bij dit examen
Natuurkunde Vwo 1992-II Nieuw (WEN)
opgave 1Opgave 1 Blokfluit
De zoon van een fluitist wil op een plastic buis, die aan één kant gesloten is, een toon kunnen blazen.
De frequentie van de grondtoon moet 880 Hz zijn. Daartoe moet deze buis een zekere lengte hebben.
Door over de open kant te blazen, wordt de lucht bij deze opening in trilling gebracht met frequenties
in een breed frequentiegebied. Deze lucht doet dienst als trillingsbron voor de luchtkolom in de buis.
Als in de luchtkolom in de buis een staande golf optreedt, ligt een buik op 4 mm buiten de opening.
De temperatuur van de lucht in de buis is 25 °C. De geluidssnelheid in lucht als functie van de
temperatuur staat in de grafiek van figuur 1 weergegeven.
14p
→ Bepaal de lengte die deze buis moet hebben.
Een blokfluit heeft een mondstuk waardoor geblazen kan worden om de lucht in de opening P bij het
labium in trilling te brengen. Zie figuur 2.
Aan het mondstuk zit een buis met gaatjes die met de vingers gesloten kunnen worden. De lucht bij
het labium doet dienst als trillingsbron voor de luchtkolom in de buis van de blokfluit. De lengte van
het gesloten deel van de blokfluit tussen P en Q bepaalt de toonhoogte
De fluitist neemt zo'n blokfluit uit zijn koffer. Terwijl de zoon met de plastic buis de toon met een
frequentie van 880 Hz voortbrengt, blaast vader op de blokfluit. Hij houdt hierbij met zijn vingers
enkele gaatjes dicht, zoals in figuur 2 is getekend, om een even hoge toon te kunnen spelen.
Een waarnemer in de zaal, waar vader en zoon zich bevinden, hoort echter zwevingen, waarvan de
frequentie vrij snel vermindert tot 2 Hz. De blokfluit is dan "ingeblazen": de temperatuur van de lucht
in de blokfluit neemt dan niet meer toe.
23p
→ Leg uit of de toonhoogte tijdens dit inblazen toeneemt danwel afneemt.
Na het inblazen wil de fluitist de blokfluit stemmen op de plastic buis. Om een frequentie te krijgen
die even hoog is als de frequentie van de plastic buis, kan de blokfluit bij R enigszins worden
ingeschoven of uitgeschoven, zodat de afstand tussen P en Q verandert. Zie figuur 2.
33p
→ Beredeneer of de blokfluit moet worden ingeschoven danwel uitgeschoven om de toon met een
frequentie van 880 Hz te kunnen spelen.
Als de fluitist de toon van 880 Hz speelt, is de geluidsintensiteit op 25 m afstand 3,5⋅10
W⋅m
. We
W⋅m. Wenemen aan dat de geluidsenergie vanaf de blokfluit over alle richtingen gelijkelijk is verdeeld.
Bovendien moet reflectie en absorptie verwaarloosd worden.
42p
→ Bereken het vermogen van het geluid dat de blokfluit voortbrengt.
Op deze plaats zit een waarnemer die een gehoorbeschadiging heeft. In het audiogram in figuur 3 staat
het gehoorverlies van zijn linker oor weergegeven.
53p
→ Bepaal of deze waarnemer de gespeelde toon met zijn linker oor kan horen.
opgave 2Opgave 2 Waterstraal
64p
Iemand doet een serie proeven met water dat
uit een slang met spuitmond stroomt. De
snelheid waarmee het water uit de spuitmond
komt, is bij alle proeven gelijk aan 4,0 m⋅s
.
.De opening bevindt zich steeds 30 cm boven
een tafel. De luchtwrijving op de waterstraal
wordt verwaarloosd. Bij de eerste proef verlaat
het water de spuitmond met een horizontaal
gerichte snelheid. Zie figuur 4.
De waterstraal legt na het verlaten van de
spuitmond een horizontale afstand x af voor hij
de tafel treft.
→ Bereken x.
Bij een tweede proef wordt de waterstraal omhoog gericht. We vergelijken de hoogte die de
waterstraal bereikt met de hoogte die een voorwerp bereikt dat verticaal omhoog wordt gegooid. De
beginplaats van dit voorwerp is 30 cm boven de tafel. De beginsnelheid is 4,0 m⋅s
.
.74p
→ Bereken de hoogte boven de tafel die dit voorwerp bereikt. Verwaarloos ook hier de luchtwrijving.
Als de waterstraal bijna verticaal wordt gericht, benadert hij de in vraag 7 {de vorige vraag}
berekende hoogte. Als de waterstraal echter precies verticaal wordt gericht, haalt hij deze hoogte zelfs
niet bij benadering. De waterstraal is in beide situaties gefotografeerd. Zie de foto's van de figuren 5
en 6.
82p
→ Waardoor bereikt de waterstraal in het laatste geval niet de hoogte die in vraag 7 is berekend?
Een derde proef wordt uitgevoerd om de inwendige diameter van de (ronde) spuitmond te bepalen De
spuitmond wordt weer in de horizontale positie geplaatst. Het water wordt opgevangen in een
bekerglas. In 56 s komt er 1,00 dm3 water in het glas.
94p
→ Bereken de inwendige diameter van de spuitmond.
De inwendige diameter van de slang vóór de spuitmond is 5,0 maal zo groot als de inwendige
diameter van de spuitmond. Het water dat van de slang naar de spuitmond gaat, wordt daarbij
versneld.
104p
→ Bereken de stoot die in 1,0 s aan het water wordt gegeven dat van de slang naar de spuitmond gaat.
114p
Bij een vierde proef blijft de spuitmond in de horizontale positie.
Men houdt een homogeen latje vlak voor de opening, zodat de
waterstraal er horizontaal tegenaan spuit. Zie figuur 7.
Het latje is draaibaar om een as aan de bovenkant van het latje. De
wrijving in het draaipunt moet worden verwaarloosd. Het latje heeft
een massa van 62 g.
De waterstraal zorgt ervoor dat het latje een hoek van 10° maakt met
het verticale vlak. De kracht van de waterstraal op het latje is vrijwel
horizontaal gericht.
Verwaarloos de verticale component van deze kracht.
→ Bereken met behulp van de momentenwet de kracht die de
waterstraal op het latje uitoefent.
opgave 3Opgave 3 Radiotherapie
De röntgenstraling die wordt gebruikt voor medische doeleinden, wordt opgewekt met behulp van
energierijke elektronen. In een bepaald soort röntgenapparaat worden die elektronen eerst door een
voorversneller gevoerd. De energie van de elektronen bij het binnentreden van de voorversneller is
verwaarloosbaar. Bij het verlaten van de voorversneller is de kinetische energie van de elektronen
16 keV.
Het elektrische veld in de voorversneller is homogeen.
De elektronen leggen een afstand van 18 mm af in de voorversneller.
123p
→ Bereken de elektrische kracht op de elektronen in de voorversneller.
Vervolgens worden de elektronen door een eindversneller gevoerd. De elektronen worden daarna door
een magnetisch veld van richting veranderd. Ze kunnen dan op een trefplaatje botsen; hier ontstaat de
röntgenstraling, waarmee een patiënt kan worden bestraald. Zie figuur 8.
De eindversneller is aanvankelijk niet ingeschakeld. De straal van de baan van de elektronen in het
magnetische veld is dan slechts 0,40 mm.
133p
→ Leg met behulp van een schets uit welke richting het magnetische veld heeft.
144p
→ Bereken de sterkte van het magnetische veld.
De eindversneller wordt ingeschakeld. Elektronen met een energie van 6,0 MeV bereiken dan het
trefplaatje.
Er ontstaat röntgenstraling met uiteenlopende waarden voor de energie van de fotonen. In het lichaam
van een patiënt kan de röntgenstraling op twee manieren energie verliezen: door botsing met
elektronen in het weefsel van de patiënt of door paarvorming.
Als bij de eerste manier een röntgenfoton van straling met een golflengte van 3,9⋅10
m tegen een
m tegen eenstilstaand elektron botst, heeft het foton na de botsing een energie van 1,8⋅10
J.
J.153p
→ Bereken de kinetische energie die het elektron krijgt.
Bij de tweede manier van energieverlies moet een röntgenfoton voldoende energie hebben om
paarvorming van een elektron en een positon mogelijk te maken.
163p
→ Bereken hoeveel deze energie minimaal moet zijn.
Het is de bedoeling dat zo weinig mogelijk van de straling in de behandelkamer doordringt tot buiten
de kamer. De kamer is daarom voorzien van betonnen wanden van 1,5 m dikte. Als een evenwijdige
bundel röntgenstraling op deze wand zou vallen, is de sterkte van de straling achter deze wand
1,0⋅104 maal zo zwak als die voor de wand.
173p
→ Bereken de halveringsdikte van het beton voor deze straling.
opgave 4Opgave 4 Voedingsapparaat
Een elektronica-hobbyist heeft voor een alarmsysteem gelijkspanning nodig. Hij besluit geen batterij
te gebruiken, maar zelf een voedingsapparaat te bouwen. Hij maakt een gelijkrichtcel met behulp van
vier diodes: een zogenaamde Graetz‑cel. Via een transformator sluit hij deze Graetz‑cel aan op de
netspanning. Zie figuur 9. In deze figuur geeft het blokje met "belasting" aan waar later het
alarmsysteem aangesloten wordt.
Voordat hij het alarmsysteem aansluit, test hij de voedingsschakeling van figuur 9 door A en B te
verbinden met een oscilloscoop. De zo geregistreerde spanning als functie van de tijd is weergegeven
in figuur 10.
184p
192p
In figuur 11 staat een onvolledig schema van
de Graetz‑cel. De punten A, B, X en Y zijn
dezelfde punten als in figuur 9. Twee van de
vier diodes zijn reeds getekend. Op de twee
plaatsen die zijn aangegeven met een
vraagteken, moet nog een diode getekend
worden. Figuur 11 is ‑ zonder vraagtekens ‑
vergroot weergegeven op de bijlage.
→ Teken in de figuur op de bijlage de twee nog
ontbrekende diodes van de Graetz‑cel.
→ Bepaal met behulp van figuur 10 de frequentie
van de netspanning.
Een op de netspanning aangesloten voltmeter geeft 230 V aan. De spanning over de diodes moet
verwaarloosd worden.
203p
→ Bepaal de verhouding van de aantallen windingen van de primaire en de secundaire spoel van de
ideale transformator.
Op A en B wordt nu ook het alarmsysteem aangesloten, zodat in de kring stroom gaat lopen. De
spanning over de diodes is nu niet meer verwaarloosbaar, maar wel praktisch constant. Het
oscilloscoopbeeld blijkt hierdoor te veranderen. In figuur 12 is dit nieuwe oscilloscoopbeeld met een
getrokken lijn, het oude beeld met een gestreepte lijn, weergegeven. De vier diodes in de Graetz‑cel
zijn identiek.
212p
→ Bepaal de drempelspanning van zo'n diode.
Het alarmsysteem heeft een vrij constante gelijkspanning nodig. De nu verkregen spanning fluctueert
te sterk. Zie figuur 12. Teneinde deze fluctuaties te verkleinen sluit de hobbyist nog een condensator
aan tussen A en B. Zie figuur 13.
De weerstand van het alarmsysteem is 2,5 kΩ.
Hij wil dat de spanning tussen A en B, na het bereiken van de topwaarde, in 5,0 ms nog slechts met
10% daalt.
223p
→ Bereken de capaciteit van de benodigde condensator.
Op de bijlage is figuur 12 met uitsluitend de getrokken lijn weergegeven. In deze situatie is op A en B
het alarmsysteem wel, maar de condensator nog niet aangesloten.
233p
→ Teken in deze figuur op de bijlage de spanning tussen A en B als functie van de tijd als de
condensator wèl aangesloten is. Doe dit voor het interval [5 ms; 15 ms].
Bijlagen:
opgave 5Opgave 5 Lichtautomaat
Iemand wil tijdens zijn vakantie inbrekers afschrikken door de indruk te wekken dat er nog iemand thuis is. Hij ontwerpt daartoe een systeem waardoor het licht in zijn woonkamer automatisch aangaat als het buiten donker wordt. Daarvoor gebruikt hij een lichtsensorschakeling. Na enige tijd moet het licht ook weer automatisch uitgaan. Voor dat doel moet ook nog een tellerschakeling opgenomen worden. De lichtsensorschakeling en de tellerschakeling worden nu achtereenvolgens apart bekeken. De lichtsensorschakeling bevat een LDR. Voor het creëren van een elektron‑gat paar in het materiaal van de LDR is een energie van 1,97 eV nodig.
→ Bepaal de potentiaal van punt A bij schemer. De uitgang A van de sensor wordt verbonden met de ingang van een comparator. Het licht in de woonkamer mag slechts branden, als het uitgangssignaal van de comparator hoog is. De ontwerper van het systeem wil dat het licht pas aangaat als het buiten duidelijk donkerder is dan bij schemer.
→ Moet hij de referentiespanning van de comparator hoger danwel lager instellen dan het uitgangssignaal van de lichtsensor bij schemer? Geef een verklaring voor je antwoord. De tellerschakeling die het licht automatisch uit laat gaan, telt de pulsen van een pulsgenerator waarvan de frequentie 0,020 Hz bedraagt. Op de teller zit een aantal LED'S. Deze moeten het aantal getelde pulsen in binaire code in tijdsintervallen tot 4,0 uur weer kunnen geven.
→ Bereken hoeveel LED's hiervoor tenminste nodig zijn De teller telt de pulsen uit de pulsgenerator die bij P op de tellerschakeling is aangesloten. Zie figuur 16. Alleen als op de aan/uit-ingang A/U een hoog signaal staat, telt de teller. In de teller wordt de telstand op nul gezet en de uitgang T laag gemaakt als op de reset-ingang R het signaal verandert van laag naar hoog. De omgekeerde verandering heeft geen invloed op het telproces. De uitgang T van de teller geeft een laag signaal zolang er geteld wordt, maar als een vooraf ingestelde tijd verstreken is, wordt dit signaal hoog. Met dit hoge signaal moet dan het licht worden uitgeschakeld. In figuur 17 is het schema van de lichtautomaat incompleet weergegeven: → de comparator met uitgang F
→ de tellerschakeling met genoemde ingangen en uitgang T → een relais met ingang G. De ontwerper wil het schema in twee stappen completeren. Allereerst wil hij ervoor zorgen dat als het buiten donker is (F hoog) en de ingestelde tijd nog niet verstreken is (T laag) het licht brandt. Is de ingestelde tijd verstreken (T hoog) dan moet het licht uitgaan. Het relais laat het licht branden als op G een hoog signaal staat. Op de bijlage is figuur 17 nogmaals weergegeven.
→ Teken in de figuur op de bijlage met een tweetal poorten de eerste aanvulling op de schakeling zodat aan de gestelde eisen wordt voldaan. In de tweede stap wil de ontwerper er voor zorgen dat tegelijk met het uitschakelen van het licht de tellerschakeling ophoudt met pulsen tellen (dus A/U moet laag worden). Bovendien moet daarna, maar wel vóór de volgende avond, de tellerschakeling weer op nul gesteld en de uitgang (T) laag gemaakt zijn (dus op R moet een verandering van laag naar hoog plaatsgevonden hebben). In figuur 18 is het gedeeltelijk aangevulde schema weergegeven. De in vraag 28 {de vorige vraag} gevraagde aanvulling op het schema wordt voorgesteld door het blok "eerste aanvulling". Figuur 18 is verder gelijk aan figuur 17. Ook op de bijlage is figuur 18 weergegeven.
Bij dit examen hoort geen uitwerkbijlage.
Het beoordelingsmodel is nog niet ingelezen.