Eindexamen muziek vwo 2006 tijdvak 1 – opgaven en antwoorden

opgave 1fragment niet op de siteL. van Beethoven - Symfonie no. 4, deel 1

^cd1track2 Dit vragenblok gaat over het eerste deel van de vierde symfonie van Ludwig van Beethoven

(1770 - 1827). Dit deel is geschreven in de hoofdvorm.

Je hoort het begin van de inleiding drie keer. Terwijl de blaasinstrumenten een lange toon

aanhouden, spelen de violen vier keer eenzelfde, dalend interval.

11p

Welk interval is dit? Een toevoeging als groot/klein is niet nodig.

..................................................................................................................................................

Je hoort het volgende fragment uit de inleiding vier keer. De fluit, hobo en fagot spelen

unisono. De klarinetpartij is geheel afgedrukt, de partij van de fluit-hobo-fagot gedeeltelijk.

22p

Noteer met twee hele noten de rest van de partij van de fluit-hobo-fagot.

Thema 1 is hieronder gedeeltelijk afgedrukt.

Boven dit thema staan haken. De instrumentatie verschilt per haak.

32p

Geef voor iedere haak aan wat daar speelt: welke instrumentengroep(en), dan wel het hele

orkest.

Je hoort het fragment drie keer.

1................................................................................................................................................

2................................................................................................................................................

3................................................................................................................................................

^cd1track5 De melodie van thema 1 is nogmaals afgedrukt, maar nu met deels anders geplaatste haken.

De met haken aangegeven gedeelten hebben elk een eigen melodische contour.

43p

Beschrijf bij elk van de haken de melodische contour.

Je hoort het fragment nog twee keer.

1................................................................................................................................................

2................................................................................................................................................

3................................................................................................................................................

Van thema 2 zijn drie partijen afgedrukt.

52p

Geef voor elk van de partijen aan door welk instrument ze worden gespeeld.

Je hoort het fragment drie keer.

Achtereenvolgens:

3 ……………………………. 2 ………………………………. 1 …………………………….

^cd1track7 Van een gedeelte van de slotgroep uit de expositie is de partituur afgedrukt op de pagina

hiernaast. Na enige leestijd hoor je dit gedeelte drie keer. Daarna wordt de cd zeven

minuten stilgezet. Beantwoord in die tijd de vragen 6 t/m 10.

61p

Welke imitatietechniek wordt in de maten 1 t/m 16 toegepast?

..................................................................................................................................................

71p

Wat is in de maten 8 t/m 15 de relatie tussen de eerste vioolpartij en de gelijktijdig

gespeelde fluitpartij?

..................................................................................................................................................

De maten 19 t/m 26 bevatten sterk contrasterende gedeeltes. Zo contrasteren maat 19 en 20

met maat 21 en 22 en ook maat 23 en 24 met maat 25 en 26.

83p

Beschrijf drie van deze contrasten tussen de maten 19 en 20 en de maten 21 en 22.

Ga bij je antwoorden uit van de maten 21 en 22.

1................................................................................................................................................

2................................................................................................................................................

3................................................................................................................................................

92p

Noteer de maten 4 en 5 van de klarinetpartij op de klinkende toonhoogte.

101p

In welke notenwaarden worden de halve noten van de strijkers in maat 19 uitgevoerd?

..................................................................................................................................................

^cd1track8 Je hoort het volgende fragment twee keer.

112p

Waaraan kun je horen dat dit een gedeelte van de doorwerking is? Noem twee aspecten.

1................................................................................................................................................

2................................................................................................................................................

In het nu volgende gedeelte is naar D-groot gemoduleerd. De eerste vioolpartij is

onvolledig afgedrukt.

122p

Noteer de ontbrekende noten (toonhoogte en ritme) van deze vioolpartij. Laat de versiering

buiten beschouwing.

Je hoort het fragment vijf keer.

cd1 track 10

131p

Geef de technische term voor de relatie tussen de toonsoort van het bij vraag 12 afgedrukte

fragment en de hoofdtoonsoort van dit deel (Bes groot).

Beantwoord deze vraag meteen.

..................................................................................................................................................

Je hoort het slot van de doorwerking drie keer. Hierin is sprake van spanningstoename.

143p

Licht dit toe aan de hand van vier aspecten.

1................................................................................................................................................

2................................................................................................................................................

3................................................................................................................................................

4................................................................................................................................................

Je hoort het slot van dit deel drie keer.

151p

Op welke harmonische functies is dit slot gebaseerd?

..................................................................................................................................................

Je hoort een langer fragment één keer. Daarna wordt de cd vijf minuten stilgezet.

De instrumentatie en orkestbezetting zijn typisch voor een werk uit de periode van de

Weense Klassieken.

162p

Noem twee kenmerken van deze instrumentatie en/of orkestbezetting.

1................................................................................................................................................

2................................................................................................................................................

opgave 2fragment niet op de siteJ. C. Bach - Ach, dass ich Wassers gnug hätte

^cd1track14 Dit vragenblok gaat over de solocantate ‘Ach, dass ich Wassers gnug hätte’, een klaagzang

uit de Barokperiode. De componist Johann Christoph Bach (1642 - 1703) was een oom van

Johann Sebastian Bach.

De solopartij wordt gezongen door een countertenor; de strijkerspartijen worden gespeeld

door (barok)violen en gamba’s. De klank is een halve toon lager dan de notatie.

Je hoort de instrumentale inleiding van de cantate twee keer.

Van de continuopartij worden de basnoten gespeeld door een violone, een instrument dat

verwant is aan de contrabas.

171p

Noem één van de twee instrumenten die de akkoordpartij spelen.

..................................................................................................................................................

Je hoort een gedeelte van de inleiding drie keer.

181p

Welk van de hieronder afgedrukte melodieën wordt hierin gespeeld? (Omcirkel het juiste

alternatief.)

Je hoort de inleiding en het vervolg waarin de countertenor de onderstaande tekst zingt.

Ach, dass ich Wassers gnug hätte in meinem Ach, had ik maar water genoeg in mijn

Haupte.

hoofd.

In de zangpartij wordt melodisch materiaal uit de inleiding gebruikt.

192p

Onderstreep twee tekstgedeelten waarin de zanger melodisch materiaal uit de inleiding laat

horen.

Je hoort het fragment drie keer.

^cd1track17 Van het volgende fragment is de partituur hieronder afgedrukt. Na enige leestijd hoor je dit

fragment twee keer. Daarna wordt de cd zeven minuten stilgezet. Beantwoord in die tijd de

vragen 20 t/m 23.

In dit gedeelte komen in de zangpartij twee verschillende sequensen voor die geïmiteerd

worden door de viool.

202p

Geef deze beide sequensen met haken aan. Doe dit zowel in de zangpartij als in de

vioolpartij.

211p

Wat wordt bedoeld met de cijfertjes onder de onderste balk?

..................................................................................................................................................

222p

Schrijf de maten 6 en 7 van de tweede balk (gamba 1/altviool 1) over in de G-sleutel. Denk

om het goede octaaf.

Zowel in de zangpartij als in de baspartij komt een chromatische reeks voor. De reeks in de

zangpartij wordt enigszins verhuld door versieringen.

232p

Noem de notennamen van de chromatische reeks in de zangpartij.

..................................................................................................................................................

Noem de notennamen van de chromatische reeks in de baspartij.

............................................................................................................................... …………….

Je hoort een volgend fragment vier keer. De tekst en vertaling zijn afgedrukt.

Meine Sünde gehe über mein Haupt.

Mijn zonde(besef) groeit mij boven het

hoofd.

Wie eine schwere Last ist sie mir zu schwer Als een zware last is zij mij te zwaar

worden.

geworden.

In dit fragment wordt op verschillende plaatsen de tekst uitgebeeld.

242p

Noem de tekst van twee plaatsen waar dit gebeurt en beschrijf hoe dit gebeurt.

1................................................................................................................................................

2................................................................................................................................................

Je hoort het zojuist beluisterde fragment nog drie keer.

Richt je op het samengaan van de zangpartij en de eerste vioolpartij. Soms is dit samengaan

homofoon, soms in imitatie.

252p

Bij welk tekstgedeelte speelt de eerste viool homofoon met de zanger?

..................................................................................................................................................

Welk tekstgedeelte wordt op de afstand van een hele maat door de vioolpartij geïmiteerd?

..................................................................................................................................................

Van het volgende fragment staan de tekst en vertaling afgedrukt.

Und meine beiden Augen fliessen mit Wasser En uit mijn beide ogen stroomt water

263p

Noem drie middelen waarmee het ‘fliessen’ (stromen) wordt uitgebeeld.

Je hoort dit fragment twee keer. Daarna wordt de cd tien minuten stilgezet. Beantwoord in

die tijd ook vraag 27.

1................................................................................................................................................

2................................................................................................................................................

3................................................................................................................................................

Dit werk stamt uit de Barok en niet uit de Renaissance.

272p

Geef hiervoor twee argumenten. Laat ‘tekstuitbeelding’ en soort instrumenten buiten

beschouwing.

1................................................................................................................................................

2................................................................................................................................................

opgave 3fragment niet op de siteI. Strawinsky - Ragtime

cd2 track 1 Dit vragenblok gaat over de Ragtime van Igor Strawinsky (1882 - 1971). De ragtime is een populaire Amerikaanse pianostijl die bloeide tussen 1898 en 1914. Onder meer Scott Joplin schreef een aantal zeer bekende ragtimes. Strawinsky liet zich door deze pianostijl inspireren. Hij schreef zijn ‘Ragtime’ aanvankelijk voor elf instrumenten en maakte hier later een pianoversie van. Fragment 1 is het begin van een ragtime van Scott Joplin. Fragment 2 is het begin van de ‘Ragtime’ van Strawinsky in de pianoversie, waarvan hieronder de partituur is afgedrukt. In beide fragmenten is de typische ritmische structuur van een ragtime aanwezig.

→ Noem een kenmerk van de ragtime gelet op de ritmische structuur van de linkerhandpartij (onderstemmen). .................................................................................................................................................. Geef de technische term voor het ritmische verschijnsel dat veelvuldig optreedt in de bovenstemmen. .................................................................................................................................................. Laat de intro's (in beide gevallen vier maten) buiten beschouwing. Je hoort eerst fragment 1, daarna fragment 2, en dit twee keer.

→ Plaats een haak boven de passage waar unisono gespeeld wordt. In dit fragment komen verschillende ostinaten voor. In de maten 5 t/m 8 kun je in de linkerhandpartij spreken van een ‘gevarieerd’ ostinato.

→ Licht dit toe. .................................................................................................................................................. cd2 track 3 De volgende vragen gaan over de Ragtime van Strawinsky in de versie voor elf instrumenten. Van het volgende fragment is de partituur afgedrukt. Dit fragment bestaat uit twee melodiepartijen (fluit en 1e viool, grotendeels cymbalom en 2e viool) en een vrijwel gelijkblijvende begeleiding door de overige instrumenten. De 1e vioolpartij bestaat uit een - niet letterlijke- sequens van twee keer twee maten.

→ Beschrijf de 'afwijking' van de sequens in de 1e vioolpartij. .................................................................................................................................................. Ook de (gehele) 2e vioolpartij kun je opvatten als een sequens, maar dan met een afwijking.

→ Wat is die afwijking? Je hoort het fragment drie keer. .................................................................................................................................................. cd2 track 4 Je hoort het zojuist beluisterde fragment nog twee keer. Dit fragment is niet 'echt' tonaal, maar evenmin 'echt' atonaal.

→ Noem één aspect dat tonaal aandoet. .................................................................................................................................................. Noem één aspect dat niet tonaal aandoet. ..................................................................................................................................................

cd2 track 5 Je hoort het zojuist beluisterde fragment en het vervolg hierop. Je zou het totale fragment in drie delen kunnen verdelen. Dit is hieronder schematisch weergegeven. eerste gedeelte tweede gedeelte vier maten zeven maten Het tweede gedeelte contrasteert met het eerste en derde gedeelte.

→ Beschrijf dit contrast gelet op het ritme. Ga bij je antwoord uit van het tweede gedeelte. Je hoort het fragment drie keer. .................................................................................................................................................. cd2 track 6 In het volgende fragment spelen twee koperen blaasinstrumenten een aantal keren het hieronder afgedrukte motief.

Welk interval klinkt er tussen deze twee instrumenten? (Omcirkel het juiste alternatief.) Je hoort het fragment één keer. A groot septiem B klein septiem C overmatig octaaf D verminderd octaaf cd2 track 7 Je hoort het fragment van vraag 35 nog één keer. De baspartijen spelen een ostinaat.

→ Noteer één maat van het ritme van dat ostinaat. cd2 track 8 Je hoort een kort fragment twee keer.

→ Welk instrument speelt daarin de melodie? .................................................................................................................................................. cd2 track 9 Je hoort dit fragment nog vier keer. De melodie is gedeeltelijk afgedrukt. Het ontbrekende ritme staat boven de notenbalk.

cd2 track 10 Je hoort het slot van de Ragtime één keer. Daarna wordt de cd vijf minuten stilgezet. Deze muziek van Strawinsky is duidelijk twintigste-eeuws (en niet afkomstig uit de Romantiek).

→ Geef voor deze bewering drie argumenten. 1 ................................................................................................................................................ 2 ................................................................................................................................................ 3 ................................................................................................................................................

opgave 4fragment niet op de siteMetallica - One

cd2 track 11 Dit vragenblok gaat over het nummer ‘One’ van Metallica uit 1988. De tekst is gebaseerd op het boek ‘Johnny got his gun’ uit 1938 (en de gelijknamige film uit 1971). Hierin wordt het verhaal verteld van een Amerikaanse soldaat die zwaar verminkt is geraakt in de Eerste Wereldoorlog en nu kunstmatig in leven wordt gehouden. Hij kan niet meer communiceren en zijn geest schreeuwt om bevrijding uit zijn lichaam. Je hoort de intro twee keer.

→ Beschrijf de opbouw van de intro aan de hand van de instrumentatie. Benoem, waar van toepassing, ook de gebruikte onderdelen van het drumstel. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. cd2 track 12 Je hoort een gedeelte uit de intro vier keer. De gitaarpartij staat onvolledig afgedrukt. In maat 5 t/m 7 ontbreken de ‘bas’-noten.

→ Wat is de toonsoort? ..................................................................................................................................................

cd2 track 13 Je hoort een fragment waarin bijna dezelfde gitaarpartij klinkt als in het zojuist beluisterde fragment, maar aan het eind is de maatindeling anders. De gitaarpartij van het zojuist beluisterde fragment staat nog eens afgedrukt.

→ Noem de maatsoorten in het nieuwe fragment vanaf maat 8. Je hoort het fragment drie keer. .................................................................................................................................................. cd2 track 14 Van het volgende fragment staan de tekstonderdelen afgedrukt. 1 I can’t remember anything Can’t tell if this is true or dream Deep down inside I feel to scream This terrible silence stops me 2 Now that the war is through with me I’m waking up, I cannot see That there is not much left to me Nothing is real but pain now 3 Hold my breath as I wish for death Oh please God, wake me Bij onderdeel 3 verandert de muziek sterk van karakter.

→ Beschrijf deze verandering bij onderdeel 3 gelet op: de gezongen melodielijn ............................................................................................................. de gitaarbegeleiding ...................................................................................................................

→ Geef een verklaring voor deze verandering op basis van de tekst. Je hoort het fragment twee keer. onderdeel 1 en 2 ......................................................................................................................... onderdeel 3 ................................................................................................................................

cd2 track 15 In het volgende fragment van zes maten wordt in elke maat één van de onderstaande motieven gespeeld. Dit gebeurt gelijktijdig door gitaren en drums, laag en hard.

→ Geef met de nummers van de motieven aan in welke volgorde ze gespeeld worden. Het eerste is reeds gegeven. Je hoort het fragment vier keer. 1 - ... - ... - ... - ... - ... cd2 track 16 Van het volgende fragment staat de tekst afgedrukt. Taken my arms Taken my legs Taken my soul Left me with life in hell Na het laatste woord vindt een soort versnelling plaats.

→ Noem één manier waarop deze versnelling wordt bewerkstelligd. Je hoort het fragment twee keer. .................................................................................................................................................. cd2 track 17 De band heeft dit nummer ook live uitgevoerd met orkest. Je hoort van beide uitvoeringen een gedeelte van het begin.

→ Noem een opvallend verschil tussen beide uitvoeringen. Laat buiten beschouwing dat de uitvoering met orkest een halve toon lager is. Ga bij je antwoord uit van de tweede uitvoering. Je hoort eerst de originele uitvoering en daarna de uitvoering met orkest. Beantwoord daarna ook vraag 49. .................................................................................................................................................. Deze muziek behoort tot de hardrock of (heavy) metal.

→ Noem twee kenmerken van deze muziekstijl. 1 ................................................................................................................................................ 2 ................................................................................................................................................ Einde