opgave 1Opgave 1
Het milieu is wat waard!
Het consumptiegedrag heeft invloed op het milieu. Financiële prikkels −
subsidies en belastingen − kunnen het consumptiegedrag en dus het milieu
beïnvloeden.
In 2007 bedraagt in een land het gasverbruik van gezinshuishoudens in totaal
20,4 miljard m3. Het waterverbruik van deze gezinshuishoudens bedraagt in
2007 in totaal 1,2 miljard m3. Een econoom heeft het verband tussen de prijs
van gas en water en de vraag naar gas en water in dit land onderzocht. De
prijselasticiteit van de vraag naar gas blijkt −0,4 te zijn en die van de vraag naar
water −0,07.
Politieke partij A doet het voorstel subsidie te geven op apparaten die zuinig zijn
met gas en water zodat gezinshuishoudens overstappen op die zuinige
apparaten. Politieke partij B stelt dat het verbruik van gas en water door zo’n
subsidie niet hoeft af te nemen, ook niet als gezinshuishoudens massaal
overstappen op zuinige apparaten. Partij B wil daarom een milieubelasting
invoeren waardoor in 2008 de prijs van gas 25% en de prijs van water 50%
hoger zal zijn dan in 2007.
12pGeef een verklaring voor het feit dat het verbruik van gas en water niet hoeft af
te nemen terwijl gezinshuishoudens massaal overstappen op zuinige apparaten.
Gegeven zijn de onderstaande uitspraken over dit land.
1 De vraag naar water is prijselastischer dan de vraag naar gas.
2 Als de prijs van water stijgt, gaan de gezinshuishoudens minder water
verbruiken.
3 Als de prijs van water stijgt, gaan de gezinshuishoudens een groter bedrag
aan water uitgeven.
22pGeef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Stel dat de milieubelasting volgens het voorstel van partij B wordt ingevoerd en
dat de gasprijs in dit land in 2008 daardoor € 0,50 per m3 wordt.
32pBereken het totale bedrag dat de gezinshuishoudens in dit land in 2008 aan gas
uitgeven.
opgave 2Opgave 2
uit een krant:
Laagconjunctuur ligt op de loer
De Europese Unie (EU) dreigt in een laagconjunctuur terecht te komen. De
kredietverlening in de EU staat op een zeer laag pitje en de werkloosheid wordt
snel groter. De Europese Centrale Bank (ECB) laat weten dat daardoor de kans
op deflatie in de EU toeneemt.
Sommige politici vragen hun regering begrotingsmaatregelen te nemen om die
ontwikkeling tegen te gaan. Economen waarschuwen daar voorzichtig mee om
te gaan. Zij wijzen op het feit dat het te verwachten rentebeleid van de ECB zal
leiden tot een daling van de de koers van de euro zodat de gevraagde
begrotingsmaatregelen volgens hen overbodig zijn.
Hieronder staan enkele economische verschijnselen.
1 De kredietverlening neemt af.
2 De productie neemt af.
3 De productiecapaciteit raakt onderbezet.
4 De bestedingen nemen af.
5 Er ontstaat deflatie.
41pZet deze verschijnselen in de volgorde die het ontstaan van deflatie het best
beschrijft. Begin met verschijnsel 1 en eindig met verschijnsel 5.
De politici willen dat hun regering de belastingen...(1)... en de
overheidsuitgaven...(2)....
52pWat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte
tekst te krijgen?
bij (1) verhoogt / verlaagt
bij (2) verhoogt / verlaagt
62pZal de ECB in de gegeven conjuncturele situatie overwegen de rente te
verhogen of te verlagen? Verklaar het antwoord.
72pLeg uit dat een dalende koers van de euro de gevraagde begrotingsmaatregelen
overbodig kan maken.
opgave 3Opgave 3
uit een krant:
Nederland, land van multinationals
Nederland huisvest veel multinationals en dat is niet toevallig. Een groot deel
van de Nederlandse productie wordt in het buitenland verkocht. Sommige
producten kunnen niet in ons land gemaakt worden of het is te duur om ze hier
te maken. Daarom komen veel producten die door Nederlanders gekocht
worden, uit het buitenland. Nederlandse bedrijven ondervinden in binnen- en
buitenland stevige concurrentie van buitenlandse bedrijven. Het valt niet mee
om de internationale concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven voldoende
sterk te houden. Bedrijven moeten natuurlijk een goed product leveren tegen
een scherpe prijs. Maar zelfs als dat lukt, liggen er talloze gevaren op de loer en
moet Nederland er voor waken dat een goede concurrentiepositie niet verloren
gaat.
81pWat wordt bedoeld met een multinational? Kies een van de onderstaande
antwoorden.
1 een onderneming die grondstoffen uit veel landen importeert
2 een onderneming die mensen van veel nationaliteiten werk geeft
3 een onderneming die producten naar veel landen exporteert
4 een onderneming die vestigingen heeft in verschillende landen
De tekst gaat onder andere over de export en de import door Nederlandse
bedrijven.
92pCiteer de zin waarmee de export en de zin waarmee de import door
Nederlandse bedrijven wordt bedoeld. Geef aan welke zin bij de export en welke
bij de import hoort.
Een van de gevaren voor de internationale concurrentiepositie van Nederlandse
bedrijven is de koers van de euro.
102pKomt de internationale concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven in gevaar
door een daling of door een stijging van de koers van de euro? Verklaar het
antwoord.
Hieronder staan enkele economische ontwikkelingen die invloed hebben op de
internationale concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven.
1 De arbeidskosten stijgen in Nederland sneller dan in het buitenland.
2 De inflatie is in Nederland gedaald tot onder de gemiddelde inflatie in
Europa.
3 De investeringen in infrastructuur zijn in Nederland de afgelopen jaren
afgenomen.
4 De scholingsgraad van de beroepsbevolking blijft in Nederland achter bij die
in Amerika.
5 De vennootschapsbelasting is in Nederland enkele keren verlaagd.
112pDoor welke ontwikkeling(en) wordt de internationale concurrentiepositie van
Nederlandse bedrijven sterker?
opgave 4Opgave 4
Leuke dingen voor de mensen
In een land heeft de overheid door minder gunstige economische
omstandigheden jarenlang bezuinigd op haar uitgaven. Het gaat nu weer beter
met de economie en om de kwaliteit van de overheidsdiensten te handhaven,
vindt de regering het hoog tijd om de ambtenarensalarissen te verhogen. Ook
probeert de regering studeren aantrekkelijker te maken door de
studiefinanciering te verhogen. Door deze maatregelen stijgt weliswaar het
financieringstekort maar dat wordt door de regering voor lief genomen. Sommige
economen merken op dat dit beleid invloed zal hebben op het economisch
herstel.
Van dit land zijn over 2008 de onderstaande gegevens bekend.
121pWelk gegeven in de tabel behoort tot de overheidsconsumptie?
132pIs in dit land in 2008 het begrotingstekort groter dan, kleiner dan of gelijk aan
het financieringstekort? Verklaar het antwoord.
142pBereken de staatsschuld in dit land per 31 december 2008.
De bedoelde economen wijzen erop dat een stijgend financieringstekort leidt tot
een …(1)… van de overheid op de vermogensmarkt waardoor de rente …(2)…
kan worden. De financieringslasten van de bedrijven kunnen daardoor …(3)…
zodat de bedrijfsinvesteringen worden …(4)…, hetgeen kan leiden tot een
…(5)… van het economisch herstel.
152pWat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte
tekst te krijgen?
bij (1) groter aanbod / grotere vraag
bij (2) hoger / lager
bij (3) dalen / stijgen
bij (4) afgeremd / gestimuleerd
bij (5) versnelling / vertraging
opgave 5Opgave 5
Meer werk door minder wig Met het oog op de ontwikkeling van de werkgelegenheid mogen van de regering de loonkosten per eenheid product in ons land niet te sterk stijgen. De regering kan dat onder andere op de volgende manieren bevorderen: − ze neemt zelf maatregelen ter verkleining van de wig; − ze stimuleert bedrijven tot het doen van diepte-investeringen. Mevrouw Hellings kreeg van haar werkgever het onderstaande loonoverzicht. Op het loonoverzicht is niet vermeld dat de werkgever maandelijks zelf ook nog een bedrag van € 840 aan sociale premies voor mevrouw Hellings moet betalen. bruto maandloon inhoudingen: loonheffing sociale premies € 263 netto maandloon
Hoe groot is in het geval van mevrouw Hellings het bedrag van de wig? Kies een van de onderstaande antwoorden. − € 751 − € 840 − € 874 − € 1.103 − € 1.591 Een verkleining van de wig kan leiden tot een daling van zowel de conjunctuurwerkloosheid als de structuurwerkloosheid. Hieronder staan in willekeurige volgorde enkele economische verschijnselen. − De consumptieve bestedingen stijgen. − De arbeidskosten dalen. − De besteedbare inkomens stijgen. − De breedte-investeringen stijgen.
opgave 6Opgave 6
Popartiesten willen lagere btw
Meer dan duizend popartiesten hebben een petitie ondertekend tegen de
toepassing van het hoge btw-tarief op cd’s. Onlangs werd de petitie aangeboden
aan de Europese Commissie in Brussel. De handtekeningenactie was een
initiatief van de branchevereniging van de internationale muziekindustrie. In
Nederland geldt voor cd’s het hoge btw-tarief van 19%. Boeken met songteksten
daarentegen vallen onder het lage tarief van 6%. Dit tarief is onder andere
ingesteld om culturele uitingen te ontzien. Onderzoek toonde aan dat ieder
procent prijsdaling van de verkoopprijs van cd’s leidt tot stijging van de afzet met
meer dan 1%. De consumentenprijs van een cd bedraagt in Nederland
gemiddeld € 19,90.
De btw op cd’s is een …(1)… belasting. Songtekstboeken worden door de
overheid blijkbaar gezien als een …(2)….
192pWat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte
tekst te krijgen.
bij (1) directe / indirecte
bij (2) bemoeigoed / collectief goed
De Nederlandse overheid wijst een btw-verlaging voor cd’s af, omdat volgens de
opvatting van het Ministerie van Financiën de btw-opbrengst uit cd-verkopen
daardoor zal afnemen.
202pBereken hoeveel het btw-bedrag op een cd gemiddeld daalt bij een verlaging
van het btw-tarief van 19% naar 6%.
212pOnder welke voorwaarde leidt de btw-verlaging tot een lagere btw-opbrengst
voor de overheid?
opgave 7Opgave 7
Wordt de arbeidsmarkt te krap? In 2006 en 2007 was er in Nederland sprake van een sterke groei van het nationale product. Dat kwam volgens het Centraal Plan Bureau (CPB) door de hogere koopkracht van gezinnen, de groeiende export en de toegenomen aanschaf van kapitaalgoederen door bedrijven. De vraag naar arbeid steeg in 2006 en 2007 aanzienlijk sneller dan de beroepsbevolking. De werkloosheid nam in snel tempo af (zie figuur: 2008 heeft betrekking op het eerste kwartaal). Gevreesd werd dat er zo veel spanning op de arbeidsmarkt zou ontstaan dat de Nederlandse concurrentiepositie ernstig zou verslechteren. Een econoom stelde in dat verband: ‘Het is dringend noodzakelijk dat de arbeidsmarkt van Nederland opengesteld wordt voor werknemers uit de nieuwe lidstaten van de Europese Unie (EU)’. geregistreerde werkloosheid personen (x 1.000) De cijfers in de figuur zijn niet gecorrigeerd voor het seizoen. Seizoeninvloeden hebben in het eerste kwartaal van een jaar altijd een negatieve invloed op de vraag naar arbeid. Stel dat het werkloosheidscijfer van het eerste kwartaal van 2008 wordt aangepast voor seizoeninvloeden.
opgave 8Opgave 8
Kopers en verkopers op de kopermarkt
Koper is een belangrijk metaal doordat het diverse industriële toepassingen
kent. Een verandering van de koperprijs kan voor een groot aantal bedrijven
ingrijpende gevolgen hebben. Een stabiele kopermarkt zou voor die bedrijven
dan ook wenselijk zijn. In de praktijk schommelt de koperprijs echter en dat zorgt
voor veel onzekerheid.
De prijs van koper komt tot stand op basis van vraag en aanbod. Op een
bepaald moment zijn van de kopermarkt de volgende gegevens bekend
(één ton = 1.000 kilogram).
262pIs in de tekst het begrip markt in concrete of in abstracte zin gebruikt? Verklaar
het antwoord.
272puitwerkbijlageTeken in de uitwerkbijlage de vraag- en aanbodlijn en geef met een stippellijn
aan welke prijs tot stand komt.
Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Daarin staan enkele ontwikkelingen die de
kopermarkt beïnvloeden.
283pVul die tabel in.
Stel dat marktpartijen en overheden overeengekomen zijn dat de koperprijs per
ton koper maximaal € 260 en minimaal € 220 mag zijn. Om dit doel te bereiken,
is er een buffervoorraad van koper aangelegd. Op een gegeven moment dreigt
de koperprijs door marktontwikkelingen boven de € 260 per ton te komen.
292pZal in die situatie de buffervoorraad toenemen of afnemen? Verklaar het
antwoord.
opgave 9Opgave 9
Conjunctuur in de krant
Een havo-5 groep krijgt in de economieles de opdracht krantenartikelen te
verzamelen met informatie over de conjuncturele situatie in Nederland. Die
opdracht levert onder andere de onderstaande krantenkoppen op.
302pWelke krantenkop kan / krantenkoppen kunnen er op duiden dat de Nederlandse
conjunctuur aan het verbeteren is?
