opgave 1Tekst 1 Nooit meer niksdoen
In regels 20-21 wordt gesproken van “Het fenomeen”.
11pWat wordt daarmee bedoeld?
Tekst 1 kan worden onderverdeeld in vier delen. Deze achtereenvolgende
delen kunnen van de volgende kopjes worden voorzien:
Deel 1: Uitleg van fomo
Deel 2: Verklaringen voor fomo en de rol van sociale media daarin
Deel 3: Beter leren omgaan met fomo en sociale media
Deel 4: Belofte
21pBij welke alinea begint deel 2?
31pBij welke alinea begint deel 3?
“In het JWT-onderzoek gaf bijna twee derde van de ondervraagden aan
op Facebook en Twitter aan imagebuilding te doen.” (regels 102-105)
41pWaartoe leidt volgens Sherry Turkle deze imagebuilding uiteindelijk?
competitiedrang en na-ijver
een identiteit die niet helemaal echt is
jaloers zijn op andermans leven
vervreemding van onszelf
“Ik denk zelfs dat we jaloers zijn op onze eigen online identiteit.”
(regels 135-137)
51pHoe komt het dat we jaloers zijn op onze eigen online identiteit?
Baseer je antwoord op de alinea’s 4 en 5.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
In tekst 1 wordt de vergelijking gemaakt met een kale kerstboom
(regels 151-152).
61pGeef aan waar een ‘kale kerstboom’ symbool voor staat, volgens tekst 1.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
We ontlenen volgens Brouwer waarde aan ons profiel op sociale
netwerken: “Die waarde is echter van korte duur.” (regels 162-163), zegt
hij.
71pHoe komt het volgens Brouwer dat die waarde van korte duur is?
Er zijn te veel nieuwe evenementen.
Onze consumptiesnelheid is hoog.
Onze identiteit is lastig te versieren.
Sociale media zijn erg vluchtig.
“We hebben dus steeds nieuwe versieringen nodig.” (regels 166-168)
82pWat is volgens alinea 5 een positief gevolg en wat is een negatief gevolg
van deze voortdurende behoefte aan nieuwe versieringen?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“‘Er is steeds meer informatie beschikbaar, maar tegelijkertijd zijn we
steeds slechter geïnformeerd”. (regels 191-194)
91pWat is volgens de tekst de belangrijkste oorzaak voor dit verschijnsel?
Concentratieproblemen leiden ertoe dat mensen niet goed meer lezen.
Doordat er zoveel nieuws op ons afkomt, nemen we het oppervlakkig
tot ons.
Mensen hechten tegenwoordig minder waarde aan nieuws en
meningen.
We komen tijd en energie tekort om informatie op juistheid te kunnen
schatten.
De deskundigen Paul Zak en Sherry Turkle geven in alinea 7 ieder een
eigen opvatting over fomo als een mogelijke verslaving.
Hieronder staat in een schema een onvolledige samenvatting van hun
opvattingen.
103pVul het schema aan.
Neem de nummers over en schrijf je antwoord achter de nummers.
Zorg dat er correcte zinnen ontstaan en gebruik voor je antwoord niet
meer dan 60 woorden.
tekstfragment 1
Het goede voornemen voor het nieuwe jaar: JOMO (1) Waarschijnlijk lijdt mijn hele generatie en misschien die daarboven inmiddels ook aan fomo, oftewel de fear of missing out. Maar vanaf nu wordt het anders. Vanaf nu gaat ons voornemen wel lukken. We gaan minder rusteloos en bewusteloos over internet struinen, en ook weer eens gewoon over straat. Volgend jaar wordt namelijk het jaar waarin we, volgens de mensen die verstand hebben van de toekomst, ‘jomo’ ontdekken: de joy of missing out. Hoe fijn en rustig het eigenlijk is, als je alles mist. Het genot van net te laat zijn, van er niet bij zijn en het pas later zien op Facebook. Of helemaal niet, want zo boeiend was het eigenlijk helemaal niet. (2) Mijn goede voornemen om minder te facebooken gaat morgen opnieuw van start. Ook lees ik ’s avonds en ’s nachts geen berichten of mails meer die binnenkomen (ja, serieus, er komen ’s nachts berichten of mails binnen). Ik ga op zoek naar die ‘joy’. Als het wat is, zal ik het u laten weten. naar: Pauline Bijster uit: www.hpdetijd.nl, 9 januari 2014
De auteur van tekst 1 legt zichzelf een bepaalde beperking op. De auteur
van tekstfragment 1 doet dat ook. Deze beperkingen lijken bedoeld om de
nadelige invloeden van fomo te verminderen.
112pWelke auteur laat al doorschemeren dat die zelf opgelegde beperking
moeilijk te handhaven zal zijn?
Ondersteun je antwoord door een zin te citeren uit tekstfragment 1 of de
laatste alinea van tekst 1 waaruit dit blijkt.
122pWat is de hoofdgedachte van tekst 1?
De door smartphones en sociale media toegenomen negatieve
gevolgen van fomo kunnen worden beperkt als mensen leren omgaan
met de enorme hoeveelheid informatie die tegenwoordig op ze afkomt.
Druk bezig waren mensen altijd al, maar door de opkomst van
smartphones en sociale media lijden vooral jongeren die erbij willen
horen aan fomo.
Fomo door sociale mediagebruik is een verslaving, maar mensen
kunnen niet zonder sociale netwerken en moeten dus leren met de
diverse digitale prikkels om te gaan.
Mensen zijn kuddedieren, willen erbij horen, zijn van nature
nieuwsgierig en steken elkaar aan met hun reacties, waardoor ze het
risico lopen op fomo.
opgave 2Tekst 2 Stappen in je woonkamer
Alinea 2 bevat een constatering, gevolgd door een uitwerking.
131pVan welk type uitwerking is sprake in alinea 2?
Er is sprake van een uitwerking op basis van
een vergelijking.
kenmerken of eigenschappen.
oorzaak en gevolg.
voorbeelden.
In alinea 3 wordt gebruik gemaakt van het argumentatieschema op basis
van autoriteit.
141pLeg uit waar dit uit blijkt.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 15 woorden.
“Een sterkere aanwijzing voor de populariteit van thuisblijven is de
weergave van uitgaan in populaire cultuur.” (regels 45-47)
Een kritisch lezer kan een van de volgende drogredenen vinden in de
redenering in deze alinea: cirkelredenering, overhaaste generalisatie,
persoonlijke aanval, vals dilemma of vertekenen van een standpunt.
152pNoem de drogreden en leg uit wat er niet zou kloppen in de argumentatie.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
In tekst 2 wordt gesteld dat uitgaan steeds minder populair en thuisblijven
steeds populairder wordt.
Alinea 5 is te lezen als een alinea die bestaat uit twee toegevingen bij die
stelling, die genuanceerd en/of weerlegd worden.
164pVul het onderstaande schema aan.
Noteer de nummers met letters en zet daar je antwoord achter.
Geef geen voorbeelden.
Vanaf alinea 7 geeft de tekst drie algemene verklaringen voor de
toenemende populariteit van thuisblijven.
173pNoteer die algemene verklaringen en nummer ze.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 50 woorden.
“Het grootste risico dat je loopt, schrijft Young, is dat je bezorgde eten klef
is of dat die ene aflevering tegenvalt.” (regels 111-114)
181pMet welk woord kan de gevoelswaarde die uit dit citaat van Young
spreekt, het best omschreven worden?
bezorgdheid
opluchting
spot
verwondering
191pHoe is alinea 9 het best te typeren?
als een alinea waarin
een positieve conclusie wordt getrokken over de toekomst
een sombere toekomstverwachting wordt gerelativeerd
scenario’s voor de toekomst tegen elkaar afgewogen worden
vragen over de toekomst aan de lezer gesteld worden
“Jaar van schrijven: 1987.” (regel 138)
201pWelk verschijnsel uit alinea 9 wordt met de slotzin van tekst 2
onderbouwd?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
212pWelke omschrijving verwoordt het best de hoofdgedachte van tekst 2?
Thuisblijven is de huidige trend, maar bepaalde uitgaansgelegenheden
blijven populair en naar verwachting kiezen mensen op termijn weer
vaker voor uitgaan.
Thuisblijven wint, onder invloed van tv-series en andere uitingen van
populaire cultuur, steeds meer aan populariteit terwijl sociale media
steeds minder invloed krijgen.
Thuisblijven wordt momenteel steeds populairder omdat mensen
behoefte hebben aan de veiligheid van de eigen omgeving en via
sociale media voldoende contact hebben met elkaar.
Thuisblijven wordt steeds meer sociaal geaccepteerd, omdat mensen
behoefte hebben aan veiligheid, maar tegelijkertijd worden
uitgaansgelegenheden nog altijd goed bezocht.
opgave 5Tekst 1 en 2 Overkoepelende vragen
In tekst 2 gebruiken mensen sociale media met een ander doel dan in
tekst 1.
222pWat is het doel in tekst 1 en wat in tekst 2?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“‘De mens is een kuddedier en dat heeft sociale implicaties’, zegt
Jaap van Ginneken, massapsycholoog en schrijver van
Het enthousiasmevirus.” in tekst 1 (regels 63-66)
232pPast de thuisblijftrend uit tekst 2 wel of niet in de theorie van Jaap van
Ginneken? Leg uit waarom.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
In alinea 2 van tekst 2 wordt besproken dat mensen bepaalde foto’s via
sociale media delen.
241pWelke deskundige uit tekst 1 verklaart het best waarom mensen de
neiging zouden hebben tot het delen van foto’s?
marketingbureau JWT in alinea 2
Jaap van Ginneken in alinea 3
Sherry Turkle in alinea 4
Robin Brouwer in alinea 5
Paul Zak in alinea 7
opgave 3Tekst 3 Vermijdbare risico’s?
Tekst 3 wordt vooral in het begin gekenmerkt door een spottende toon.
Dat blijkt uit woordgroepen als: “verdraaid goed nieuws” (regel 1), “naast
een uitstekend scrabblewoord” (regels 8-9) en “een voxpopje bij met blije
sportschoolsenioren” (regels 17-18).
252pCiteer uit de alinea’s 2 en 3 vier andere voorbeelden van woorden of
woordgroepen die qua toon in dit rijtje passen.
In de alinea’s 1 en 2 wordt het resultaat van een onderzoek genoemd en
wordt besproken welke gegevens tot dit resultaat leidden.
264pVat het resultaat en de gegevens die daartoe leidden samen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 55 woorden.
272pFormuleer het centrale standpunt van de tekst.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 15 woorden.
In de alinea’s 4 en 5 wordt gebruikgemaakt van argumentatie op basis
van voorbeelden.
281pWelk type argumentatieschema wordt in de alinea’s 4 en 5 nog meer
gebruikt?
Er wordt ook gebruikgemaakt van argumentatie op basis van
autoriteit.
oorzaak en gevolg.
vergelijking.
voor- en nadelen.
“Bovendien is opwaartse mobiliteit niet per se gratis of gezond”.
(regels 97-98)
291pLeg uit waardoor volgens alinea 7 opwaartse mobiliteit niet per se gratis
is.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
301pWaarom zou het volgens tekst 3 bezwaarlijk zijn om steeds meer zaken
als leefstijl te beschouwen?
Dat is bezwaarlijk omdat
mensen dan de schuld krijgen van iets waar ze niets aan kunnen
doen.
minderbedeelden te hard moeten knokken voor een hoge opleiding.
niet alle mensen in staat zijn om het hoogst haalbare te bereiken.
steeds meer ziekten worden gezien als onvermijdelijk.
tekstfragment 2
(1) Internationale wetenschappers constateerden de afgelopen jaren steeds opnieuw dat het aantal gevallen van dementie minder snel stijgt dan voorspeld en schreven dat toe aan beschermende maatregelen tegen hart- en vaatziekten. Doordat ouderen vaker medicijnen slikken tegen een hoge bloeddruk en een te hoog cholesterolpeil, zo was het idee, houden zij de aanvoerroutes naar hun hoofd schoner en dat scheelt in het verval. (2) Het bewijs voor de stelling moest komen uit gerandomiseerd onderzoek van het Amsterdams Medisch Centrum (AMC), waarbij ouderen in twee groepen werden verdeeld en lang werden gevolgd. De helft werd iedere vier maanden uitgebreid gecontroleerd. Hun bloeddruk en cholesterol werden in de gaten gehouden, ze kregen dieettips, werden gestimuleerd om te bewegen, en konden begeleiding krijgen bij het stoppen met roken. De andere helft van de deelnemers kreeg de standaardzorg van de huisarts. (3) Na ruim zes jaar was in de groep met de extra vaatzorg 6,5 procent van de ouderen dement geworden, tegenover 7 procent in de groep zonder begeleiding. Dat verschil was niet significant, en kan dus op toeval berusten. Een tegenvallend resultaat, erkent onderzoeksleider Pim van Go
In tekstfragment 2 wordt een mogelijke verklaring geopperd voor het
minder optreden van dementie, die niet voorkomt in tekst 3.
312pLeg uit wat die mogelijke verklaring inhoudt.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
Tekst 3 en tekstfragment 2 verschillen van elkaar wat betreft de
mogelijkheid om dementie te voorkomen.
322pLeg uit wat dat verschil tussen tekst 3 en tekstfragment 2 inhoudt.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 50 woorden.
Hieronder staan zes zinnen die gebaseerd zijn op tekst 3:
1 Opleidingsniveau is geen leefstijl die je kunt kiezen.
2 Niet iedereen heeft de capaciteiten om een hoge opleiding te volgen.
3 Mensen betalen ook een verschillende prijs voor opwaartse mobiliteit.
4 Een hoge opleiding voor kansarmen bleek in de VS tot een
veroudering in het DNA te leiden.
5 Je hebt minder invloed op het tegengaan van dementie dan uit het
nieuws blijkt.
6 Daarnaast is ook niet elke ziekte te voorkomen.
332pWelke drie zinnen moet je in ieder geval opnemen in een korte
samenvatting van tekst 3?
Noteer de nummers van je antwoord.
opgave 4Tekst 4 Beetje inkomensverlies?
“Als je een uitgeklede werkeloosheidsuitkering krijgt met 70 procent van
het minimumloon, ja, dan mag je piepen.” (regels 4-7)
341pWaarom mag je in dit geval wél klagen, volgens de tekst?
Baseer je antwoord op alinea 1 van tekst 4.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“Er was geen massaal protest tegen het korten op de ontwikkelingshulp.”
(regels 13-15)
351pFormuleer in eigen woorden wat met dit voorbeeld wordt geïllustreerd.
Baseer je antwoord op alinea 1.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
In alinea 2 wordt het standpunt van de tekst gepresenteerd dat in het
vervolg van de tekst beargumenteerd wordt.
361pFormuleer dit standpunt in eigen woorden.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
In alinea 4 wordt een argument gegeven om niet te bezuinigen op de
wetenschap.
371pWat is dat argument?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 10 woorden.
“zeker als je ziet hoe goed Nederlandse wetenschappers het in de wereld
doen.” (regels 58-60)
381pWat is de functie van dit zinsdeel ten opzichte van de rest van de zin?
argument
constatering
verklaring
voorbehoud
391pWelk van de onderstaande beschrijvingen geeft de functie van alinea 5
ten opzichte van de alinea’s 2 tot en met 4 het best weer?
Alinea 5 bevat een
herhaling van het standpunt uit de voorafgaande argumentatie.
samenvatting van de eerder beschreven situatie.
tegenargument met weerlegging bij de voorafgaande argumentatie.
verklaring voor de eerder beschreven situatie.
402pWelke van onderstaande uitspraken geeft de hoofdgedachte van tekst 4
het best weer?
Als er bezuinigd wordt op kunst en wetenschap zal dat voor mensen
op lange termijn schadelijker zijn dan een lager maandinkomen.
Als er gekort wordt op kunst en wetenschap protesteren mensen niet,
maar als het inkomen daalt, is er commentaar.
Als er op kunst en wetenschap steeds verder wordt bezuinigd, zal dit
nadelige gevolgen hebben voor de economie.
Als het kabinet economisch winstdenken blijft bevorderen, gaat dit ten
koste van kunst en wetenschap.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
