opgave 1Opgave 1
Nationaal inkomen en welvaart
Een van de belangrijkste economische grootheden is het nationale inkomen. Economen
hanteren het nationale inkomen als een maatstaf voor de welvaart. Een groei van het reële
nationale inkomen per hoofd van de bevolking wijst volgens deze opvatting op toenemende
welvaart. Niet iedereen is het met deze opvatting eens.
In een land is over een periode van tien jaar:
• het nationale inkomen gestegen van 400 naar 480 miljard euro;
• de bevolking met 15% toegenomen;
• het prijsniveau 10% hoger geworden.
Hieronder staan drie uitspraken over het nationale inkomen.
12p
Geef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
uitspraak 1
In dit land is het nominale nationale inkomen gestegen.
uitspraak 2
In dit land is het reële nationale inkomen gestegen.
uitspraak 3
In dit land is het reële nationale inkomen per hoofd gestegen.
Sommige economen vinden het reële nationale inkomen per hoofd geen goede maatstaf voor
de welvaart in een land.
22p
Geef voor deze opvatting een argument. Licht het antwoord toe.
opgave 2Opgave 2
De dollar op de schommel
De Amerikaanse dollar speelt bij veel internationale transacties een belangrijke rol. De
koers van de dollar schommelt ten opzichte van bijvoorbeeld de euro, het pond en de yen.
In figuur 1 is de ontwikkeling van enkele wisselkoersen voor een periode van vijf maanden
in beeld gebracht. De koersontwikkeling wordt veroorzaakt door veranderingen in de vraag
en het aanbod op de valutamarkt.
ontwikkelingwisselkoersen
In november is de koers van de dollar ten opzichte van de euro... (1).... Deze
koersverandering van de dollar wordt...(2)... genoemd en ontstaat als de vraag naar dollars
...(3)... is dan het aanbod van dollars.
32p
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
Bij (1) gedaald / gestegen
Bij (2) appreciatie / depreciatie
Bij (3) groter / kleiner
Het aanbod van dollars op de valutamarkt kan door verschillende oorzaken toenemen.
Daarover gaan de onderstaande uitspraken (VS staat voor Verenigde Staten van Amerika).
43p
Geef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
uitspraak 1
Als de VS goederen uit Europa importeren, neemt daardoor het aanbod van dollars toe.
uitspraak 2
Als in de VS werkende Nederlanders geld naar Nederland sturen, neemt daardoor het
aanbod van dollars toe.
uitspraak 3
Als Europeanen beleggen in de VS, neemt daardoor het aanbod van dollars toe.
uitspraak 4
Als Europese toeristen de VS bezoeken, neemt daardoor het aanbod van dollars toe.
opgave 3Opgave 3
Nederland overspannen
De Europese Centrale Bank (ECB) verlaagde in 1999 de rente van 3% naar 2,5%. Deze
renteverlaging was bedoeld om de Duitse en Italiaanse economie te stimuleren. De
Nederlandsche Bank (DNB) achtte die renteverlaging ongewenst omdat het vertrouwen van
de Nederlandse consument in de economie erg groot was. De bedrijven konden de vraag
nauwelijks aan waardoor er spanningen op de arbeidsmarkt ontstonden. De Nederlandse
regering was zelfs bang voor een loon-prijsspiraal.
51p
Bevond Nederland zich in 1999 in een fase van hoogconjunctuur of in een fase van
laagconjunctuur?
62p
Beschrijf hoe in de gegeven situatie een loon-prijsspiraal kan ontstaan.
72p
Leg uit waarom DNB de renteverlaging van de ECB ongewenst achtte.
opgave 4Opgave 4
uit een krant
Gezondheid is munitie in vleesoorlog met de VS
De Europese Unie (EU) kan haar verbod op de invoer van hormoonvlees uit de Verenigde
Staten van Amerika (VS) voortaan onderbouwen met wetenschappelijke argumenten.
Hormoonvlees is schadelijk voor de gezondheid en geeft in sommige gevallen, vooral bij
kleine kinderen, een verhoogd risico op kanker. Dat is de voornaamste conclusie van een
onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek dat in opdracht van de EU is verricht.
De EU heeft de invoer van hormoonvlees uit de VS verboden. Dat is een voorbeeld van een
...(1)... maatregel. Een direct gevolg van het verbod zal zijn dat de prijs van vlees in de EU
...(2)... gaat. Hierdoor wordt het inkomen van de...(3)... in de EU hoger. Sommigen zullen
de maatregel van de EU daarom als een bewijs van toenemende...(4)... beschouwen.
83p
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
Bij (1) non-tarifaire / tarifaire
Bij (2) omhoog / omlaag
Bij (3) consumenten / producenten
Bij (4) protectie / vrijhandel
De vraag is hoe de VS op deze maatregel van de EU zal reageren.
92p
Noem een maatregel waarmee de VS zouden kunnen reageren. Licht het antwoord toe.
opgave 5Opgave 5
Lange weg van cacao naar reep
Er moet heel wat gebeuren voordat een chocoladereep in de winkel ligt. Hieronder staan de
bedrijven die betrokken zijn bij de productie van een chocoladereep:
1 cacaoplantage
2 chocoladefabriek in Amsterdam
3 exporteur van cacao in Afrika
4 groothandel in snoepwaren
5 importeur van cacao in Rotterdam
6 snoepwinkel in Arnhem
101p
Zet de genoemde bedrijven in zodanige volgorde dat er een correcte bedrijfskolom ontstaat.
Schrijf het antwoord als volgt op:
A:...(schrijf hier het nummer op)
B:...(schrijf hier het nummer op)
etc.
111p
Welk woord geeft de betekenis van de pijlen in het schema het beste weer: geleding,
inkomen, markt, omzet, prijs of productiefactor?
Stel dat de importeur van cacao in Rotterdam cacao inkoopt met een inkoopwaarde van
€ 2,6 miljoen; de verkoopwaarde van deze cacao bedraagt € 4,2 miljoen.
121p
Hoe noemt men dat verschil van € 1,6 miljoen: winst, afzet, loonsom, omzet,
productiekosten of toegevoegde waarde?
opgave 6Opgave 6
Kunnen de premies lager?
Alle werknemers betalen verplicht premies voor de sociale zekerheid. Deze premies worden
op het loon ingehouden en door de werkgever aan de overheid afgedragen. Het geld dat zo
bij elkaar wordt gebracht, is bedoeld om mensen die daar recht op hebben, een sociale
uitkering te verstrekken. In 2001 groeide de economie zo snel dat er van hoogconjunctuur
gesproken kon worden. Sommigen stelden toen voor de premie voor de
werkloosheidsuitkeringen te verlagen. Een verstandig voorstel?
In een tijd van hoogconjunctuur …..(1)….. de werkloosheid en zal het bedrag dat nodig is
voor de werkloosheidsuitkeringen …..(2)….. Bij gelijkblijvende premiepercentages zullen
de werkgevers een …..(3)….. bedrag aan premies afdragen. De overheid kan dan besluiten
de premiepercentages te verlagen. Daardoor zal het …..(4)….. inkomen van werknemers
…..(5)….. Als daardoor de bestedingen toenemen zal de bezettingsgraad van de bedrijven
…..(6)….. zodat de kans op …..(7)….. groter wordt.
133p
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
Bij (1) daalt / stijgt
Bij (2) afnemen / toenemen
Bij (3) groter / kleiner
Bij (4) bruto / netto
Bij (5) dalen / stijgen
Bij (6) dalen / stijgen
Bij (7) inflatie / werkloosheid
opgave 7Opgave 7
uit een krant Geen inflatiemeter voor senioren De ouderenorganisaties krijgen geen aparte prijsindex voor ouderen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft het verzoek om zo'n eigen inflatiemeter afgewezen. De ouderen willen een dergelijke prijsindex gebruiken in hun onderhandelingen met pensioenfondsen over de aanpassing van hun pensioen aan de kosten van levensonderhoud. De ouderenorganisaties ondersteunen hun wens voor een eigen prijsindex met tabel 1. De gegevens daarin hebben betrekking op het jaar 2000. tabel 1 goederencategorie prijsindex wegingsfactor wegingsfactor (1995 = 100) werknemers 65-plussers voedingsmiddelen 107,5 24 wonen 109,8 22 medische verzorging 112,3 15 ontspanning 114,5 20 overige 104,9 19
opgave 8Opgave 8
Opbrengst accijnzen steeds hoger De Nederlandse overheid heft op diverse producten accijns. De tarieven worden regelmatig verhoogd. Sommige economen waarschuwen dat accijnsverhogingen ten koste kunnen gaan van overige overheidsinkomsten zoals vennootschapsbelasting en BTW. De overheid verdedigt het accijnsbeleid onder andere door te wijzen op het milieubelang. Met behulp van accijnzen kunnen immers de bestedingen worden beïnvloed. In dat verband wil de overheid het autogebruik beïnvloeden door het bezit van de auto goedkoper, maar het gebruik ervan juist duurder te maken. tabel 2 opbrengst accijnzen 1992 2000 benzine (miljoenen euro's) 1.682 3.444 diesel 809 2.098 overige 1.927 2.580 figuur 2 euro's Bij de overheidsinkomsten worden drie categorieën onderscheiden: directe belastingen, indirecte belastingen en niet-belastingmiddelen. Drie overheidsinkomsten zijn: accijns, vennootschapsbelasting en BTW.
→ Geef een verklaring voor de lagere ontvangst aan BTW. Hieronder staan enkele belastingmaatregelen: maatregel 1 verhogen motorrijtuigenbelasting en verhogen brandstofaccijns maatregel 2 verlagen motorrijtuigenbelasting en verlagen brandstofaccijns maatregel 3 verlagen motorrijtuigenbelasting en verhogen brandstofaccijns maatregel 4 verhogen motorrijtuigenbelasting en verlagen brandstofaccijns
opgave 9Opgave 9
Meer armoede in een rijker land
De welvaart in Nederland is in de jaren rond de eeuwwisseling flink gegroeid. Toch
verscheen onlangs een rapport waarin stond dat in de jaren vlak na 2000 meer mensen in
Nederland te maken hebben met armoede dan in de jaren vlak voor 2000. Dat wijst erop dat
de personele inkomensverdeling in Nederland schever is geworden. Deze ontwikkeling kan
schematisch met Lorenzcurven worden weergegeven hetgeen in figuur 3 is gedaan.
figuur 3
Er kunnen verschillende soorten inkomen worden onderscheiden:
• inkomen uit arbeid
• inkomen uit vermogen
• inkomen uit een sociale uitkering
• inkomen uit subsidie
242p
Welke van deze inkomens is / zijn in figuur 3 verwerkt?
De personele inkomensverdeling kan door verschillende ontwikkelingen worden beïnvloed:
• de minimumlonen stijgen minder dan de gemiddelde lonen;
• de progressie in de inkomstenbelasting neemt af;
• de loonstijging is een voor iedereen gelijk bedrag;
• voor mensen met een hoge opleiding wordt de arbeidsmarkt krapper dan voor mensen met
een lage opleiding.
252p
Welke van deze ontwikkelingen kan / kunnen leiden tot een schevere
primaire personele
inkomensverdeling?
Stel dat de Lorenzcurve van de jaren vlak na 2000 betrekking heeft op 6 miljoen personen
die samen een inkomen hebben van 300 miljard euro.
262p
Bereken het gemiddelde inkomen per persoon in de 3e inkomensgroep.
Hieronder staan enkele uitspraken:
uitspraak 1
Het totale inkomen in de jaren vlak na 2000 is hoger dan in de jaren vlak voor 2000.
uitspraak 2
Het gemiddelde inkomen in de jaren vlak na 2000 is hoger dan in de jaren vlak voor 2000.
uitspraak 3
Het aantal arme mensen in de jaren vlak na 2000 is groter dan in de jaren vlak voor 2000.
uitspraak 4
De relatieve inkomensverschillen in de jaren vlak na 2000 zijn groter dan in de jaren vlak
voor 2000.
272p
Welke van deze uitspraken kan / kunnen gebaseerd zijn op figuur 3?
opgave 10Opgave 10
Kinderopvang: wie zal dat betalen? In de gemeente Zettedijk zijn diverse kinderdagverblijven gevestigd. De kosten van kinderopvang worden grotendeels betaald door de ouders en hun werkgevers. Daarnaast ontvangen kinderdagverblijven een subsidie van de gemeente. De gemeente Zettedijk hanteert hierbij de volgende subsidieregeling: • bijdrage gemeente: 15% met een maximum van € 700 per kindplaats per jaar; • bijdrage werkgevers: 35% met een maximum van € 1.200 per kindplaats per jaar; • bijdrage ouders: het restant. Een van de kinderdagverblijven in Zettedijk is 'De Kleuter'. De kosten van één kindplaats bij 'De Kleuter' bedragen € 4.200 per jaar.
→ Bereken de jaarlijkse bijdrage van ouders aan een kindplaats bij 'De Kleuter'. Ook werkgevers zijn bereid een deel van de kosten van kinderopvang voor hun rekening te nemen. Zij verwachten dat daardoor meer mensen betaald werk zullen gaan doen. De grafieken in figuur 4 hebben betrekking op de vraag naar en het aanbod van arbeid. figuur 4 grafiek 1 grafiek 2
→ In welke grafiek is de verwachting van de werkgevers juist in beeld gebracht? Voor het subsidiëren van kinderopvang door de overheid kunnen diverse argumenten worden gebruikt. Hieronder staan enkele van die argumenten: argument 1 Kinderopvang vergroot het draagvlak voor de sociale zekerheid. argument 2 Kinderopvang is een middel om de kosten van vergrijzing op te vangen.
opgave 11Opgave 11
uit een krant Aardbeving en yen geven BaxBike een dreun De beursgenoteerde Nederlandse fietsenfabrikant BaxBike heeft de positieve winstverwachting voor 2000 bij moeten stellen. BaxBike heeft in 2000 te maken met een dure Japanse yen en een aardbeving in Taiwan. Uit beide landen betrekt BaxBike diverse fietsonderdelen. De dure yen drijft de kosten op en door de aardbeving kan de fabriek in Taiwan veel onderdelen tijdelijk niet leveren. Daardoor kan BaxBike minder fietsen afleveren dan aanvankelijk was verwacht waardoor in 2000 de omzet 10 procent lager zal uitvallen dan in 1999. Een en ander heeft tot gevolg dat BaxBike in 2000 verlies maakt. In tabel 3 zijn opbrengsten (gedeeltelijk) en kosten van BaxBike in 1999 en 2000 met elkaar vergeleken. tabel 3 jaarbedragen in € totale variabele totale constante totale omzet verkoopprijs kosten kosten 1999 1.920.000 850.000 2000 2.050.000 850.000
