Eindexamen kunst havo 2004, tijdvak 2

→ Noem twee gevolgen hiervan voor de schilderkunst. afbeelding 1 Lees tekst 1. afbeelding 2 Op afbeelding 1 zie je het schilderij ‘Het korporaalschap van kapitein Frans Banning Cocq tekst 1 en luitenant Willem van Ruytenburgh’, beter bekend als ‘De Nachtwacht’, van Rembrandt van Rijn, voltooid in 1642. Op afbeelding 2 zie je het schilderij ‘Het korporaalschap van kapitein Reynier Reael’ van Frans Hals uit 1637. ‘De Nachtwacht’ werd ook in de zeventiende eeuw als bijzonder beschouwd. Het werk week af van de twee belangrijkste regels voor een schuttersportret: de regels van de kunst (met betrekking tot de weergave van een groepsportret) en de regels van de wapenschouwing. Frans Hals hield zich wel aan deze beide regels voor een conventioneel schuttersportret.

→ Leg dit voor beide regels uit aan de hand van afbeelding 2. afbeelding 3 Op afbeelding 3 zie je een aan Gerrit Lundens toegeschreven kopie uit 1650 van ‘De Nachtwacht’. Deze kopie toont ‘De Nachtwacht’ zoals het was voordat het schilderij werd bijgesneden (waarschijnlijk om ervoor te zorgen dat het op de locatie zou passen). De historicus Simon Schama 1) stelt dat voor Rembrandt het idee achter dit schilderij is geweest: het samengaan van vrijheid én discipline.

→ Leg deze interpretatie uit aan de hand van afbeelding 3. Betrek zowel ‘vrijheid’ als ‘discipline’ bij je antwoord. afbeelding 1 Hoewel Rembrandt met de ‘De Nachtwacht’ uit was op vernieuwing, heeft hij ook zijn opdrachtgevers tevreden willen stellen. Hij wilde het honorarium, hij wilde lof, hij wilde meer opdrachten.

→ Leg uit hoe Rembrandt, ondanks het breken met de conventie voor een schutterstuk, zijn opdrachtgevers tevreden stelde. afbeelding 1 De kunsthistorica Svetlana Alpers 2) stelt dat onder meer uit ‘De Nachtwacht’ opgemaakt kan worden dat Rembrandt een grote interesse in het theater had. Zij oppert dat het schilderij een tafereel voorstelt, mogelijk van een festiviteit georganiseerd ter gelegenheid van een speciale gebeurtenis of intocht. Ook is bekend dat Rembrandt vaak naar het theater ging.

tekst 2 Lees tekst 2. In tekst 2 staat dat Rembrandt uiteindelijk toch de opdracht kreeg een schilderij te maken voor het nieuwe stadhuis van Amsterdam. Dit betrof een onderdeel uit een reeks schilderijen met als thema ‘De strijd tussen de Batavieren en de Romeinen’, waarvoor tevens andere schilders opdrachten kregen.

→ Geef een inhoudelijke reden waarom dit thema door het stadsbestuur gekozen werd voor de reeks schilderijen voor het stadhuis. afbeelding 4 Lees tekst 3. tekst 3 Op afbeelding 4 zie je ‘De samenzwering van Claudius Civilis in het Schakerbos’, het schilderij dat Rembrandt in 1662 voltooide voor de in vraag 7 genoemde reeks schilderijen. Dit schilderij werd door het stadsbestuur niet gewaardeerd; het werd als ‘niet welvoeglijk’ beschouwd en teruggestuurd .

→ Leg aan de hand van afbeelding 4 uit, waaraan je kunt zien dat Rembrandt in deze strijd koos voor de coloristen. Schilderijen werden in de Nederlanden verkocht volgens het principe van de vrije markteconomie. Rembrandt was in zijn tijd - in eigen land en ver daarbuiten - een zeer beroemd en succesvol kunstenaar en er was veel belangstelling voor zijn werk.

→ Noem, behalve het theater, nog vier disciplines die in de Bauhaus-ateliers waren ondergebracht. Oskar Schlemmer sloot met zijn ideeën aan bij de eigen tijd, die volgens hem gekenmerkt werd door abstractie, mechanisering en techniek. In 1922 noteerde hij in zijn dagboek: “Dankzij machines en technologie is het leven zo gemechaniseerd geworden, dat we de mens als machine zijn gaan zien en het lichaam als mechanisme.”

afbeelding 5 Op afbeelding 5 t/m 8 zie je werken van Oskar Schlemmer: afbeelding 6 Afbeelding 5: Schema met mensfiguren (1919). afbeelding 7 Afbeelding 6: Reliëf JG in brons (1919). afbeelding 8 Afbeelding 7: Abstract mensfiguur (1921-1923). Afbeelding 8: De abstracte figuur (Figurine uit ‘Das Triadische Ballett’). Het centrale thema in het werk van Oskar Schlemmer is de (geabstraheerde) mensfiguur in relatie tot de ruimte. Tussen 1919 en 1926 laat zijn werk wat dit aangaat een bepaalde ontwikkeling zien, waarin die abstracte mensfiguur op een steeds tastbaarder en/of dynamischer wijze wordt vormgegeven.

→ Noem twee redenen waarom Schlemmer de voorkeur gaf aan de discipline dans. tekst 5 Op videofragment 1 zie je een solo uit het eerste (gele) deel uit ‘Das Triadische Ballett’. video 1 Op videofragment 2 zie je het duet uit het tweede (roze) deel. Op deze reconstructie is het video 2 roze gordijn op de achtergrond vervangen door een zwart gordijn. Lees tekst 5 en bekijk de videofragmenten 1 en 2. De videofragmenten 1 en 2 maken duidelijk wat Schlemmer voor ogen stond met de transformatie van de mens. Naar aanleiding van videofragment 1 zou je kunnen stellen dat de dansers de belichaming zijn van een van de Bauhaus-motto's ‘vorm volgt functie’.

→ Geef aan wat het begrip ‘familievoorstelling’ inhoudt. Leg tevens aan de hand van wat in videofragment 4 gezegd en/of getoond wordt uit, waarom dit begrip van toepassing is op de toneelversie. video 5 In videofragment 5 zie je door elkaar heen de scène van ‘Gerrit met zijn duifjes op het dak’ video 6 uit de televisieserie (in zwart-wit) en uit de toneelversie (in kleur). In videofragment 6 zie je een deel van deze scène uit de filmversie. Je ziet duidelijk verschillende speelstijlen.

→ Geef het verschil aan tussen de speelstijlen in respectievelijk de televisieserie, de toneelversie en de filmversie van deze scène. tekst 7 In videofragment 7 zie je uit de filmversie een gedeelte van het liedje ‘ De Twips’ 3) . video 7 In tekst 7 wordt gezegd dat de filmversie in 2002 zo goed getimed was omdat er volgens de journalist een nostalgisch politiek klimaat heerst. Deze nostalgie is overal in de filmversie te zien.

→ Geef drie andere voorbeelden uit hedendaagse kunst en/of cultuur waarin nostalgisch terugblikken voorkomt. video 7 In het nummer ‘De Twips’ wordt een vette knipoog gemaakt naar trends in de populaire muziek en dans in de jaren zestig van de twintigste eeuw, zoals de twist. Er komen in dit nummer ook anachronismen 4) voor.

→ Beschrijf uit de filmversie (videofragmenten 6, 7 en/of 8) drie verschillende voorbeelden van bewust gebruikte ‘kitsch’. tekst 6 Volgens tekst 6 heerste er in de periode van de televisieserie ‘Ja zuster, nee zuster’ een onrustige tijdgeest. Annie M.G. Schmidt was modern denkend, maar wist haar serie zó te schrijven dat de hele familie er gerust naar kon kijken.

→ Geef twee redenen waarom, ook nu nog, de meeste Nederlandse popmuzikanten het Engels prefereren. Met de groep Doe Maar kwam eind jaren zeventig een ware Nederlandstalige popgolf op gang. Ernst Jansz, tekstschrijver en muzikant van Doe Maar, gaf aan dat vanwege de Nederlandstalige teksten je je beter met de muziek kon identificeren.

→ Geef een argument voor en een argument tegen de stelling van Ernst Jansz dat je je beter met muziek kunt identificeren als er in je moedertaal wordt gezongen. afbeelding 9 Op afbeelding 9 zie je een foto van de groep Doe Maar. Muziekfragment 1 is een fragment muziek 1 uit hun nummer ‘Smoorverliefd’. De groep Doe Maar werd hét grote succes van de Nederpop uit de jaren tachtig. Het feit dat de groep in het Nederlands zong was echter niet de enige reden voor hun succes.

→ Noem vier factoren die in de popwereld een belangrijke rol spelen om succes te krijgen. muziek 2 Muziekfragment 2 is het lied ‘De Bom’ van Doe Maar. In tekst 9 staat de tekst van dit lied. tekst 9 De groep Doe Maar zong niet alleen over de liefde, maar toonde ook vaak maatschappelijke betrokkenheid. In 1982, een jaar nadat in Amsterdam door circa 400.000 mensen gedemonstreerd werd tegen de stationering van kruisraketten, bracht de groep het lied ‘De Bom’ uit. Er zijn in dit lied drie thema's te onderscheiden: maatschappijkritiek, doemdenken en liefde.

→ Geef aan waardoor dit vervreemdend effect ontstaat. Betrek zowel de muziek als de tekst bij je antwoord. muziek 1 Muziekfragment 3 is het begin van het nummer ‘Pa’ van Doe Maar. muziek 2 De teksten van de beluisterde nummers van Doe Maar zijn alle in het Nederlands. De muziek 3 muziek echter bestaat uit een mengeling van verschillende, niet-Nederlandse muziekstijlen, voornamelijk ska en in muziekfragment 3 ook reggae.

→ Noem twee muzikale kenmerken van ska en/of reggae die te horen zijn in de muziekfragmenten 1 t/m 3. afbeelding 10 Op afbeelding 10 en 11 zie je foto's van het publiek bij optredens van Doe Maar. afbeelding 11 Muziekfragment 4 is een live-opname van hun nummer ‘O.K’. muziek 4 De groep Doe Maar had veel succes. Op een bepaald moment was zelfs sprake van een Doe Maar-rage, enigszins vergelijkbaar met de Beatles-rage (Beatles mania) uit de jaren zestig van de twintigste eeuw.

tekst 10 De nadelen van het overweldigende succes werd de groep uiteindelijk te veel en in 1984, op het hoogtepunt van hun succes, ging de band uit elkaar. In tekst 10 vergelijkt Henny Vrienten, leadzanger en bassist van de groep, het leven tijdens hun succesperiode met een schip waar zij niet aan het roer stonden.