opgave 1Tekst 1 Fryske striid om it wetter
11pHokker funksje hat de ynlieding boppe de tekst?

De ynlieding is in anekdoate.

De ynlieding is in gearfetting.

De ynlieding is in konklúzje foarôf.

De ynlieding is in probleemstelling.
21pSitearje it sinpart út de ynlieding boppe de tekst dat de oarsaken fan
drûchte en wetteroerlêst goed ferklearje kin.
“It binne … boartsje kinne.” (r. 6-8)
31pHokker byldspraak brûkt de skriuwer yn dit tekstpart?

ferliking

metafoar

metonymia

personifikaasje
Yn it tekstpart dat bestiet út de alinea’s 3 oant en mei 5 wurdt yngien op
waarsomstannichheden dy’t ynfloed hawwe op de wetterhúshâlding.
43pNeam út elk fan de alinea’s 3 oant en mei 5 in foarbyld fan ekstreem
waar.
“dan is de Iselmar net iens mear de rêder” (r. 56-57)
51pWat bedoelt de skriuwer mei dy útspraak?

dat de Iselmar net langer in oerskot oan wetter fan de polders krijt

dat der net genôch wetter út de Iselmear wei helle wurde kin

dat it wetterpeil yn de Iselmar krekt sa hurd sakket as yn Fryslân
61pHokker sin jout it kearnboadskip fan alinea 5 it bêste wer?

De diken om de polders hawwe te lijen fan ferskroeiende waarmte.

Gewaaksen oerlibje de ekstreme waarsomstannichheden net.

Oanhâldende hjitte hat grutte gefolgen foar lânbou en natuer.

Troch gleone sinne en skrale wyn sakket it wetterpeil yn Fryslân.
72pLis yn eigen wurden út dat it jaan fan mear romte oan de Fryske boezem
in oplossing is foar sawol wetteroerlêst as wettertekoart.
Helje dyn antwurd út alinea 6.
81pWat is it ferbân tusken de alinea’s 5 en 6?

Alinea 6 beskriuwt in oplossing by wat yn alinea 5 sein is.

Alinea 6 is in nuansearring by wat yn alinea 5 sein is.

Alinea 6 jout in gefolch by wat yn alinea 5 sein is.

Alinea 6 makket in ferliking by wat yn alinea 5 sein is.
“It wetter fan de Iselmar is eins in lúkse”. (r. 87-88)
91pHokker soarte fan ûnderbouwing wurdt by dy útspraak jûn yn alinea 7?

in ûnderbouwing basearre op emoasje

in ûnderbouwing basearre op feiten

in ûnderbouwing basearre op in ferliking

in ûnderbouwing basearre op in moreel oardiel
101pHokker oantsjutting beskriuwt it karakter fan alinea 7 it bêste?

ferdivedearjend

ynformearjend

oantrúnjend

oertsjûgjend
De volgende inleiding hoort bij de vragen 11 en 12.
Yn alinea 8 wurde tûkelteammen neamd foar it realisearjen fan goed
wetterbehear en beskerming fan Friezen yn de takomst.
112pJou de trije tûkelteammen.
121pSitearje út alinea 8 it wurd dat it bêste in byld sketst fan it gehiel
oan tûkelteammen.
Yn de tekst draacht de skriuwer ferskate oplossingen oan foar better
wetterbehear.
132pJou yn it skema foar elke maatregel oan oft der in oplossing mei bean
wurdt foar wettertekoart of foar wetteroerlêst.
141pWat moatte greidboeren likegoed as bouboeren dwaan neffens alinea 10?
Sy moatte oandacht jaan oan

de kwaliteit fan harren grûn.

in heger wetterpeil yn harren grûn.

it regelmjittich bewetterjen fan harren grûn.
152pAs gefolch fan hokker twa maatregels binne der tsjintwurdich al mear
mooglikheden om wetter op te slaan as earder?
Helje dyn antwurd út alinea 12.
162pOp hokker twa manieren komt de Iselmar neffens de tekst oan syn
wetter?
Helje dyn antwurden út de alinea’s 4-5 en 10-12.
171pHokker karakterisearring past by alinea 12?

in beskriuwing fan de situaasje no en yn de kommende tiid

in gearfetting fan de wichtichste saken oer wetterbehear

in oprop foar ynternasjonale gearwurking op it mêd fan wetter

in warskôging rjochte oan alle ynwenners fan Nederlân
In skriuwer kin gebrûk meitsje fan ûnder mear de folgjende soarten fan
ynformaasje:
1 ynformaasje basearre op politike ûntjouwingen
2 ynformaasje basearre op resinte ûnderfiningen
3 ynformaasje basearre op útspraken fan in saakkundige
4 ynformaasje basearre op wittenskiplik ûndersyk
181pHokker ynformaasje brûkt de skriuwer benammen yn de tekst?

1 en 2

1 en 3

1 en 4

2 en 3

3 en 4
opgave 2Tekst 2 Jonge wrâldferbetterders: it ferskil meitsje
191pUt hokker twa eleminten bestiet alinea 1?

in anekdoate en in yntroduksje

in yntroduksje en in oanlieding

in oanlieding en in tal feiten

in tal feiten en in anekdoate
Tineke Clevering seit: “Mar dochs fine wy hjir yn Fryslân de ekonomy
noch altyd belangriker.” (r.16-18)
201pWêrom rekkenet Tineke Clevering harsels net ta dy wy, as it giet oer it
ûnderwerp klimaat?
211pWat is it kearnboadskip van alinea 3?
Boargers binne harren der net bewust fan

dat goed wetterbehear it sakjen fan de boaiem tefoaren komt.

dat it boarjen nei gas net ferstannich is yn it ramt fan wetterbehear.

dat troch te stimmen ynfloed útoefene wurde kin op wetterbehear.
“‘Gjin grutte griene fuotbalfjilden mear, mar werom nei it natuerlike
Fryslân, mei reidkragen en greidefûgels.’” (r. 56-59)
221pHokker stylfiguer sit der yn ‘grutte griene fuotbalfjilden’?

irony

paradoks

pleonasme
231pWa binne neffens Tineke Clevering (alinea 5) ferantwurdlik foar it ynfieren
fan in natuerynklusive lânbou?

de agraryske sektor

de beliedsmakkers en wetjouwers

de maatskippij

it Wetterskip
241pWêrom sitte boeren net te wachtsjen op natuerynklusive lânbou?
Basearje dyn antwurd op alinea 5.
Tineke Clevering wol in bettere takomst foar Fryslân. Se neamt yn de
tekst yn dat ramt trije groepearringen:
1 boargers (alinea 3)
2 beliedsmakkers en wetjouwers (alinea 5)
3 boeren (alinea 5)
253pHokker aksjes moatte de trije ferskillende boppesteande groepearringen
neffens Clevering ûndernimme om dat te berikken?
Let op: jou foar elke groepearring ien aksje.
261pWat is de wichtichste funksje fan alinea 6?

De alinea foarmet in gearfetting.

De alinea foarmet in oanbefelling.

De alinea foarmet in oanfitering.

De alinea foarmet in winsk.
271pWat is it wichtichste doel fan Tineke Clevering (alinea’s 1 oant en mei 6)
yn har wurk?

bydrage oan mear balâns tusken ekonomy en ekology

Fryske boeren oantrúnje ta natuerynklusyf buorkjen

minsken der bewust fan meitsje dat it klimaat feroaret
De vragen 28 tot en met 39 gaan over Welmoed Deinum. Zij komt vanaf
alinea 7 aan het woord.
281pWat is it wichtichste doel fan Welmoed Deinum har wize fan buorkjen?

de boaiem ferrykje mei natuerlike dong

de kij bûten rinne litte en sûn foer jaan

de kij en de boaiem net tefolle belêste
291pMei hokker begryp wurdt yn it tekstpart dat bestiet út de alinea’s 7 en 8 it
tsjinoerstelde fan ‘biologysk-dynamysk’ (r. 94) oanjûn?

gongber (r. 101)

ekstinsyf (r. 108)

legere kostpriis (r. 116)

sletten omrin (r. 127)
“‘hellen sy tsientûzen liter ûnder in ko wei’” (r. 101-102)
301pHoe kinst it taalgebrûk fan Welmoed Deinum yn dat sinpart it bêste
beskriuwe?

It is âlderwetsk.

It is faktaal.

It is in wurdboarterijke.
“‘Ik wit net better.’” (r. 113)
311pWêr doelt Welmoed Deinum op mei dy útspraak?

Sy buorket noch net lang op biologysk-dynamyske wize.

Sy fynt har eigen boerebedriuw it bêste dat der is.

Sy hat allinnich mar ûnderfining mei ekstinsyf buorkjen.
De volgende inleiding hoort bij de vragen 32 en 33.
“De Graasboerderij wurket mei in sletten omrin.” (r. 114-115)
323pNeam fjouwer bedriuwsekonomyske foardielen fan dy sletten omrin.
331pHokker neidiel fan wurkjen mei in sletten omrin neamt Welmoed Deinum?
341pWat is neffens alinea 8 de wichtichste motivaasje fan Welmoed Deinum
foar in duorsume wize fan buorkjen?
“De oertsjûging is grut.” (r. 160)
351pSitearje de sin út alinea 9 dy’t it momint oanjout dat dy oertsjûging by
Welmoed Deinum ûntstie.
“‘Ik wol it ferskil meitsje en sjen litte hoe’t it ek kin.’” (r. 181-182)
361pUt hokker eardere alinea docht bliken dat it neamde ‘ferskil meitsje’ him
net allinne beheint ta de bedriuwsfiering?

út alinea 7

út alinea 8

út alinea 9
371pHoe kinst de opbou fan alinea 11 it bêste gearfetsje?

De alinea befettet in ferwachting en in nij feit.

De alinea befettet in konklúzje en in oprop.

De alinea befettet in stânpunt en in fyzje.

De alinea befettet in warskôging en in winsk.
381pMei hokker wurd út de alinea’s 4 oant en mei 6 soesto de wize fan
buorkjen fan Welmoed Deinum it bêste oantsjutte kinne?

maatwurk (r. 56)

natuerynklusive (r. 60)

fertsjinnersmodel (r. 70)

ambisjeuzer (r. 89)
391pWêr bestiet it ferhaal fan Welmoed Deinum (alinea’s 7 oant en mei 11)
benammen út?
it beskriuwen fan

de foardielen fan biologysk-dynamysk buorkjen

de wurkwize fan biologysk-dynamyske bedriuwen

eigen ûnderfiningen mei biologysk-dynamysk buorkjen

it belang fan mear biologysk-dynamyske bedriuwen
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.