opgave 1Opgave 1
Werkt de arbeidsmarkt?
Een van de problemen van de Nederlandse arbeidsmarkt is de gebrekkige
aansluiting tussen de vraag naar arbeid en het aanbod van arbeid. Dat blijkt
onder andere uit het tegelijkertijd bestaan van werkloosheid en vacatures. De
onderstaande figuur illustreert deze aansluitingsproblemen. In deze figuur staan
voor de periode 1994-2004 de werkloosheid en het aantal vacatures
weergegeven in procenten van de beroepsbevolking.
Uit de figuur is af te lezen dat een daling van het werkloosheidspercentage in
een jaar meestal gepaard gaat met een stijging van het vacaturepercentage.
11pIn welk jaar of in welke jaren is ten opzichte van het voorafgaande jaar zowel het
werkloosheidspercentage als het vacaturepercentage gedaald?
Stel dat de overheid maatregelen zou hebben genomen waardoor de
frictiewerkloosheid in 2004 zou zijn teruggedrongen.
22pNoem een maatregel waarmee de frictiewerkloosheid kan worden
teruggedrongen. Licht het antwoord toe.
32pVerschuift het punt van 2004 in de figuur door deze maatregelen volgens pijl A,
pijl B of pijl C? Verklaar het antwoord.
De aansluiting tussen de vraag naar arbeid en het aanbod van arbeid kan
worden verbeterd door een toename van de mobiliteit van arbeid.
42pLeg uit hoe door een vergroting van het verschil tussen de hoogte van
bijstandsuitkeringen en de hoogte van het minimumloon de mobiliteit van arbeid
kan toenemen.
Zowel de overheid als het bedrijfsleven kan maatregelen nemen om de
geografische mobiliteit van arbeid te vergroten.
52pNoem een maatregel die bedrijven kunnen nemen om de geografische mobiliteit
van arbeid te vergroten. Licht de werking van deze maatregel toe.
opgave 2Opgave 2
Conjunctureel herstel in fasen
De conjuncturele ontwikkeling in Nederland is sterk afhankelijk van de
internationale conjunctuur. Daarop heeft Nederland nauwelijks invloed en
daarom voert de Nederlandse overheid vrijwel geen conjunctuurbeleid.
Als de Nederlandse economie in een dal zit, moet het herstel dus vooral uit het
buitenland komen. Zo’n conjunctureel herstel verloopt vaak volgens een vast
patroon (zie schema). In fase 1 neemt de export toe, doordat Nederland
profiteert van economische groei bij de handelspartners. In fase 2 stijgen ook de
particuliere investeringen en de particuliere consumptie. Vervolgens nemen in
fase 3 ook de overheidsbestedingen toe.
Als de economische groei stagneert, doet de Nederlandse overheid meestal een
oproep de loonkostenstijging te beperken.
62pLeg uit hoe in fase 1 een beperking van de loonkostenstijging in Nederland de
economische groei in Nederland kan bevorderen.
De toename van de export in fase 1 heeft een multiplierwerking.
72pLeg deze multiplierwerking uit.
82pLeg uit hoe in fase 2 het overheidstekort kan afnemen. Betrek in het antwoord
zowel de inkomsten als de uitgaven van de overheid.
Als de conjunctuur zich herstelt, neemt de kans op bestedingsinflatie toe.
92pDoor welke ontwikkeling in fase 2 wordt de kans op overbesteding afgeremd?
Verklaar het antwoord.
opgave 3Opgave 3
Noem een voorbeeld van overheidsingrijpen waardoor de inkomensverschillen bij de secundaire inkomens kleiner worden dan bij de primaire inkomens. Licht de nivellerende werking van dit voorbeeld toe. In figuur 1 staat de secundaire inkomensverdeling van Nederland weergegeven. Daarin is de Nederlandse bevolking naar hoogte van het secundaire inkomen verdeeld in vijf even grote inkomensgroepen, waarbij de eerste inkomensgroep het laagste inkomen heeft. figuur 1 aandeel per inkomensgroep in het totale secundaire inkomen inkomens- inkomens- inkomens- groep groep groep Bij de secundaire inkomensverdeling wordt geen rekening gehouden met de gevolgen van indirecte belastingen. De indirecte belastingen bestaan uit btw en heffingen op bepaalde goederen zoals de accijns op tabak. De overheid wil het gebruik van deze goederen afremmen vanwege hun negatieve externe effecten.
De heffingen worden opgesplitst in heffingen gericht op de leefstijl van consumenten (bijvoorbeeld accijns op alcohol en tabak) en heffingen gericht op het milieu (bijvoorbeeld accijns op motorbrandstof). In figuur 2 staat het aandeel per inkomensgroep in enkele indirecte belastingen weergegeven. figuur 2 aandeel per inkomensgroep in de opbrengst van indirecte belastingen 25 20 18,4 17,5 18,9 6,7 % 40 35 30 15 10 5 0 8,3 15,4 e 11,8 e 11,8 21,3 e 1 2 3 inkomens- inkomens- inkomens- groep groep groep legenda: btw leefstijlheffingen milieuheffingen De eerste inkomensgroep ontvangt 4,6% van het inkomen en betaalt 8,3% van de btw. De vijfde inkomensgroep ontvangt 41,5% van het inkomen en betaalt 36,6% van de btw.
Geef een verklaring voor het feit dat de vijfde inkomensgroep relatief weinig btw betaalt. De derde en de vijfde inkomensgroep betalen allebei 21,3% van het totale bedrag aan leefstijlheffingen. Voor de derde inkomensgroep betekent dit dat die 1,7% van het secundaire inkomen aan leefstijlheffingen betaalt.
opgave 4Opgave 4
Handel met China
De handel tussen China en de Europese Unie (EU) is de afgelopen jaren sterk
gegroeid. De export van de EU naar China is echter veel minder sterk gegroeid
dan de export van China naar de EU. Volgens werkgevers in de EU wordt de
groei van de export van de EU naar China belemmerd door het beleid van de
Chinese overheid. De werkgevers in de EU willen hierover een klacht indienen
bij de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU. De werkgevers
vinden dat de Europese Commissie beter voor de belangen van Europese
bedrijven moet opkomen.
Stel je de volgende situatie voor:
Jij werkt voor een Europese werkgeversorganisatie. Je wilt duidelijk maken dat
het beleid van de Chinese overheid nadelige gevolgen heeft voor Europese
bedrijven. Je hebt daarvoor de volgende informatie verzameld.
− De koers van de Chinese munt, de yuan, wordt door de Chinese overheid
laag gehouden.
− China heeft al jaren een groot overschot op de betalingsbalans.
− Vakbonden in China hebben een veel minder sterke onderhandelingspositie
dan vakbonden in Europa.
− Buitenlandse investeerders ondervinden in China veel tegenwerking.
− In China is de arbeidsinkomensquote laag en zijn de belastingen op
inkomens hoog. Slechts ongeveer de helft van het nationaal inkomen komt
als netto-inkomen in handen van de burgers.
− De milieueisen die de Chinese overheid aan bedrijven stelt, zijn veel minder
streng dan in Europa.
Jij schrijft namens de werkgeversorganisatie een brief naar een landelijk
dagblad. Daarin dring je erop aan dat de Europese Commissie eist dat het
economische beleid van China wordt aangepast.
De brief begint als volgt:
“Europese bedrijven zien in dat de concurrentie met China moet worden
aangegaan. Maar dan moet er wel sprake zijn van eerlijke concurrentie. Tot nu
toe wordt het Chinese bedrijfsleven te veel bevoordeeld door het beleid van de
Chinese overheid. Het is van het grootste belang dat de Europese Commissie er
op aandringt dat China de koers van de yuan vrij laat zweven.”
146pSchrijf het vervolg van de brief.
In de brief moeten de volgende aspecten aan de orde komen.
a De manier waarop de betalingsbalanssituatie bij het vrijlaten van de
wisselkoers van de yuan leidt tot een koersstijging van de yuan.
b De manier waarop de koersstijging van de yuan de concurrentiepositie van
de Europese bedrijven op de Chinese markt verbetert.
Daarnaast moet in de brief naar eigen keuze één van de onderstaande aspecten
aan de orde komen. Kies daarbij het aspect dat het best in de brief past.
1 Een maatregel van de Chinese overheid waarmee, via de particuliere
consumptie, de import van goederen uit Europa kan worden gestimuleerd.
2 Het belang dat Europese bedrijven hebben bij vrije kapitaalexport van
Europese bedrijven naar China.
3 De wijze waarop de positie van vakbonden in China tot een kostenvoordeel
van bedrijven in China kan leiden.
Aanwijzingen:
− De onderdelen van de brief moeten logisch op elkaar aansluiten.
− Gebruik voor het vervolg van de brief 120 woorden; een afwijking van
20 woorden is toegestaan.
opgave 5Opgave 5
Armoedeval werpt drempels op
Voor personen met een bijstandsuitkering is het niet altijd aantrekkelijk betaald
werk te gaan verrichten, omdat dat nauwelijks financieel voordeel oplevert. Als
iemand met een bijstandsuitkering betaald werk gaat verrichten, stijgt meestal
het netto-inkomen. Maar daar staat tegenover dat allerlei voordelen verdwijnen.
Te denken valt aan inkomensafhankelijke regelingen zoals de huursubsidie, de
kwijtschelding van gemeentelijke heffingen en de vermindering van bijdragen in
de kosten voor onderwijs, kinderopvang en ontspanning. Uiteindelijk gaat deze
persoon er veel minder op vooruit dan de stijging van het netto-inkomen: dit
wordt de armoedeval genoemd. De armoedeval werpt drempels op en
belemmert daardoor de werking van de arbeidsmarkt.
Piet uit Gaasterzijl is een alleenstaande ouder met twee kinderen. Piet ontvangt
een bijstandsuitkering. Piet overweegt betaald werk te gaan verrichten en heeft
de onderstaande informatie verzameld (alle bedragen in euro’s per maand).
De regering wil het voor personen met een uitkering aantrekkelijker maken om
betaald werk te gaan verrichten, onder andere door de armoedeval te
verkleinen. Daarom overweegt de regering de volgende maatregelen te nemen:
− een aanpassing van inkomensafhankelijke regelingen zoals de huursubsidie;
− een verhoging van de arbeidskorting (= een korting op het te betalen bedrag
aan inkomstenbelasting voor personen met betaald werk).
Een oppositiepartij is het niet eens met de voorgestelde verhoging van de
arbeidskorting. Een woordvoerder van de oppositiepartij zegt: “Een verhoging
van de arbeidskorting is onnodig duur doordat deze maatregel niet uitsluitend
ten goede komt aan de doelgroep.”
Het netto-inkomen van Piet stijgt met € 203 als hij betaald werk gaat verrichten.
152pBereken hoeveel euro Piet daarvan uiteindelijk overhoudt.
162pWerpt de armoedeval drempels op aan de aanbodkant of aan de vraagkant van
de arbeidsmarkt? Verklaar het antwoord.
172pMoet de regering de inkomensafhankelijke regelingen meer of minder
inkomensafhankelijk maken als de armoedeval moet worden verkleind? Verklaar
het antwoord.
182pWie profiteren volgens de woordvoerder van de oppositiepartij ten onrechte van
een verhoging van de arbeidskorting?
opgave 6Opgave 6
De horeca in Nederland
In economische publicaties wordt veel gebruikgemaakt van tabellen en
grafieken. In het informatieboekje staan vier statistieken, waarin gegevens over
de bedrijfstak horeca (hotels, restaurants en cafés) in Nederland worden
vergeleken met gegevens over de totale Nederlandse economie. Naar
aanleiding van deze statistieken worden in deze opgave vijf vragen gesteld.
Op 1 januari 2003 bedroeg het aantal vacatures in de horeca 7.000.
192pBereken het aantal vacatures in de horeca op 31 december 2003.
Uit de statistieken kan onder andere de ontwikkeling van het reële gemiddelde
cao-loon in de horeca worden afgeleid.
202pBereken hoeveel procent het reële gemiddelde cao-loon in de horeca in 2001
hoger was dan in 2000.
212pNoem een statistiek waaruit blijkt dat in 2002 in de horeca, in vergelijking met de
totale Nederlandse economie, naar verhouding meer in deeltijd werd gewerkt.
Verklaar het antwoord.
Karien leest uit de statistieken af dat in 2003 ten opzichte van 2002 de
arbeidsmarkt voor de horeca is verruimd.
222pNoem een statistiek waaruit deze verruiming van de arbeidsmarkt kan worden
afgeleid. Licht het antwoord toe.
Stel dat in 2002 het gemiddelde cao-maandloon van een horecawerknemer
€ 1.600 bedroeg.
232pBereken het gemiddelde cao-maandloon van een horecawerknemer in 2003.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 7Opgave 7
De strijd tegen arbeidsongeschiktheid
Volgens de regering is het aantal arbeidsongeschikten in Nederland te groot. In
2006 is de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO) vervangen
door de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA). Door de WIA is het
voor werknemers moeilijker geworden een arbeidsongeschiktheidsuitkering te
krijgen. Bovendien worden werkgevers gestimuleerd er voor te zorgen dat
werknemers niet arbeidsongeschikt worden. De onderstaande tabel geeft
informatie over het aantal WAO’ers in de periode 1999-2003.
instroom in de WAO uitstroom uit de WAO aantal per 31 WAO’ers december totaal in % * ) totaal totaal in % * ) mannen 1999 43.600 1,0 45.440 438.100 10,4 2000 44.600 1,0 46.190 436.510 10,2 2001 45.830 1,1 46.840 435.500 10,1 2002 40.110 0,9 44.460 431.150 9,9 2003 32.760 0,8 44.550 419.360 9,6 vrouwen 1999 50.420 1,8 32.240 306.940 10,8 2000 53.360 1,8 33.100 327.200 11,2 2001 55.450 1,9 34.520 348.130 11,6 2002 48.930 1,6 35.530 361.530 11,8 2003 34.720 1,1 36.990 359.260 11,3 * ) van de mannelijke, respectievelijk de vrouwelijke beroepsbevolking
Een, in verhouding tot het aantal werkenden, groot aantal arbeidsongeschikten
heeft via de wig een negatieve invloed op de internationale concurrentiepositie
van Nederland.
242pGeef een verklaring voor die negatieve invloed.
Enkele oorzaken van uitstroom uit de WAO zijn:
− een arbeidsongeschikte wordt na herkeuring arbeidsgeschikt verklaard;
− een arbeidsongeschikte vindt (aangepast) werk waardoor de WAO-uitkering
overbodig wordt.
251pNoem een andere oorzaak van uitstroom uit de WAO.
262pBereken het aantal WAO-uitkeringen aan vrouwen per 31 december 1998.
271pIn welk jaar of in welke jaren stijgt de instroom van het aantal mannen in de
WAO zowel absoluut als relatief?
282pIs de vrouwelijke beroepsbevolking in 2000 groter of kleiner dan in 1999?
Verklaar het antwoord op basis van de instroomgegevens zonder berekening.
