opgave 1Opgave 1
Welvaren met varens
De firma Burger is gespecialiseerd in de kweek en verkoop van varens. Het
bedrijf groeit de laatste jaren sterk en de beide firmanten − de heer Burger en
zijn zoon Peter − vragen zich af of het verstandig zou zijn de firma om te zetten
in een besloten vennootschap (bv).
In een gesprek hierover met een bankmedewerker laat Peter de onderstaande
grafiek zien.
kosten en opbrengsten van varens per jaar
Vader Burger stelt tijdens dat gesprek de onderstaande vragen aan de
bankmedewerker.
1 Hebben de directieleden van een bv de dagelijkse leiding van de
onderneming in handen?
2 Zijn de directieleden van een bv volledig aansprakelijk voor de schulden van
de bv?
3 Zijn de directieleden van een bv mede-eigenaar van de bv indien zij
aandelen van de bv bezitten?
4 Kunnen de directieleden van een bv worden ontslagen door de
aandeelhoudersvergadering?
12pBereken de verkoopprijs per varen.
22pHoeveel bedraagt de break-even afzet van de firma Burger? Licht het antwoord
toe.
32pHoeveel bedraagt de totale winst bij verkoop van 60.000 varens? Licht het
antwoord toe.
42pGeef voor elke vraag van vader Burger aan of het juiste antwoord daarop ‘ja’ of
‘nee’ is.
opgave 2Opgave 2
Het einde van de krapte
In 2004 kwam er in een land een einde aan een periode van hoogconjunctuur.
Deze conjunctuuromslag had gevolgen voor de situatie op de arbeidsmarkt.
arbeidsmarktgegevens 2002 2003 2004 2005 2006 beroepsbevolking (personen) 6.998.000 7.188.000 7.315.000 7.444.000 ...(a)... arbeidsongeschikten (personen) 903.000 928.000 955.000 975.000 982.000 werkzame beroepsbevolking (personen) 6.716.000 6.919.000 7.064.000 7.142.000 ...(b)... werkloosheid (personen) 282.000 269.000 251.000 302.000 396.000 werkloosheidspercentage (% beroepsbevolking) 4,0 3,7 3,4 4,1 5,3
51pHoe blijkt uit de tabel dat er in 2004 sprake was van een conjunctuuromslag?
61pHoe groot was het aanbod van arbeid in 2005?
73pBereken de getallen die bij (a) en (b) in de tabel moeten staan.
Een van de taken van de overheid in dit land is werklozen aan werk helpen.
Hiertoe worden werklozen uitgenodigd voor een gesprek op het arbeidsbureau.
Op een dag in december ligt het computersysteem eruit en loopt de wachtruimte
van het arbeidsbureau vol. De werklozen raken aan de praat.
− Bart werkte als huisschilder voor een schildersbedrijf. Hij werd, zoals elk
jaar, op 1 november ontslagen omdat er in de wintermaanden geen werk is.
Op 1 maart hoopt hij weer te kunnen beginnen.
− Meike overweegt zich, vanwege personeelstekorten in de zorg, te laten
omscholen tot verpleegkundige. Als cultureel antropologe kan ze al jaren
geen werk vinden.
− Saskia is net een week afgestudeerd als fysiotherapeute en is op zoek naar
een passende baan.
− Femke werkte op de postkamer van een verzekeringsmaatschappij. Door
automatisering raakte ze een jaar geleden haar baan kwijt.
− Tim was werkzaam als instructeur bij een bedrijfje dat sportieve
personeelsuitjes organiseerde voor andere bedrijven. Door de economische
malaise nam de vraag naar sportieve personeelsuitjes af en raakte Tim zijn
baan kwijt.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen conjunctuurwerkloosheid,
structuurwerkloosheid, frictiewerkloosheid en seizoenwerkloosheid.
83pNeem de namen van de vijf genoemde werklozen over en geef bij elke naam
aan van welke soort werkloosheid er sprake is.
opgave 3Opgave 3
Accijns als slankmaker
Uit een onderzoek van het Ministerie van Volksgezondheid blijkt dat er sprake is
van een duidelijke gewichtstoename onder middelbare scholieren. Een
werkgroep komt met het advies een accijns in te stellen van € 1 op elke
verkochte hamburger. De inkomsten die de overheid op deze manier verkrijgt,
zouden gebruikt moeten worden voor een campagne ter stimulering van
gezonde eetgewoonten. De eigenaren van hamburgerrestaurants zijn met dit
voorstel niet gelukkig en voorspellen een aanzienlijk verlies aan
werkgelegenheid in hun branche.
In de onderstaande grafiek is de maandelijkse vraag naar en het maandelijkse
aanbod van hamburgers weergegeven.
aantal hamburgers (x 1 miljoen)
92pMet welk bedrag stijgt de marktprijs van een hamburger door de accijns?
102pBereken de prijselasticiteit van de vraag naar hamburgers bij de door de accijns
veroorzaakte prijsstijging.
112pLeg uit waarom de eigenaren van de hamburgerrestaurants verlies aan
werkgelegenheid in hun branche verwachten.
Gegeven zijn de onderstaande uitspraken.
1 De hamburgerrestaurants zullen door de accijns hun omzet exclusief accijns
zien afnemen.
2 De overheid krijgt door de accijns per maand € 1 miljoen beschikbaar voor
haar campagne.
122pGeef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
opgave 4Opgave 4
Wie wordt hier geschoren?
Van de Europese Unie (EU) moesten arbeidsintensieve diensten in Nederland
per 1 januari 2004 weer onder het hoge btw-tarief van 19% gaan vallen. Verzet
van de kappersbranche en van de Nederlandse minister van Financiën was
succesvol: voor kappersdiensten bleef het lage btw-tarief van 6% gehandhaafd.
De minister van Financiën: “Dat kappers een btw-verhoging volledig zouden
doorberekenen in de prijs was onvermijdelijk. Behoud van werkgelegenheid en
het indammen van het zwarte circuit waren argumenten om aan te dringen op
het lage tarief. Dat de schatkist hierdoor extra btw-opbrengsten misloopt, nemen
we op de koop toe.”
Stel dat een knipbeurt bij de kapper in Nederland in 2003 inclusief btw € 14,50
kostte.
132pBereken de prijs van een knipbeurt als de btw-verhoging wel was doorgegaan.
Door de btw-verhoging zou de vraag naar kappersdiensten …(1)… terwijl de
prijs van kappersdiensten (exclusief btw) …(2)…. De omzet van kappers
(exclusief btw) zou door de btw-verhoging …(3)….
142pWat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte
tekst te krijgen?
bij (1) stijgen / dalen / gelijk blijven
bij (2) stijgt / daalt / gelijk blijft
bij (3) stijgen / dalen / gelijk blijven
Indien de btw-tarieven op kappersdiensten wel zouden zijn verhoogd, had dat
voor de overheid kunnen leiden tot een lagere ontvangst van
inkomstenbelasting.
152pGeef daarvoor een verklaring.
opgave 5Opgave 5
fragmenten uit een krantenartikel (september 2004): Schommelende inflatie 1 Ten opzichte van andere Europese landen is de Nederlandse inflatie in 2004 zeer laag. Alleen in Finland komt de inflatie lager uit. De gemiddelde inflatie in de Eurozone bedraagt 2,2%. 2 Enkele jaren geleden werd Nederland nog geteisterd door hoge inflatie. In 2001, toen de Nederlandse economie haar capaciteitsgrenzen had bereikt, was de inflatie bijna 5%. 3 Er liggen gevaren op de loer voor een hogere inflatie: de explosieve stijging van de olieprijzen en de aankondiging van de vakbonden om bij de cao- onderhandelingen met hoge looneisen te komen. 4 De overheid is bijna voortdurend een veroorzaker van inflatie. Veel tarieven die gemeenten de burgers in rekening brengen, worden alsmaar hoger. Aan gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek zijn figuur 1 en 2 ontleend. figuur 1 prijzen van consumptiegoederen (% verandering 2004 ten opzichte van 2003) tabak benzine, diesel en gas kinderopvang 10,5 -6,1 melk, kaas en eieren -9,2 mineraalwater, frisdranken en sappen -9,5 audio, video, computers en software -9,7 koffie, thee en cacao -17,3 groenten en aardappelen In figuur 1 zijn niet de prijzen van alle consumptiegoederen opgenomen. Dat is een van de oorzaken waardoor op grond van die figuur de consumentenprijsindex (CPI) niet kan worden berekend.
In welk fragment wordt bestedingsinflatie bedoeld? Verklaar het antwoord. Gegeven zijn de onderstaande uitspraken. 1 Uit figuur 2 blijkt dat er in Nederland tussen 1996 en 2004 enkele jaren sprake is geweest van deflatie. 2 Uit figuur 2 blijkt dat de koopkracht van de Nederlandse burgers tussen 2001 en 2004 voortdurend is gedaald. 3 Als de inflatie in Nederland lager is dan in de overige landen, verbetert daardoor de internationale concurrentiepositie van Nederland. 4 Als Nederland niet tot de Eurozone zou worden gerekend, zou in 2004 de gemiddelde inflatie in de Eurozone hoger uitvallen.
opgave 6Opgave 6
Modale familieperikelen
De heer Reinders heeft een baan als tuinman bij de gemeentelijke
plantsoenendienst en verdiende in 2004 een jaarsalaris van bruto € 23.000. Zijn
grote hobby is zijn moestuin die het gezin en de hele verdere familie een groot
deel van het jaar van groenten voorziet.
Mevrouw Reinders werkt als productiemedewerkster bij een autofabriek en had
in 2004 een jaarsalaris van bruto € 28.000. Daarnaast is mevrouw Reinders
actief als vrijwilligster in het verzorgingshuis waar haar moeder woont.
De heer en mevrouw Reinders beschikken over spaartegoeden van in totaal
€ 15.000; in 2004 brachten die een rente op van gemiddeld 3%. Verder bezitten
zij uit een erfenis een aandelenpakket ter waarde van € 20.000; in 2004 leverde
dat een dividend op van € 600.
Zoon Jan, 14 jaar, wil meer zakgeld. Afgesproken wordt dat hij € 25 per week
extra zakgeld krijgt als hij enkele uurtjes per week meehelpt in het huishouden.
212pBereken het gezamenlijke bruto primaire inkomen van de heer en mevrouw
Reinders in 2004.
In de ‘cao autofabrieken 2005’ staat dat de bruto lonen in 2005 vergeleken met
2004 gelijk blijven. Mevrouw Reinders verwacht dat haar salaris in 2005 bruto
3% hoger uitkomt dan in 2004. In de krant leest ze dat in 2005 een inflatie van
2,1% wordt verwacht.
Bij een loonstijging kan er sprake zijn van prijscompensatie, initiële loonstijging
en incidentele loonstijging.
222pVan welke van deze loonstijgingen kan er bij mevrouw Reinders in 2005 sprake
zijn? Verklaar het antwoord.
Economische activiteiten kunnen worden ingedeeld in formeel / informeel en in
zwart / grijs / wit.
232pNeem de letters a tot en met j over en schrijf achter elke letter of de activiteit
van de genoemde persoon formeel, informeel, zwart, grijs of wit is.
opgave 7Opgave 7
Poep op de stoep
In de gemeente Bruineveldert hebben 20.000 huishoudens een of meer honden
(tabel 1). In de gemeente vormt hondenpoep een belangrijke bron van overlast.
Om het bezit van een hond te ontmoedigen, voert het gemeentebestuur een
hondenbelasting in (tabel 2). De kosten van de inning van deze belasting
bedragen 20% van de opbrengst. De netto-opbrengst van de hondenbelasting
wordt gebruikt voor de aanleg van poepveldjes waarmee het gemeentebestuur
de poepoverlast hoopt te verminderen.
242pLeg uit dat het bezit van honden in de gemeente Bruineveldert vóór het invoeren
van de hondenbelasting een negatief extern effect veroorzaakt.
252pBereken de jaarlijkse netto-opbrengst van de hondenbelasting in de gemeente
Bruineveldert op basis van de gegevens in de tabellen.
Na een jaar blijkt dat de overlast van hondenpoep nauwelijks is gedaald. Het
gemeentebestuur verhoogt daarom het tarief van de hondenbelasting voor elke
hond met € 10. De prijselasticiteit van de vraag naar honden bedraagt –0,1.
Gegeven zijn de onderstaande uitspraken.
1 De hondenbelasting in de gemeente Bruineveldert is een directe belasting
omdat die bedoeld is om het consumptiegedrag van mensen te veranderen.
2 De hondenbelasting in de gemeente Bruineveldert heeft een degressief
tarief omdat het aantal honden per huishouden afneemt naarmate de
hondenbelasting hoger is.
3 Bij de gegeven prijselasticiteit van de vraag leidt de verhoging van het tarief
van de hondenbelasting tot een daling van de vraag naar honden met 1%.
262pGeef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 8Opgave 8
Sterke euro maakt eurolanden zwak De koersen van valuta’s als dollar, yen en euro komen tot stand onder invloed van vraag en aanbod op de valutamarkt. Tussen januari 2003 en januari 2005 werd de euro ten opzichte van de dollar bijna 24 procent meer waard. In januari 2003 noteerde de euro nog 1,06 dollar; in januari 2005 was de euro goed voor 1,31 dollar. De euro steeg niet alleen sterk ten opzichte van de dollar maar eveneens ten opzichte van de Japanse yen. Sommigen maakten zich zorgen over de gevolgen van deze koersontwikkeling voor de economische groei in de eurolanden. koers euro in Japanse yens (maandgemiddelde) 3002 be f t r m r pa i e m nu j l/j u gua pe/s t k/o v/on c/ed 4002 be f t r m r pa i e m nu j l/j u gua pe/s t k/o v/on c/ed 5002 na j na j maanden
