opgave 1Opgave 1
Rem op de kredietverlening in Japan
De banken in Japan lopen flinke risico’s nu blijkt dat grote bedragen aan vorderingen op
bedrijven en gezinnen niet terugbetaald kunnen worden. Als reactie hierop zijn de Japanse
banken uiterst voorzichtig geworden met het verlenen van nieuwe kredieten. Hierdoor zijn
de bestedingen in Japan sterk gedaald en dreigt zelfs het gevaar van deflatie. Als er
inderdaad deflatie ontstaat, kan die ertoe leiden dat de bestedingen verder afnemen.
12p
Leg uit dat een beperking van de kredietverlening door de Japanse banken tot een daling
van de bestedingen in Japan kan leiden.
22p
Leg uit dat een daling van de bestedingen in Japan tot deflatie in Japan kan leiden.
32p
Leg uit dat deflatie in Japan ertoe kan leiden dat de bestedingen in Japan verder afnemen.
opgave 2Opgave 2
Economische stuurmanskunst
Een land kan te maken krijgen met onderbesteding zodat een deel van de
productiecapaciteit niet wordt benut. Er ontstaat daardoor werkloosheid. De overheid van
dat land kan dan besluiten de bestedingen te stimuleren zodat de bedrijven meer gaan
produceren. Het is echter moeilijk te bepalen hoeveel er gestimuleerd moet worden. De
kans bestaat dat er te veel gestimuleerd wordt waardoor er nieuwe problemen ontstaan,
zoals een verslechtering van de lopende rekening van de betalingsbalans.
In de tekst is er sprake van het ontstaan van werkloosheid.
41p
Welk soort werkloosheid is hier bedoeld:
• conjunctuurwerkloosheid;
• structuurwerkloosheid;
• frictiewerkloosheid;
• seizoenswerkloosheid?
Hieronder staan zes economische verschijnselen:
1 De overheid stimuleert de bestedingen en de werkgelegenheid neemt toe.
2 De export wordt aangetast en de import neemt toe.
3 De koopkracht van de werknemers neemt toe en de bestedingen stijgen.
4 De productiecapaciteit raakt overbezet en er ontstaat bestedingsinflatie.
5 Er hoeven minder uitkeringen te worden betaald en de sociale premies kunnen worden verlaagd.
6 De lopende rekening van de betalingsbalans verslechtert.
52p
Zet deze verschijnselen in een zodanige volgorde dat er een correcte economische
redenering ontstaat. Begin met verschijnsel 1 en eindig met verschijnsel 6.
opgave 3Opgave 3
ingezonden brief in een krant:
Ballet kan best duurder!
Onlangs adviseerde de Raad voor Cultuur* sommige subsidies te verhogen en andere te
stoppen of te verlagen. Zo zou de subsidie van 4 miljoen euro voor ’Het Nationale Ballet’
met 280.000 euro moeten worden verlaagd. Komt ’Het Nationale Ballet’ - zoals deze krant
eerder schreef - nu in de problemen? Welnee, want vergeleken met het buitenland is in
Nederland een kaartje voor een balletvoorstelling erg goedkoop. Als de prijs van dat kaartje
met een paar euro wordt verhoogd, zal daardoor geen stoel onbezet blijven en zijn de
problemen opgelost.
* De Raad voor Cultuur adviseert de overheid over het verstrekken van subsidies aan de
kunstwereld.
61p
Noem een motief dat de overheid kan hebben om via subsidies het gebruik van bepaalde
goederen te stimuleren.
71p
Hoe noemt men in de economie dergelijke goederen?
82p
Is de vraag naar kaartjes voor balletvoorstellingen volgens de ingezonden brief
prijselastisch of prijsinelastisch? Licht het antwoord toe.
Stel dat ’Het Nationale Ballet’ 50 keer per jaar optreedt en dat er bij elke voorstelling
1.600 kaartjes worden verkocht. Alle kaartjes hebben dezelfde prijs.
92p
Bereken met welk bedrag de prijs van een kaartje moet worden verhoogd om de
subsidievermindering op te vangen.
102p
Noem twee andere manieren waarop ’Het Nationale Ballet’ de subsidievermindering zou
kunnen opvangen. Geef bij elke genoemde manier een toelichting.
opgave 4Opgave 4
Benzineprijs op recordhoogte
In 1999 en 2000 steeg de benzineprijs zeer sterk. Zoals figuur 1 laat zien, verhoogde ook de
eigenaar van benzinepomp ’Het Pumpke’ de prijs. Veel automobilisten vonden de hoge
benzineprijs vervelend. Dat merkte ’Het Pumpke’ aan de verkoopcijfers. Die zijn in tabel 1
weergegeven. In de loop van 2000 werden de protesten steeds luider. Enkele organisaties
eisten van de regering een compensatie in de vorm van een lagere benzineaccijns.
2e kwartaal 2000 412.000
3e kwartaal 2000 402.000
4e kwartaal 2000 396.000
111p
Bereken hoeveel procent de benzineprijs bij ’Het Pumpke’ in het derde kwartaal 2000 hoger
was dan in het tweede kwartaal 2000 (in ten minste één decimaal).
122p
Bereken bij deze prijsstijging de prijselasticiteit van de vraag naar benzine bij
’Het Pumpke’ (in ten minste één decimaal).
In het vierde kwartaal 2000 is de prijselasticiteit van de vraag naar benzine bij
’Het Pumpke’ –0,5. Hieronder staan twee uitspraken met betrekking tot ’Het Pumpke’:
uitspraak 1
In het vierde kwartaal 2000 heeft ’Het Pumpke’ te maken met een prijsinelastische vraag
naar benzine.
uitspraak 2
In het vierde kwartaal 2000 is de omzet van ’Het Pumpke’ lager dan in het derde
kwartaal 2000.
132p
Geef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Stel dat de regering besluit de benzineaccijns te verlagen. De pomphouders berekenen deze
accijnsverlaging door in de benzineprijs.
142p
In welke van de grafieken in figuur 2 is de invloed daarvan op de gevraagde hoeveelheid en
de prijs juist weergegeven?
opgave 5Opgave 5
Nederland en de euro
De Nederlandse economie wordt een open economie genoemd. Mede door de hoge export-
en importquote is de Nederlandse economie erg gevoelig voor bijvoorbeeld veranderingen
van wisselkoersen. Zo heeft een verandering van de koers van de euro invloed op zowel het
prijsniveau als de omvang van het nationale product in Nederland.
gegevens over de Nederlandse economienationaal product (miljarden euro)
exportquote (% nationaal product)
importquote (% nationaal product)
152p
Bereken met hoeveel procent de importwaarde in 2000 ten opzichte van 1999 is veranderd.
Geef daarbij aan of het om een stijging of een daling gaat.
162p
Leg uit dat door een koersdaling van de euro de kosteninflatie in Nederland kan toenemen.
172p
Leg uit dat door een koersdaling van de euro de productie in Nederland kan toenemen.
182p
Zal de productie in Nederland tegenwoordig sterker, minder sterk of even sterk reageren op
een koersverandering van de euro dan vroeger op een koersverandering van de gulden?
Licht het antwoord toe.
opgave 6Opgave 6
Olieprijs aan banden Olie is een belangrijke grondstof voor de Europese economie. Daarom vindt de Europese Unie (EU) een sterk schommelende olieprijs niet wenselijk. De olieproducerende landen zouden voor stabilisatie van de olieprijs kunnen zorgen, maar daarvan wil de EU niet afhankelijk zijn. De EU zou daarom kunnen besluiten de olieprijs te laten schommelen tussen 20 en 28 dollar per vat. Deze prijzen worden interventieprijzen genoemd. Dreigt de olieprijs buiten deze grenzen te komen, dan dient de EU tegen de interventieprijs olie te kopen of te verkopen. In figuur 4 staan twee situaties op de oliemarkt weergegeven. figuur 4 Stel dat in situatie 1 de olieproducerende landen de olieprijs binnen de genoemde grenzen willen houden. De olieproducerende landen moeten dan de ...(1)... van olie ...(2)... waardoor de aanbodlijn naar ...(3)... verschuift zodat de olieprijs ...(4)....
→ Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te krijgen? Bij (1) export / import Bij (2) verhogen / verlagen Bij (3) links / rechts Bij (4) daalt / stijgt Stel dat de olieproducerende landen niet ingrijpen en dat de EU probeert de olieprijs binnen de genoemde grenzen te houden.
naslagOpgave 7
BTW van 17,5% naar 19%
opgave 8Op Nederland 1 januari het 2001 hoge werd BTW- in Het Goede Boek
222p
232p
242pGrote oogsten niet altijd goed
Grote oogsten lijken land- en tuinbouwers voordeel op te leveren. Grote oogsten kunnen
echter een zodanige prijsdaling tot gevolg hebben dat de aanbieders verlies gaan maken. De
omzet valt immers tegen terwijl veel kosten al gemaakt zijn. Aardbeienkweker Jansen
bijvoorbeeld heeft te maken met sterk wisselende omstandigheden. Zijn totale kosten in
euro’s (TK) hangen als volgt af van het aantal kratjes aardbeiden (Q): TK = 3,2Q + 11.520.
In het jaar 2000 was de productie 4.000 kratjes aardbeien die voor € 8 per kratje werden
verkocht. Door de mooie zomer is in het jaar 2001 de productie 6.000 kratjes aardbeien die
voor € 5 per kratje kunnen worden verkocht. Hoewel hem dat een verlies oplevert, besluit
Jansen de aardbeien toch te oogsten en te verkopen.
Bereken de break-evenafzet van Jansen in het jaar 2000.
Bereken het verlies van Jansen in het jaar 2001.
Is het economisch gezien verstandig van Jansen om - ondanks het verlies - de aardbeien te
verkopen? Licht het antwoord toe.
opgave 8Opgave 8
Grote oogsten niet altijd goed
Grote oogsten lijken land- en tuinbouwers voordeel op te leveren. Grote oogsten kunnen
echter een zodanige prijsdaling tot gevolg hebben dat de aanbieders verlies gaan maken. De
omzet valt immers tegen terwijl veel kosten al gemaakt zijn. Aardbeienkweker Jansen
bijvoorbeeld heeft te maken met sterk wisselende omstandigheden. Zijn totale kosten in
euro’s (TK) hangen als volgt af van het aantal kratjes aardbeiden (Q): TK = 3,2Q + 11.520.
In het jaar 2000 was de productie 4.000 kratjes aardbeien die voor € 8 per kratje werden
verkocht. Door de mooie zomer is in het jaar 2001 de productie 6.000 kratjes aardbeien die
voor € 5 per kratje kunnen worden verkocht. Hoewel hem dat een verlies oplevert, besluit
Jansen de aardbeien toch te oogsten en te verkopen.
252p Bereken de break-evenafzet van Jansen in het jaar 2000.
262p Bereken het verlies van Jansen in het jaar 2001.
272p Is het economisch gezien verstandig van Jansen om - ondanks het verlies - de aardbeien te
verkopen? Licht het antwoord toe.
opgave 9Opgave 9
Afval per kilo
Tot 1 januari 2000 kende de gemeente Lindewal een vast tarief voor het ophalen van
huisvuil. Een huishouden betaalde tot die tijd een vaste afvalheffing van € 160 per jaar.
Vanaf 1 januari 2000 is de afvalheffing ook afhankelijk van het aantal keren dat de
afvalcontainer geleegd wordt én van de hoeveelheid afval die daarbij wordt aangeboden.
Lindewal hanteert vanaf 1 januari 2000 het onderstaande tariefstelsel:
vast bedrag per jaar bedrag per kilo bedrag per geleegde container
Het streven is de hoeveelheid aangeboden afval te beperken. De bedoeling daarvan is dat de
consumptie door de burgers tot minder negatieve externe effecten leidt. De wethouder van
milieuzaken verdedigt dit beleid met de stelling dat de welvaart van de burgers van
Lindewal hoger wordt doordat de negatieve externe effecten afnemen, ook als de lasten van
de burgers door het beleid stijgen.
In 2000 wordt bij de huishoudens in Lindewal de afvalcontainer gemiddeld 26 keer geleegd.
283p
Bereken hoeveel kilo afval een gemiddeld huishouden in 2000 maximaal mag aanbieden
zonder duurder uit te zijn dan in 1999.
Uit een gemeentelijk onderzoek in 2000 naar de reacties van de burgers komt naar voren
dat:
• de burgers van Lindewal minder papier en glas bij het afval zijn gaan doen zodat
in grotere mate gerecycled kan worden;
• sommige mensen een deel van hun afval niet meer aanbieden maar ergens op een
rustig plekje achterlaten;
• een aantal mensen in Lindewal een compostbak heeft aangeschaft waarin
groente-, tuin- en fruitafval wordt gecomposteerd;
• steeds meer mensen bereid blijken te zijn grofvuil tegen betaling in te leveren bij
de milieudienst van de gemeente.
292p
Geef bij elke reactie aan of daardoor sprake is van een toename of van een afname van
negatieve externe effecten van consumptie.
302p
Onder welke voorwaarde is de stelling van de wethouder juist?
opgave 10Opgave 10
Berichten uit het onderwijs Tekort aan leraren De onderwijs-CAO Het onderwijs kampt met een groot Volgens de CAO moeten de tekort aan personeel. Vakbonden en lonen in elk geval worden overheid zoeken naar aangepast aan de inflatie. De mogelijkheden om leraren aan te loonstijging voor het komend trekken en voor het onderwijs te jaar levert een forse behouden. Een van de gedachten is koopkrachtverbetering op. In de daardoor een grotere een verhoging van het salaris. CAO worden verder afspraken gemaakt over zaken als scholing betekent dat een hoger salaris. en kinderopvang. In de tekst is er sprake van een: • initiële loonstijging • incidentele loonstijging • prijscompensatie • secundaire arbeidsvoorwaarde
