opgave 1Tekst 1 We leren (n)iets van de geschiedenis
De tekst ‘We leren (n)iets van de geschiedenis’ kan door middel van
onderstaande kopjes in zes delen worden onderverdeeld:
deel 1: Inleiding
deel 2: Het (on)nut van historische kennis
deel 3: Ons (on)vermogen lessen te trekken uit het verleden
deel 4: Vergelijkingen tussen heden en verleden
deel 5: Poging tot toepassing in de praktijk
deel 6: Slot
11pBij welke alinea begint deel 2, ‘Het (on)nut van historische kennis’?
21pBij welke alinea begint deel 4, ‘Vergelijkingen tussen heden en verleden’?
31pBij welke alinea begint deel 5, ‘Poging tot toepassing in de praktijk’?
41pWelke functie heeft alinea 1 in tekst 1 met name ten opzichte van
alinea 2?
Alinea 1 toont ten opzichte van alinea 2 met name een
algemene doelstelling.
beredeneerde hypothese.
onterechte constatering.
vooropgeplaatste conclusie.
51pHoe kan het tekstgedeelte dat bestaat uit alinea 1 en 2 van tekst 1
getypeerd worden?
als erudiet: uit dat tekstgedeelte blijkt een hoge mate van geleerdheid
als naïef: uit dat tekstgedeelte blijkt een hoge mate van
goedgelovigheid
als objectief: uit dat tekstgedeelte blijkt een wetenschappelijke
houding
als sceptisch: uit dat tekstgedeelte blijkt afkeuring van andere
meningen
In alinea 4 van tekst 1 vind je een argumentatie. De functie van elk
gedeelte in deze argumentatie kan met behulp van functiewoorden
worden weergeven.
63pNeem de nummers van zin 2 tot en met 6 van de betreffende
tekstgedeeltes over en noteer daarachter het juiste functiewoord. Je mag
elk van de genoemde functiewoorden meer dan eens gebruiken. Kies uit
de volgende functiewoorden: afweging, argument, nuancering, standpunt,
subargument, toegeving, voorbehoud, voorwaarde, weerlegging.
zin 1 Ik heb … onder historici. (regels 31-32) constatering zin 2 Mij is … dan niet-historici. (regels 33-35) ….. zin 3 Zij waren … als niet-historici. (regels 35- 38) ….. zin 4 + 5 Zagen zij … Helemaal niet. (regels 38-42) ….. zin 6 Met de … niet anders. (regels 42-43) ….. zin 7 Historici onderscheidden … verwarde tijdgenoten. (regels 43-45) herhaling standpunt
In alinea 3 en 4 van tekst 1 komt de vraag aan de orde of historische
kennis zinvol is of niet.
72pAan welke twee criteria is de zinnigheid van historische kennis af te
meten volgens alinea 3 en 4 van tekst 1?
81pCiteer uit alinea 6 tot en met 9 van tekst 1 de zin die de strekking van
deze alinea’s het beste samenvat.
“We hadden op 4 en 5 mei beter gratis poffertjes kunnen uitdelen; dat had
evenveel geholpen als al die prachtige toespraken van de afgelopen
zeventig jaar.” (regels 101-105)
91pVan welk stijlmiddel wordt in de geciteerde zin gebruikgemaakt?
“Als er al een periode is uit ons nationale verleden die velen beschouwen
als een leerzaam en bruikbaar verleden, dan is het wel de Duitse
bezetting.” (regels 60-64)
102pVat met gebruikmaking van onderstaand schema samen waarom de
gebeurtenissen tijdens de Duitse bezetting volgens tekst 1 niet zo
leerzaam en bruikbaar blijken als velen denken. Maak daartoe
onderstaande zinnen af en gebruik voor je antwoord niet meer dan
40 woorden. Geef geen voorbeelden.
In alinea 19 en 20 van tekst 1 wordt geargumenteerd op basis van
vergelijking.
112pGeef de strekking van alinea 20 weer. Vul daartoe de tweede en de derde
regel van onderstaand schema aan.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
In alinea 10 tot en met 13 van tekst 1 staan woorden die suggereren dat
er sprake is van een negatieve houding ten opzichte van de media.
123pNoteer de nummers van de vijf woorden of woordgroepen uit
onderstaande rij waarmee bedoelde negatieve houding in de tekst tot
uitdrukking wordt gebracht.
1 ‘de media’ (regel 108)
2 veronderstelde (regel 109)
3 simpele en misleidende (regel 111)
4 teloorgang (regel 113)
5 gedestilleerd (regels 135-136)
6 schurken (regel 142)
7 pretentieuze (regel 147)
8 fundamenteel anders (regel 156)
9 onwaarschijnlijk (regel 159)
10 Paniekzaaierij (regel 164)
11 conservatieve stemmingmakers (regel 171)
12 politieke disfunctie (regel 176)
“En geldt dat eigenlijk ook niet voor de EU?” (regels 177-178)
Volgens tekst 1 is het antwoord op deze vraag ontkennend.
132pLeg uit met welke twee hoofdargumenten dit ontkennende antwoord in de
tekst wordt onderbouwd.
Geef antwoord in een of meerdere zinnen en gebruik voor je antwoord
niet meer dan 50 woorden.
In het tekstgedeelte van de alinea’s 10 tot en met 14 van tekst 1 wordt
een aantal historische analogieën besproken en telkens ontkracht.
141pWelk algemeen punt van kritiek kan worden gegeven op de analogieën,
gelet op de strekking van de tekst?
De analogieën zijn
aangedikt en tendentieus.
beladen en emotionerend.
gedateerd en weinig herkenbaar.
onvolledig en versimpeld.
In tekst 1 wordt gesteld dat de historicus “kan uitleggen waarom een
analogie niet deugt als basis voor besluitvorming.” (regels 238-240)
151pCiteer uit alinea 19 en 20 van tekst 1 de zin die het best duidelijk maakt
waarom analogieën niet deugen als basis voor besluitvorming.
162pWelke drie van onderstaande uitspraken zijn het meest in
overeenstemming met de inhoud en het doel van tekst 1?
Noteer de nummers.
Deze tekst
1 laat zien dat het weinig zinvol te noemen is om het verleden te
gebruiken als basis voor analyse van het heden.
2 maakt duidelijk dat nuchterheid en reflectie van belang zijn tijdens
onverwachte gebeurtenissen en de journalistieke weergave daarvan.
3 maakt duidelijk dat politieke beleidsmakers er per definitie geen baat
bij hebben om te luisteren naar historici.
4 relativeert het belang van historische kennis door in te gaan op
misvattingen en tegenvallende onderzoeksresultaten.
5 schetst een genuanceerd beeld van de auteurs en hun boek Thinking
in Time.
6 zet vraagtekens bij pogingen tot duiding van het heden op basis van
kennis van het verleden, zodat het belang van historische kennis
wordt gerelativeerd.
Hieronder staan acht zinnen in alfabetische volgorde; de zinnen zijn al
dan niet woordelijk aan de tekst ontleend.
173pNoteer de nummers van de vier zinnen die het best passen in een
samenvatting van tekst 1.
1 De bekendste en meest gebruikte analogie tussen heden en verleden
betreft de teloorgang van de Weimar Republiek en de opkomst van het
nationaalsocialisme.
2 Het historisch proces zorgt steeds weer voor verrassende wendingen
en geheel onverwachte gebeurtenissen.
3 Historici kunnen de wordingsgeschiedenis van een conflict of
beleidsmatig probleem beschrijven, verklaren en gedeeltelijk
voorspellen.
4 Historici zijn onveranderlijk al even verrast door de gebeurtenissen in
hun eigen tijd als niet-historici.
5 In kranten en televisieprogramma’s maakt men graag gebruik van
simpele en misleidende analogieën.
6 Over het belang van inzicht in het verleden wordt soms te badinerend
gedaan, met name door mensen die er geen verstand van hebben.
7 Velen beschouwen de Duitse bezetting als een leerzaam en bruikbaar
verleden.
8 Wat we zeker weten over de toekomst, is banaal en kan iedereen
bedenken zonder inzicht in het verleden te hebben.
“Iedereen met gezond verstand had dit zelf kunnen bedenken.” (regels
234-235)
181pWaar verwijst het woord ‘dit’ uit het citaat naar?
‘Dit’ verwijst naar
de aanbeveling om de wordingsgeschiedenis van crises nauwkeurig te
analyseren.
de conclusie dat je geen historicus hoeft te zijn om tot het geboekte
resultaat te komen.
de drie aanbevelingen voor mensen die belangrijke beslissingen
moeten nemen.
het boek
Thinking in Time van de historicus Ernest R. May.
tekstfragment 1
(1) Volgens de Delftse toekomstonderzoeker, econoom en docent Van der Duin, ook verbonden aan de Fontys Hogeschool in Tilburg, kan de focus op historische parallellen contraproductief werken in maatschappelijke besluitvorming. ‘Steeds verwijzen naar de Amerikaanse invasie in Irak in 2003 slaat bijvoorbeeld de discussie over grondtroepen in Syrië dood. Lessen uit het verleden zijn beperkt. Ik pleit voor meer vrijheid van denken over wat er in deze situatie zou kunnen gebeuren, lukken en misgaan.’ (2) De automatische nadruk op historische continuïteit is volgens Van der Duin niet alleen een vorm van gemakzucht, maar heeft bij bedrijven en overheden ook te maken met gevestigde belangen. ‘De meeste instanties denken op korte termijn, waar veranderingen geleidelijk gaan, behapbaar zijn en dus beheersbaar. Het echt nieuwe is ongrijpbaar en dus moeilijk op te pakken. Voor het gemak negeren ze het dan maar.’ naar: Martijn van Calmthout uit: de Volkskrant, 8 december 2015
192pMet welke twee argumenten wordt in tekstfragment 1 het nut van
historische kennis gerelativeerd? Noteer de nummers van twee van
onderstaande argumenten.
Het nut van historische kennis is volgens tekstfragment 1 beperkt, want
1 door te verwijzen naar het verleden krijgt het unieke van nieuwe
ontwikkelingen te weinig aandacht.
2 het is lastig om nut en onnut te onderscheiden binnen wat we leren
van de geschiedenis
3 het steevast vergelijken van het heden met het verleden is een vorm
van gemakzucht.
4 historische kennis beperkt de mogelijkheid om nieuwe oplossingen te
verzinnen.
5 in maatschappelijke besluitvorming werkt historische kennis
contraproductief.
6 regelmatig worden veranderingen tegengehouden met een beroep op
historische kennis.
In tekstfragment 1 wordt het begrip ‘historische continuïteit’ gebruikt.
201pWelk begrip uit tekst 1 komt in betekenis (nagenoeg) overeen met het
begrip ‘historische continuïteit’ zoals dat gebruikt is in tekstfragment 1?
historische kennis (regels 21-22)
emoties van de waan van de dag (regels 59-60)
bruikbaar verleden (regel 63)
historische analogieën (regel 223-224)
wordingsgeschiedenis (regel 228)
historisch proces (regels 266-267)
tekstfragment 2
De unieke bijdrage van het vak geschiedenis aan de vorming van de leerling is inzicht en overzicht bieden in die enorme wereld die achter ons ligt en tegelijkertijd deel uitmaakt van onze cultuur. Het begrijpen van het heden en het op juiste wijze beslissen over de toekomst, kan niet zonder kennis van de ontwikkeling die ons gebracht heeft waar we nu zijn. Wie niet weet waar hij vandaan komt, weet niet waarheen hij onderweg is. We noemen dit historisch besef. Er zitten schakels tussen verleden, heden en toekomst. Fragment uit de visienota die Cees van der Kooij en Ton van der Schans namens de VGN schreven en die op vrijdag 4 maart is gepresenteerd op het Tweede Nationaal Geschiedenisonderwijscongres in de EUR. 12-03-2016
In tekstfragment 2 is sprake van een ander gedachtegoed over het nut
van geschiedenis dan in de hoofdtekst.
211pCiteer uit de eerste drie alinea’s van tekst 1 de zin die het meest
overeenkomt met de visie zoals die naar voren komt uit tekstfragment 2.
221pIn welk tekstgedeelte van tekst 1 wordt de visie zoals die naar voren komt
uit tekstfragment 2 het meest expliciet weersproken?
in alinea 1 en 2
in alinea 12 en 13
in alinea 13 en 14
in alinea 18 en 19
tekstfragment 3
(1) Veel jonge historische wetenschappers kwamen onlangs bijeen voor een internationale conferentie. De politieke instrumentalisering van geschiedenis, bijvoorbeeld bij het gebruik van historische analogieën, was een terugkerend thema in de gastlezingen, workshops en presentaties van de promovendi. Gastspreker Hans Kribbe – tot 2005 werkzaam bij de Europese Commissie en daarna onder meer adviseur van de Russische regering over EU-beleid – was daar heel nuchter over: “Elke poging lessen uit de geschiedenis op huidige politieke kwesties te plakken is een politieke daad.” (2) Voor politici is geschiedenis een instrument, aldus Kribbe, dat wordt ingezet om politieke initiatieven te legitimeren. In beleidsjargon: gebeurtenissen uit het verleden worden gebruikt om te framen. Voor elke historische analogie bestaat een andere gebeurtenis die juist het tegendeel bewijst. Het is de taak van academici, betoogde Kribbe, deze frames te deconstrueren. Leren van de geschiedenis is alleen mogelijk als we ons bewust worden van de relativiteit van de geconstrueerde narratieven. naar: Conferentie: ‘Reflecteren op geschiedenis heeft zin’ uit: Achtergrond - 17 december 2015 - Auteurs: Marieke Oprel, Ha
In tekst 1 wordt uitgebreid toegelicht wat voor velen het belangrijkste
motief zou zijn om de geschiedenis te bestuderen. In tekstfragment 3
wordt daarvoor een ander motief genoemd.
232pBenoem deze beide motieven.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 60 woorden.
242pWat moeten historici volgens tekstfragment 3 doen in de visie van
Hans Kribbe?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
opgave 2Tekst 2 De fata morgana van een basisinkomen
Een schrijver kan in de inleiding van een tekst op verschillende manieren
de aandacht van de lezer trekken.
251pWelke manier is in alinea 1 van tekst 2 met name gebruikt?
aansluiten bij actuele ontwikkelingen en initiatieven om een
basisinkomen in te voeren
een opmerkelijk grote toename in geestdrift voor een basisinkomen
onder de aandacht brengen
het indirecte belang van de lezer bij het al dan niet lokaal invoeren van
een basisinkomen benadrukken
op ironische wijze de hernieuwde aandacht van bepaalde partijen voor
het basisinkomen aan de orde stellen
Tekst 2 kan in drie opeenvolgende delen worden onderverdeeld:
deel 1: Een onhaalbaar plan
deel 2: Onbetaalbare alternatieven
deel 3: In conflict met het stelsel
261pBij welke alinea begint deel 2, ‘Onbetaalbare alternatieven’?
271pBij welke alinea begint deel 3, ‘In conflict met het stelsel’?
In alinea 2 van tekst 2 wordt geprobeerd Bregmans argumenten voor de
invoering van een basisinkomen te weerleggen.
282pGeef de kern van deze weerlegging weer en de conclusie die de auteur
daaruit trekt.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 15 woorden.
“Er circuleren ook voorstellen waarbij iedere volwassene een
basisinkomen krijgt gelijk aan de helft van de AOW voor een echtpaar
(circa 750 euro).” (regels 34-38)
293pNoem drie bezwaren die in de tekst tegen deze voorstellen worden
geopperd.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
In tekst 2 komt een aantal groepen aan bod die op een of andere manier
belang hebben bij het al dan niet invoeren van een basisinkomen.
303pGeef voor elk van de onderstaande groepen aan of het basisinkomen,
gelet op tekst 2, voordelig of nadelig voor hen uitpakt en geef het
hoofdargument daarbij weer.
Gebruik voor het hoofdargument een of meer volledige zinnen. Neem voor
je antwoord onderstaand schema over en vul het verder in.
“Het voorstel tot een basisinkomen gaat bovendien voorbij aan het
principe van wederkerigheid in solidariteit.” (regels 99-102)
312pLeg uit wat genoemde wederkerigheid in solidariteit inhoudt.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
Aan tekst 2 ontbreekt een conclusie.
324pNoem op basis van alinea 1 tot en met 9 de zes inhoudelijke elementen
die beslist in een conclusie zouden moeten staan.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 60 woorden.
opgave 3Tekst 3 Stiekem ben ik een docent
In alinea 2 van tekst 3 is sprake van een spagaat waarin de journalist zit.
333pLeg de essentie van deze figuurlijke spagaat uit.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
“(…) maar nogal wat journalisten weten die spagaat om te zetten in een
mooi ballet” (regels 36-38)
342pWat is er, gelet op tekst 3, nodig om de ‘spagaat’ om te zetten in ‘een
mooi ballet’?
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
In tekst 3 worden de kwaliteiten van de journalistiek langs de meetlat
gelegd.
354pNoem uit alinea 4 en 5 zeven verschillende adviezen voor de journalist.
Nummer je antwoorden.
In alinea 6 en 7 van tekst 3 worden twee verklaringen gegeven waarom
veel wetenschappers niet levendig, helder en eenduidig schrijven.
362pVat deze verklaringen samen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 35 woorden.
In alinea 8 van tekst 3 wordt gesproken over de opgave waarvoor een
wetenschapsjournalist gesteld wordt. Die opgave wordt ‘uitputtend’
genoemd.
371pWat zorgt er volgens tekst 3 met name voor dat die opgave uitputtend is?
de eis om zaken beknopt op te schrijven
de snelheid waarmee geantwoord moet worden
het gebrek aan begrip bij geïnterviewden
het streven naar maximale verdieping
“Ik vind dat niet erg” (regels 9-10)
381pIn welke alinea van tekst 3 wordt dit weersproken?
in alinea 6
in alinea 7
in alinea 8
in alinea 9
393pGeef een samenvatting van alinea 5 van tekst 3.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
In tekst 3 zijn meerdere tegengestelde belangen tussen groepen
aanwijsbaar.
401pIn welke alinea komen de tegengestelde belangen van kranten versus
individuele journalisten aan de orde?
in alinea 2
in alinea 4
in alinea 5
in alinea 6
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
