. Gebruik in je uitleg de
omschrijving van het kernconcept identiteit.
opgave 2Opgave 2 Schaduw in Los Angeles
Bij deze opgave horen tabel 1 en de teksten 2 en 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In het grootstedelijke gebied Los Angeles in de Verenigde Staten schijnt
bijna het hele jaar door de zon en valt weinig regen. Door onder meer
sociaalhistorische en politieke oorzaken heeft Los Angeles weinig
schaduwplekken. Klimaatverandering zorgt er inmiddels voor dat Los
Angeles steeds vaker te maken krijgt met extreme hitte, waardoor meer
bewoners gezondheidsklachten krijgen. Deze opgave gaat over de sociale
en politieke oorzaken en gevolgen van hittestress in Los Angeles.
Gebruik tabel 1.
In tabel 1 staan gegevens uit een databestand voor gemeenten en
stedenbouwers om blootstelling aan de stedelijke hitte in kaart te
brengen. In deze gegevens is ook een type kapitaal te herkennen.
63pa Formuleer een hypothese over de samenhang tussen dit type kapitaal
en stedelijke hitte in de buurten van Los Angeles, die met tabel 1
bevestigd kan worden. Gebruik in je hypothese:
− een type kapitaal;
− de formulering Hoe …, des te …
b Leg vervolgens uit over welke soort sociale ongelijkheid je hypothese
gaat. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het gekozen soort
sociale ongelijkheid en gegevens uit tabel 1.
Gebruik tekst 2.
Tekst 2 gaat over de historische ontwikkeling van de bouw van de straten
en pleinen van de stad Los Angeles. Deze stedenbouwkundige
ontwikkeling is bepalend voor het huidige stratenpatroon van Los
Angeles.
71pLeg uit dat in de stedenbouwkundige ontwikkeling van Los Angeles
globalisering te herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het
kernconcept globalisering en informatie uit tekst 2 waaruit globalisering
blijkt.
Gebruik tekst 2.
De stedenbouw, oftewel het ontwerp van het stratenpatroon van een stad,
is van invloed op het alledaagse leven van mensen in een stad.
82pBeredeneer dat in de stedenbouw van Los Angeles volgens De Wetten
van Indië een sociale institutie te herkennen is. Gebruik in je redenering:
− ‘geformaliseerde regels’ uit de omschrijving van het kernconcept
sociale institutie en daarover informatie uit tekst 2;
− ‘het reguleren van gedrag’ uit de omschrijving van het kernconcept
sociale institutie en daarover informatie uit tekst 2.
Gebruik tekst 2.
Er kunnen vier sociaalwetenschappelijke paradigma’s worden
onderscheiden. Twee daarvan zijn het functionalisme-paradigma en het
sociaalconstructivisme-paradigma.
92pBeredeneer vanuit een ander paradigma dat de stadsbesturen van de
nieuwe Verenigde Staten hebben bijgedragen aan het schaduwtekort in
Los Angeles. Gebruik in je redenering de naam en een kenmerk van het
gekozen paradigma en informatie uit tekst 2 om het gekozen kenmerk te
illustreren.
Gebruik tekst 3.
102pLeg uit dat sociale ongelijkheid te herkennen is in het schaduwtekort
tijdens hittegolven in Los Angeles. Gebruik in je uitleg de omschrijving van
het kernconcept sociale ongelijkheid en twee voorbeelden uit tekst 3 om
sociale ongelijkheid te illustreren.
opgave 3Opgave 3 K80
Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Nederlandse gemeenten verenigen zich in verschillende
samenwerkingsverbanden. Zo is de G4 een samenwerkingsverband van
de vier grootste steden, de G40 van veertig grote gemeenten, de M50 van
vijftig middelgrote gemeenten en de P10 van tien grote
plattelandsgemeenten. In 2022 is een nieuw samenwerkingsverband
opgericht. Dit is een samenwerkingsverband van tachtig kleine
gemeenten, de K80.
Gebruik tekst 4.
Er worden drie redenen voor politieke samenwerking onderscheiden. Een
daarvan is dwang.
113pLeg met een andere reden de samenwerking van de kleine gemeenten
uit. Gebruik in je uitleg:
− een reden voor politieke samenwerking en daarover informatie uit
tekst 4;
− de omschrijving van het kernconcept samenwerking en
twee voorbeelden uit tekst 4 om samenwerking te illustreren.
Gebruik tekst 4.
Het systeemmodel is een model van politieke besluitvorming. Dit model
onderscheidt vier fasen, zoals de fase invoer.
123pBeredeneer aan de hand van een type binding tussen gemeenten en het
rijk in welke andere fase van het politieke besluitvormingsproces van het
rijk de K80 in actie komt. Gebruik in je redenering:
− een type binding en informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen type
blijkt;
− de naam en een omschrijving van een fase van het systeemmodel en
daarover informatie uit tekst 4.
Gebruik tekst 4.
Politiek heeft drie aspecten. Een daarvan is polity.
132pLeg uit dat de K80 door haar representatie van kleine gemeenten invloed
kan uitoefenen op een ander aspect van politiek. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept representatie en informatie uit
tekst 4 waaruit representatie blijkt;
− een aspect van politiek en informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen
aspect blijkt.
Gebruik tekst 4.
Democratisering is een veranderingsproces dat de meeste moderne
samenlevingen mede heeft vormgegeven.
142pBeredeneer dat de oprichting van de K80 binnen democratisering past.
Gebruik in je redenering de omschrijving van het kernconcept
democratisering en twee voorbeelden uit tekst 4 om democratisering te
illustreren.
In tekst 4 staat dat schaalvergroting tot meer efficiëntie leidt, maar dat
schaalvergroting volgens de K80 zijn langste tijd gehad heeft.
152p− Geef met het begrip politieke cohesie een argument dat de K80 kan
inbrengen tegen schaalvergroting. Gebruik in je argument een
omschrijving van het begrip politieke cohesie.
− Geef met een nadeel van rationalisering een argument dat de K80 kan
inbrengen tegen schaalvergroting.
opgave 4Opgave 4 Micronatie Rozeneiland
Bij deze opgave horen de teksten 5 en 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Een micronatie is een piepklein land dat wordt gesticht doordat iemand of
een paar mensen de onafhankelijkheid van het land uitroept. Hoewel
micronaties in de praktijk zelden erkend worden door de rest van de
wereld, kunnen zij voor politieke opschudding zorgen. De motieven voor
het stichten van een micronatie zijn soms vergelijkbaar met die van
grotere afscheidingsbewegingen. Micronaties worden ook opgericht als
sociaal experiment of als politiek protest. Deze opgave gaat over de
micronatie Rozeneiland die in 1968 is gesticht door de Italiaanse
ingenieur Rosa. De geschiedenis van Rozeneiland is in 2020 verfilmd
door Netflix.
Gebruik tekst 5.
Tekst 5 gaat over de verfilming van de waargebeurde geschiedenis van
micronatie Rozeneiland. De tekst komt uit een interview met de zoon van
de stichter en met de producent van de film. De film is gebaseerd op
onderzoek naar de geschiedenis van Rozeneiland.
Voor journalistiek onderzoek gelden bepaalde principes.
162pBeoordeel met twee journalistieke principes de geloofwaardigheid van de
verfilmde geschiedenis, zoals beschreven in tekst 5. Gebruik in je
beoordeling twee journalistieke principes en per journalistiek principe
informatie uit tekst 5.
Gebruik tekst 5.
Volgens de zoon van ingenieur Rosa was het stichten van Rozeneiland in
1968 een gekke actie, maar waren de jaren zestig ook gekke jaren.
Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw krijgen zowel Nederland als
andere Westerse landen, zoals Italië, bepaalde kenmerken. Een van de
ontwikkelingen die de Nederlandse cultuur vanaf de jaren zestig kenmerkt
is secularisering.
172pGeef aan welke twee andere van deze kenmerken vanaf de jaren zestig
te herkennen zijn in de geschiedenis van micronatie Rozeneiland. Gebruik
in je antwoord per kenmerk informatie uit tekst 5.
Gebruik tekst 5.
182pBeargumenteer of het stichten van micronatie Rozeneiland ideologisch
genoemd kan worden. Gebruik in je argumentatie de omschrijving van het
kernconcept ideologie en informatie uit tekst 5.
Gebruik tekst 6.
Staatsvorming kenmerkt zich door drie processen.
192pGeef aan welke twee processen van staatsvorming te herkennen zijn op
micronatie Rozeneiland. Gebruik in je antwoord per proces informatie uit
tekst 6.
Gebruik tekst 6.
De vorming van een nationale identiteit wordt anders benaderd door
modernisten dan door de critici van de modernistische school.
201pBeargumenteer vanuit een van beide benaderingen of op micronatie
Rozeneiland de vorming van een nationale identiteit te herkennen is.
Gebruik in je argumentatie de naam en een kenmerk van de gekozen
benadering en informatie uit tekst 6 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Gebruik tekst 6.
Vanuit sociaalwetenschappelijke paradigma’s wordt conflict op
verschillende manieren benaderd.
213pLeg vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma het conflict tussen Italië
en micronatie Rozeneiland uit. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma en informatie
uit tekst 6 waaruit het gekozen kenmerk blijkt;
− de omschrijving van het kernconcept conflict en informatie uit tekst 6
waaruit conflict blijkt.
Gebruik tekst 6.
222pBeredeneer dat Italië macht heeft uitgeoefend op micronatie Rozeneiland.
Gebruik in je redenering de omschrijving van het kernconcept macht en
twee voorbeelden uit tekst 6 om macht te illustreren.
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
In tekst 6 staat dat Rosa en zijn ‘regering’ tegen de inbeslagname van
Rozeneiland protesteerden.
Voor het oplossen van internationale conflicten bestaan instanties.
Stel dat micronatie Rozeneiland erkend was als soevereine staat, maar
nog geen lid was van de Europese Unie.
231pNoem de instantie waar micronatie Rozeneiland als erkende staat de
inbeslagname door Italië had kunnen voorleggen.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
