opgave 1Series en herhalingen
Vragen bij afbeelding 1 tot en met 8
De kunstcriticus en kunstenaar John Ruskin bezocht de Franse stad
Rouen verschillende keren. Tijdens een van zijn bezoeken, rond 1850,
kocht hij daguerreotypes van de kathedraal van Rouen en van de kerk
Saint-Maclou. Je ziet enkele hiervan op afbeelding 1 en 2.
Over die nieuwe techniek schreef Ruskin: "… en zeker daguerrotypes
gemaakt bij schitterend zonlicht zijn geweldig. Het is bijna alsof je de
gebouwen kunt aanraken."
Over het algemeen waardeerden kunstenaars en theoretici in de
negentiende eeuw de daguerreotype en de fotografie niet als kunst.
11pWaarom werd de daguerreotype destijds niet als kunst gezien?
De daguerreotype
had de functie van amusement.
kon in grote aantallen worden afgedrukt.
was er alleen in zwart-wit (met achteraf toegevoegde kleur).
was het resultaat van een technisch procedé.
Tussen 1892 en 1894 werkte Claude Monet aan een serie van meer dan
dertig schilderijen van het westportaal van de kathedraal van Rouen.
Monet had een kamer gehuurd met uitzicht op de kathedraal om van
daaruit aan de schilderijen te werken. Hij nam de werken mee naar zijn
atelier in Giverny om ze verder uit te werken. Op afbeelding 3, 4 en 5 zie
je drie schilderijen uit deze serie.
Zowel in de schilderijen die Monet maakte als in de daguerreotypes die
Ruskin kocht, is er ingezoomd op de kathedraal, waardoor een uitsnede
ontstaat. Monet was om andere redenen geïnteresseerd in een uitsnede
dan Ruskin.
22pGeef zowel voor Monet als voor Ruskin aan waarom hun belangstelling
uitging naar een uitsnede.
In 1895 exposeerde Monet twintig van zijn schilderijen in de kunsthandel
van Paul Durand-Ruel in Parijs. Zijn schilderijen werden over het
algemeen goed ontvangen. Er waren echter ook critici die het motief (een
kathedraal) niet bij deze serie vonden passen.
31pGeef een argument om deze kritiek te ondersteunen.
In 1969 maakte Roy Lichtenstein een serie schilderijen en zeefdrukken
naar Monets schilderijen van de kathedraal van Rouen. Hij baseerde zijn
werk op reproducties van Monets werk in tijdschriften. Op afbeelding 6 zie
je een van de geschilderde drieluiken uit Lichtensteins serie: Rouen
Cathedral, seen at three different times of the day, Set V.
Monet en Lichtenstein maakten beiden schilderijen in series. De mate
waarin die series systematisch zijn, is verschillend. Je zou kunnen stellen
dat Lichtenstein veel systematischer te werk ging dan Monet, bijvoorbeeld
in het kleurgebruik.
42pGeef nog twee argumenten waardoor Lichtensteins werk systematischer
te noemen is dan dat van Monet. Betrek telkens het werk van beide
kunstenaars in je antwoord.
De keuze van Lichtenstein voor Monets serie van de kathedraal van
Rouen is te verklaren vanuit Lichtensteins interesse in de massacultuur.
52pGeef, vanuit Lichtensteins interesse in de massacultuur, twee redenen
waarom hij koos voor dit werk van Monet.
Rouen Cathedral van Roy Lichtenstein lijkt op verschillende manieren te
verwijzen naar tradities uit de kunstgeschiedenis. Zo verwijst het naar de
traditie van het schilderen van kerken en kathedralen.
63pNoem nog drie verwijzingen naar tradities uit de kunstgeschiedenis in dit
werk van Lichtenstein.
Op afbeelding 7 zie je 32 Campbell's Soup Cans van Andy Warhol uit
1962. Hij toonde dit werk in de Ferus Gallery in Los Angeles. Het werk
bestaat uit 32 zeefdrukken die kleine variaties vertonen in kleur en in de
etiketten. Tijdens de expositie werden de zeefdrukken los te koop
aangeboden voor $100 per stuk.
Irving Blum, eigenaar van de Ferus Gallery, kocht de hele serie. Een
verklaring hiervoor is de mogelijke winst die Blum voorzag: hij zag de
vernieuwende waarde van dit werk van Warhol en gokte op een
toekomstige prijsstijging.
73pGeef nog drie verklaringen waarom Blum de hele serie opkocht.
In een interview zei Warhol over zijn Campbell's Soup-schilderijen:
"Ik zou willen dat ik bij het idee gebleven was van steeds hetzelfde
schilderij maken, zoals het soepblik, en nooit meer een ander maken. Als
iemand er een wilde, dan maakte je er gewoon nog een …"
Met deze uitspraak rekende Warhol af met het romantische beeld van de
kunstenaar dat stamt uit de negentiende eeuw.
83pNoem drie aspecten van dit romantische beeld van de kunstenaar
waarmee Warhol hier afrekent. Geef daarbij aan op welke manier dit blijkt
uit zijn uitspraak.
32 Campbell's Soup Cans is te beschouwen als een reactie van Warhol
op eerdere ontwikkelingen, stijlen en stromingen in de kunst van de
twintigste eeuw.
92pLicht dit toe door
− twee van deze ontwikkelingen, stromingen of stijlen te noemen en
− daarbij aan te geven op welke manier Warhol erop reageerde.
figuur 1
persbericht van de Gagosian Gallery (vertaald)
Gagosian Gallery organiseert een wereldwijde tentoonstelling met een
overzicht van vijfentwintig jaar Spot Pantings van Damien Hirst.
Ik ben altijd een kolorist geweest. Ik heb altijd een onmetelijke liefde voor
kleur gevoeld … ik bedoel dat ik kleur op zichzelf gewoon heen en weer
schuif. En van daaruit ontstonden de Spot Paintings - om een structuur te
creëren en met die kleuren bezig te zijn, zonder verder iets te doen.
Ineens had ik het. Het was gewoon een manier om het plezier van kleur
vast te leggen.
- Damien Hirst
Gagosian Gallery presenteert met trots Spot Paintings, het complete
overzicht 1986-2011 van Damien Hirst.
De tentoonstelling zal gelijktijdig plaatsvinden in de 11 vestigingen van de
Gagosian Gallery in New York, Londen, Parijs, Los Angeles, Rome,
Athene, Genua en HongKong. De wereldwijde opening vindt plaats op
12 januari 2012. Het merendeel van de schilderijen is in bruikleen van
particuliere eigenaren en van musea, meer dan 150 bruikleengevers uit
twintig verschillende landen. Opgezet als één tentoonstelling op
verschillende locaties. Spot Paintings, het complete overzicht 1986-2011
maakt gebruik van dit demografische gegeven om de inhoud van elke
tentoonstelling lokaal te bepalen.
In 2012 exposeerde Damien Hirst wereldwijd gelijktijdig 331 Spot
Paintings (Stippenschilderijen). Sinds 1986 heeft Hirst deze schilderijen
gemaakt of laten maken door assistenten. De Spot Paintings variëren van
een kleine halve spot, tot werken met meer dan duizend spots. Op
afbeelding 8 zie je enkele Spot Paintings.
Bekijk figuur 1 en afbeelding 8.
Damien Hirst maakt geen geheim van zijn bewondering voor Andy
Warhol.
103pBeschrijf voor elk van onderstaande gebieden een overeenkomst in
kunstenaarschap tussen Hirst en Warhol:
− de werkwijze,
− het spreken over kunst en
− de houding ten aanzien van commercie.
Arthur Danto beschreef Warhols werk als het einde van de
kunstgeschiedenis. Er was volgens Danto geen vaste vorm meer waar
een kunstwerk aan moest voldoen: bij Warhol was het uiterlijke verschil
tussen wel-een-kunstwerk en niet-een-kunstwerk opgeheven. Nu deze
stap in de kunstgeschiedenis was gezet, kon er geen nieuwe stap meer
volgen. Dit betekende volgens Danto dat elk volgend kunstwerk niet meer
dan een herhaling van zetten zou zijn.
Toch kun je je afvragen of Hirsts werk een herhaling van zetten is of dat
zijn werk dat van Warhol overtreft.
112pGeef voor beide stellingnames (herhaling en overtreffing) een argument.
opgave 2Het voorbeeld van Palladio
Vragen bij afbeelding 9 tot en met 14
De Italiaanse architect Andrea Palladio ontwierp verschillende landhuizen
in de omgeving van Venetië. Op afbeelding 9 en 10 zie je een van zijn
beroemdste ontwerpen: de Villa Rotonda uit 1556.
Palladio maakte studie van verschillende Romeinse bouwwerken. Op
figuur 2 zie je een foto van een Romeinse tempel die Palladio heeft
bestudeerd.
figuur 2
Palladio heeft bouwelementen van dergelijke Romeinse tempels op een
eigen wijze toegepast in de Villa Rotonda.
123pLicht dit toe door:
− (op basis van figuur 2) drie van deze bouwelementen te noemen en
− daarbij telkens aan te geven op welke manier Palladio ze op eigen
wijze toepast in het exterieur van de Villa Rotonda.
In 1786 noteerde Goethe tijdens zijn Italiaanse reis het volgende over
Palladio's architectuur: "Er is iets waarlijk goddelijks in zijn constructies."
Palladio ontwierp op basis van een aantal vaste maatverhoudingen, onder
andere 1:2, 1:4 en 3:5. Op die manier streefde hij naar de 'divina
proportio' (goddelijke maatverhouding).
figuur 3
Op figuur 3 zie je de plattegrond van de Villa Rotonda. In de tekening is
aangeven dat de proporties van de verschillende delen van het gebouw
bepaald worden door de cirkel en het vierkant.
132pGeef twee voorbeelden van de manier waarop de cirkel en/of het vierkant
de verhoudingen bepalen.
Palladio ontleende ideeën over de ideale maatverhoudingen in de
architectuur onder andere aan de theorieën van Vitruvius en de
renaissance-architect Alberti. In deze theorieën gold de cirkel als de
ideale vorm.
142pGeef twee redenen waarom de cirkel werd beschouwd als de ideale vorm.
figuur 4
Op figuur 4 zie je hoe de Villa Rotonda is gelegen. Palladio schreef het
volgende over de ligging van deze villa: "Ze ligt op een gemakkelijk
toegankelijke kleine heuvel […] en wordt omringd door aangename
heuvels die eruitzien als een zeer groot theater […]."
Bij het ontwerp, waaronder de plaatsing van het gebouw, ging Palladio uit
van de omgeving.
Bekijk afbeelding 9 en 10 en figuur 4.
153pBeschrijf drie aspecten van het ontwerp en/of de plaatsing van de Villa
Rotonda waaruit blijkt dat Palladio uitging van de omgeving.
Palladio maakte aan het begin van zijn carrière als architect vele reizen
naar Rome, waar hij (restanten van) klassieke gebouwen opmat en in
beeld bracht, ruïnes natekende en getekende reconstructies maakte van
deze gebouwen. In 1554 publiceerde Palladio L'antichità di Roma, een
gids met tekeningen en beschrijvingen van antieke gebouwen in Rome.
Voor architecten in Palladio's tijd was een bezoek aan Rome onder
andere van belang vanwege het bestuderen van de architectuur uit de
klassieke oudheid.
161pGeef nog een reden waarom een bezoek aan Rome destijds van belang
kon zijn voor een architect.
In 1570 gaf Palladio het boek Quattro Libri dell'Architettura (De vier
boeken van de architectuur) uit. Hierin staan tekeningen en beschrijvingen
van beroemde klassieke gebouwen en van door Palladio zelf ontworpen
villa's en kerken. Daarnaast bevat het door Palladio geformuleerde
theoretische uitgangspunten voor het ontwerpen van gebouwen.
Deze publicatie was om verschillende redenen van belang voor Palladio.
173pGeef drie van deze redenen. Laat de winst uit verkoop van het boek
buiten beschouwing.
figuur 5
De Engelse architect Lord Richard Boyle Burlington ontwierp in 1729 het
Chiswick House. Op afbeelding 11 zie je de voorgevel, op figuur 5 zie je
een tekening van de voorgevel en de plattegrond.
Burlington liet Chiswick House bouwen op zijn landgoed om er voorname
gasten te ontvangen. De voorgevel van het gebouw is afgestemd op deze
doelstelling. Zo kon Burlington vanaf het bordes zijn gasten zien
aankomen en ontvangen.
182pGeef nog twee voorbeelden waaruit blijkt dat de voorgevel afgestemd is
op het ontvangen van gasten.
De Villa Rotonda en verschillende Romeinse bouwwerken, waaronder het
Pantheon en de thermen van Diocletianus, gelden als inspiratiebron voor
het Chiswick House. De Engelse architectuurhistoricus Richard Hewlings
schrijft het volgende over Chiswick House: "Het was Burlingtons
bedoeling om een Romeinse villa te ontwerpen, niet een
renaissancepastiche."
192pGeef een argument waarmee je aantoont dat Burlington wél slaagde in
deze bedoeling. Geef vervolgens een argument waarmee je aantoont dat
hij niet slaagde in deze bedoeling.
In 2012 vond de dertiende architectuurbiënnale plaats. De Britse
inzending bestond uit het project Museum of Copying. Onderdeel van
deze inzending was de installatie Villa Rotonda Redux van het Engelse
architectenbureau FAT (Fashion, Architecture, Taste). Het betreft een
model van de Villa Rotonda van Palladio.
Op afbeelding 12 zie je een schematische weergave van de vervaardiging
van de Villa Rotonda Redux. De vijf meter hoge installatie is te zien op
afbeelding 13 en 14. Op figuur 6 is een gedeelte van de binnenzijde van
de installatie te zien.
figuur 6
De installatie is een architectonisch object te noemen waarin
verschillende tegenstellingen een rol spelen. Letterlijk staan twee delen
tegenover elkaar. Daarnaast is er een tegenstelling tussen ruwe en
gladde oppervlaktes.
203pNoem nog drie tegenstellingen die zichtbaar zijn in deze installatie.
De directeur van FAT, Sam Jacobs, zegt het volgende over Villa Rotonda
Redux: "Er bestaat een geschiedenis van kopieën van de Villa Rotonda
die belangrijke markeerpunten zijn geworden in de cultuur van de
architectuur. We hopen deze geschiedenis uit te breiden en te
onderzoeken […]."
Gesteld kan worden dat Sam Jacobs/FAT zich met dit project mengt in
een (actuele) discussie over de rol van de architect.
212pBenoem deze actuele discussie én geef vervolgens aan, op basis van
Villa Rotonda Redux, welke positie Jacobs/FAT daarin inneemt.
opgave 3Typische tafels
Vragen bij afbeelding 15 tot en met 21
In 1981 presenteerde een groep jonge Italiaanse ontwerpers zich op de
meubelbeurs in Milaan onder de naam Memphis. Op afbeelding 15 zie je
Tartar (Tartaar), een tafel ontworpen in 1985 door Ettore Sottsass, de
oprichter van deze groep. De tafel is gemaakt van hout bedekt met
kunststoflaminaat.
Memphis werd opgericht uit onvrede met het modernistische design dat
internationaal toonaangevend was. Op figuur 7 zie je een voorbeeld van
een modernistisch ontwerp: een vergadertafel van Gispen uit 1949. Het
tafelblad van hout met linoleum rust op een onderstel van metaal.
figuur 7
Met Tartar ging Sottsass in tegen enkele principes van modernistische
vormgeving.
223pNoem drie principes van modernistische vormgeving en geef bij elk
principe aan op welke manier Sottsass ertegenin ging. Laat het
kleurgebruik buiten beschouwing.
Sottsass schreef in 1983 het volgende over Memphis: "Het grondidee was
[…] te onderzoeken of er andere mechanismen, wegen,
vereenvoudigingen zijn, om een nieuwe omgeving te ontwerpen, […] een
maatschappij voor te stellen die anders gericht is, een maatschappij met
andere hiërarchische structuren, andere organen, andere relaties, een
andere liefde, een andere vooruitgang, andere verhoudingen […]. Het
gaat er mij om een soort iconografie van de niet-cultuur voor te stellen,
een cultuur die niemand toebehoort (dus ook geen cultuur van het
anonieme) veeleer de iconografie van een niet-gebruikelijke en niet-
bruikbare cultuur."
De catalogus die Memphis in 1981 uitbracht bestond vrijwel uitsluitend uit
afbeeldingen van ontwerpen en had de uitdagende titel Memphis: The
New International Style (Memphis: De Nieuwe Internationale Stijl). Deze
titel was deels ironisch bedoeld.
232pLeg dit uit door een argument te geven aan de hand van het citaat van
Sottsass én door een argument te geven aan de hand van het werk
Tartar.
Sottsass heeft zich voor Tartar naar eigen zeggen laten inspireren door
de installatie Bedroom Ensemble (1963) van de popart kunstenaar Claes
Oldenburg. Je ziet de installatie op afbeelding 16. Deze installatie is een
soort decorbouw: de basis van de meubels is hard, de voorwerpen
hebben een afgeschuinde vorm, alsof ze driedimensionale uitvoeringen
zijn van een perspectieftekening. De bekleding is van kunstleer, nepbont
en kunststof met marmermotief. Rechts aan de muur hangen kleine
reproducties van schilderijen van Jackson Pollock.
Oldenburg leverde met deze 'zachtste kamer in het huis, die het minst
geassocieerd wordt met bewust denken' op verschillende manieren
commentaar op de doelstellingen van abstract expressionistische kunst.
243pGeef drie manieren waarop Oldenburg met Bedroom Ensemble
commentaar leverde op pretenties van het abstract expressionisme.
Bedroom Ensemble vormde een inspiratiebron voor Sottsass omdat het
een interieurontwerp betreft.
252pNoem nog twee kenmerken van Bedroom Ensemble die een inspiratiebron
vormden voor Sottsass. Geef daarbij per kenmerk aan waarom dit
interessant was voor Sottsass.
Op afbeelding 17 zie je een tafel uit 2001 van Piet Hein Eek. De tafel is
gemaakt uit sloophout, bewerkt (geschuurd) en voorzien van een laklaag.
Eek toonde zijn eerste ontwerpen van sloophout bij Droog Design.
De ontwerpen van Droog Design worden vaak gezien als een reactie op
het design van Memphis, maar Renny Ramakers - medeoprichter van
Droog Design - was in 2003 niet negatief over deze Italiaanse groep van
ontwerpers. Ramakers noemde Memphis onontbeerlijk, omdat het een
artistieke vrijheid inluidde die tot dat moment ongekend was onder
ontwerpers: "Beleving werd opeens een belangrijk begrip, daar heeft
Memphis veel mee te maken gehad."
Bekijk afbeelding 15 en 17, en figuur 7.
Je kunt stellen dat de tafel van Piet Hein Eek enerzijds het modernisme
van Gispen volgt en anderzijds het postmodernisme van Sottsass.
262pNoem van zowel het modernisme als van het postmodernisme een
kenmerk dat zichtbaar is in Eeks ontwerp. Beschrijf daarbij per kenmerk
hoe het zichtbaar is in Eeks ontwerp.
Het werk van Piet Hein Eek heeft veel navolging gekregen. Op afbeelding
18 en 19 zie je voorbeelden van sloophouten tafels die afkomstig zijn uit
andere werkplaatsen dan die van Eek. Dergelijke kopieerpraktijken
worden in onze tijd vaak negatief beoordeeld. In de zeventiende eeuw
hadden kunsttheoretici echter een andere kijk op deze praktijk van
kopiëren.
272pGeef voor de tafels op afbeelding 18 en 19 afzonderlijk aan welk oordeel
zeventiende-eeuwse kunsttheoretici erover zouden geven. Geef daarbij
telkens aan op welke manier dit oordeel past in hun theorie.
Op afbeelding 20 zie je de koffietafel Fractal Table (ontwerp 2007-2009,
uitvoering 2011) van het Duitse ontwerpersduo Werteloberfell. Afbeelding
21 toont een detail van het tafelblad. Het duo heeft zich bij dit ontwerp
laten inspireren door de drakenbloedboom (figuur 8). Een
ontwerptekening zie je op figuur 9.
Het 'printen' van deze tafel gaat als volgt: in een grote metalen bak wordt
laag voor laag (0,1 mm dik) vloeibaar kunsthars aangebracht. Elke laag
wordt door middel van computergestuurde laserstralen verhard, en wel op
de plekken die overeenkomen met de horizontale laag in het ontwerp.
De ontwerpers hebben de drakenbloedboom als inspiratiebron gebruikt
voor de koffietafel.
282pGeef twee redenen waarom juist deze boom voor de ontwerpers
inspirerend moet zijn geweest.
De concepten 'natura naturans' (scheppende kracht van de natuur) en
'natura naturata' (hetgeen de natuur heeft voortgebracht) spelen een rol in
de kunsttheorie van de renaissance. De vraag was of de kunstenaar het
voorbeeld voor zijn kunst moest zoeken in het eerste, of juist in het
tweede concept. Giorgio Vasari en Leonardo da Vinci waren van mening
dat goede kunst de natuur zou kunnen overtreffen door uit te gaan van de
scheppende kracht van de natuur.
Je kunt je afvragen of Fractal Table in de ogen van Vasari en DaVinci een
geslaagd kunstwerk is.
292pGeef een argument waarom zij Fractal Table geen geslaagd kunstwerk
zouden vinden. Geef vervolgens een argument waarom zij de tafel juist
wel een geslaagd kunstwerk zouden vinden.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
