bronnen

Eindexamen nederlands havo 2019, tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 Slimme computers: kunnen ze straks ook kunst maken?

11p
Op welke manier wordt in de eerste alinea van tekst 1 het onderwerp van
de tekst geïntroduceerd?
Dit gebeurt door
A de aanleiding voor het schrijven van de tekst te geven.
B een anekdote over het onderwerp van de tekst te geven.
C een constatering te noemen die verder in de tekst uitgewerkt wordt.
D een voorbeeld te geven dat de vraagstelling inleidt.
“Waar komt dat optimisme vandaan?” (regel 71-72)
In de alinea’s 5 tot en met 8 legt Jaap van den Herik uit waarom hij
optimistisch is over de mogelijkheden van artificial intelligence.
21p
Wat is de reden dat Van den Herik optimistisch is over de mogelijkheden
van artificial intelligence?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
“Kan de computer ook op kunstgebied grenzen verleggen en met écht
nieuwe ideeën komen? ‘Ik zou niet weten waarom niet’, aldus Van den
Herik. ‘Het lijkt erop dat tegenstanders gewoon niet willen dat computers
dit ook zullen kunnen, omdat kunst het exclusieve terrein van de mens
is.’” (regels 146-154)
Een kritisch lezer zou in deze redenering een drogreden kunnen
herkennen.
31p
Om welke drogreden gaat het?
A bespelen van publiek
B cirkelredenering
C overhaaste generalisatie
D vertekenen van een standpunt
De titel van tekst 1 is “Slimme computers: kunnen ze straks ook kunst
maken?”.
Uit tekst 1 blijken verschillende antwoorden van deskundigen op die
vraag, namelijk:
1 Ja, computers kunnen kunst maken.
2 Nee, computers kunnen geen kunst maken.
45p
(Arnold Smeulders)/(Neem het schema over e)(Dit kan als volgt in een sc)/(deskundige)3√(Jaap van den Herik)√(Sacha Bronwasser)√(Blaise Aguëra y Arcas)√(Eric Postma)Hetisonduidelijkofco√(n zet een kruisje)(hema samengev)/(ja)mputerskunstku√(bij het antwoord d)(at worden:)/(nee)nnenmaken.√(at het best bij)√(onduidelijk)
de betreffende deskundige past.
Uit tekst 1 blijkt de opvatting van de auteur over kunst die is gemaakt door
een computer.
51p
Welke opvatting is dat?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 15 woorden.
In alinea 11 komt de database van Flow Machines aan de orde.
61p
Waarom zou dit een voorbeeld zijn van een computer die kunst maakt?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
71p
Waarom zou dit geen voorbeeld zijn van een computer die kunst maakt?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
In alinea 12 wordt het voorbeeld genoemd van Blaise Agüera y Arcas.
81p
Wat is het belangrijkste doel van dat voorbeeld?
A aantonen dat er overeenkomsten in creativiteit zijn tussen computers
en kinderen
B beargumenteren dat computers geen kunst kunnen maken
C demonstreren dat computers creatief kunnen zijn
D laten zien dat ook grote technologiebedrijven zich met computerkunst
bezighouden
tekstfragment 1
(1) Op NPO Radio 1 kwam afgelopen woensdag een expert aan het
woord. En in de uitzending werd een riedeltje afgespeeld dat, echt waar,
helemaal gemaakt was door ‘een computer’. Het was een nerveus en raar
huppelmelodietje op een lelijk type elektrische xylofoon die nog het meest
deed denken aan een Casio-orgel van de Cash Converter. Nou, daar
waren we dan mooi klaar mee, met die toekomstmuziek, dacht ik. “Maar
het is nog maar een begin, hè”, vertelde de geluidswetenschapper. Het
aardse muziekparadijs zou nog ontsloten worden. Wacht maar.
(2) Dezelfde dag keek ik een met de smartphone opgenomen
documentaire van The New York Times over de wonderbaarlijke
wordingsgeschiedenis van de hiphophit Mo Bamba. Die was in twintig
minuten geschreven door drie Amerikaanse jongens met de
artiestennamen Take A Daytrip, 16yrold en Sheck Wes. Een handvol
noten op een midi-keyboard. Twee doffe basdreunen en een akelig vals
voorgedragen rap.
…
(3) Misschien is Mo Bamba wel het bewijs voor de stelling dat
toekomstmuziek helemaal niet gemaakt gaat worden door kunstmatige
intelligentie, door robots of ander blik. Muziek namelijk is communicatie,
van mens tot mens. Wij moeten lachen om Mo Bamba, omdat de makers
van Mo Bamba net zo keihard hebben zitten lachen toen ze dat trackje in
elkaar staken. Daarom snappen we dat nummer. De bedoeling is
duidelijk. We vatten de humor, zien er de lol van in.
(4) Iedereen die denkt dat we straks naar een poppodium of
concertgebouw gaan om daar te luisteren naar een orkest van
zelfdenkende software, snapt niets van muziek. Wat een machine maakt,
is helemaal niet boeiend. Omdat wij, de luisteraars, geen machines zijn.
Muziek is kunst en gaat dus van mens naar mens, en hoeft ook helemaal
niet mooi of onnavolgbaar te zijn. Muziek kan er soms de ellende eens
lekker uitschreeuwen, en daarmee iets te vertellen hebben. We kunnen er
wat mee. Wat moeten we met een hyperinventieve maar – sorry robots –
zielloze akkoordprogressie?
naar: Robert van Gijssel
uit: de Volkskrant, 7 september 2018
In tekstfragment 1 wordt ingegaan op muziek gemaakt door een computer
en muziek gemaakt door mensen.
92p
Wat is volgens tekstfragment 1 het belangrijkste verschil tussen muziek
gemaakt door een computer en muziek gemaakt door mensen?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
101p
Welke deskundige uit tekst 1 zit met zijn of haar opvatting over
computerkunst het dichtst bij de opvatting in tekstfragment 1?
A Jaap van den Herik
B Sacha Bronwasser
C Blaise Agüera y Arcas
D Eric Postma
E Arnold Smeulders
112p
Welke omschrijving verwoordt het best de hoofdgedachte van tekst 1?
A Artificial intelligence maakt een enorme ontwikkeling door en het duurt
niet lang voordat de computer de mens ook de baas is op het gebied
van de kunst.
B De computer is de mens inmiddels in vele domeinen de baas, maar
het is de vraag of de computer in de toekomst in staat zal zijn om zelf
kunst te creëren.
C Ondanks alle mogelijkheden die artificial intelligence biedt, zal de
computer uiteindelijk niet in staat blijken te zijn om intuïtieve kunst te
maken.
D Sinds computers intuïtief kunnen denken, zijn ze in staat om in
spellen, en ook in de kunst ten minste gelijkwaardig aan de mens te
presteren.

opgave 2Tekst 2 ffw88 jonguh: is die digi-taal nou echt zo erg?

121p
Welke functie heeft de eerste alinea ten opzichte van de rest van de
tekst?
In de eerste alinea wordt
A de aandacht getrokken door een verrassende stelling te poneren.
B de interesse gewekt door een aansprekend voorbeeld te noemen.
C de lezer geprikkeld door een spannende anekdote te vertellen.
D het belang voor de lezer verduidelijkt door het centrale probleem vast
te stellen.
131p
Wat is het verband tussen alinea 2 en 3?
In alinea 2 wordt een mening over het behoud van het Nederlands
geformuleerd en in alinea 3
A wordt deze mening bekritiseerd door een wetenschapper.
B wordt deze mening gedeeltelijk ondersteund door onderzoek.
C wordt deze mening genuanceerd door de nadelen van taalbehoud te
benoemen.
D wordt deze mening uitgewerkt vanuit diverse invalshoeken over
taalbehoud.
Na alinea 1 kan tekst 2 worden onderverdeeld in vijf delen die
achtereenvolgens van de volgende kopjes kunnen worden voorzien:
deel 1: Gedachten bij digi-taal
deel 2: Regels van digi-taal
deel 3: Verklaringen voor het ontstaan van digi-taal
deel 4: Positieve en negatieve effecten van digi-taal
deel 5: Probleem en oplossing bij het gebruik van digi-taal
141p
Bij welke alinea begint deel 2?
151p
Bij welke alinea begint deel 4?
161p
Bij welke alinea begint deel 5?
In tekst 2 worden twee tegengestelde visies op het gebruik van digi-taal
genoemd.
172p
Welke twee visies zijn dat?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“Taalontwikkeling die bovendien uitgaat van kennis van de Nederlandse
taalregels, logica én efficiëntie.” (regels 44-47)
In de alinea’s 5 tot en met 10 worden deze drie elementen verder
uitgewerkt.
181p
Welke omschrijving vat het best samen hoe deze drie elementen volgens
tekst 2 onderling samenhangen?
A Digi-taal is ontstaan vanuit de behoefte aan efficiënte communicatie.
Gebruikers van digi-taal passen de taal op een creatieve en logische
manier aan. Die logica is daarbij gebaseerd op hun kennis van het
Standaardnederlands.
B Het is logisch dat jongeren digi-taal gebruiken omdat ze graag creatief
met taal omgaan. Dankzij hun kennis van het Standaardnederlands
kunnen zij de taal op een efficiënte manier aanpassen zodat er nog
steeds taalregels gehanteerd worden.
C Het Standaardnederlands is gebaseerd op logische regels. Digi-taal is
een creatieve maar efficiënte variant van het Standaardnederlands.
Zolang gebruikers van digi-taal zich aan taalregels houden, leidt die
creativiteit niet tot onbegrip.
D Op het eerste gezicht is digi-taal een creatieve taal, maar als je er
langer naar kijkt, blijkt digi-taal net zo gebaseerd te zijn op regels als
het Standaardnederlands. Jongeren leren de taalregels dus net zo
efficiënt via digi-taal als via de standaardtaal.
“De rode draad in alle digi-taal lijkt vooral efficiëntie te zijn.” (regels 77-78)
191p
Waarom is efficiëntie volgens de alinea’s 7 tot en met 9 belangrijk voor
digi-taal?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
203p
Noem drie kenmerken die volgens de alinea’s 7 tot en met 9 bijdragen
aan de efficiëntie van digi-taal.
In alinea 10 wordt een effect van digi-taal genoemd dat eerder in tekst 2
nog niet is genoemd.
211p
Welk effect is dat?
“‘incorrecte’ digi-taal” (regel 125)
221p
Waarom staan er aanhalingstekens rond het woord ‘incorrecte’?
A De auteur geeft zo aan dat niet iedereen van mening is dat digi-taal
foutief taalgebruik is.
B De docenten zijn eigenlijk van mening dat de digi-taal wel correct is.
C De jongeren zijn zich er onvoldoende van bewust dat hun taalgebruik
niet geheel volgens de regels is.
D De onderzoekers aan de universiteit hebben een andere visie op
correct taalgebruik.
231p
Welke invloed van digi-taal vrezen leraren, volgens tekst 2?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“‘Er is in het buitenland enig onderzoek verricht naar de invloed van
digi-taal op lezen en schrijven’” (regels 127-130)
De resultaten van dat onderzoek zorgen voor een bepaalde verwachting
over de invloed van digi-taal.
242p
Wat is die verwachting?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
251p
Welke twee argumentatieschema’s worden in tekst 2 vooral gebruikt?
argumentatie op basis van
A autoriteit en oorzaak en gevolg
B autoriteit en voor- en nadelen
C kenmerken of eigenschappen, en voor- en nadelen
D overeenkomsten en verschillen, en oorzaak en gevolg
tekstfragment 2
(1) Veel chattaal is al zo ingeburgerd dat de meeste mensen je wel kunnen vertellen waar ‘w8’ en ‘ff’ voor staan. Inmiddels is het een soort digitaal dialect. Maar dat wil niet zeggen dat het correct is om te…

(1) Veel chattaal is al zo ingeburgerd dat de meeste mensen je wel kunnen vertellen waar ‘w8’ en ‘ff’ voor staan. Inmiddels is het een soort digitaal dialect. Maar dat wil niet zeggen dat het correct is om te gebruiken in zakelijke communicatie! Als je bijna dagelijks ff schrijft in plaats van even, neemt de automatische piloot dat soms ook over wanneer je aan een serieus document werkt, zoals je cv of je sollicitatiebrief. (2) Spel- en taalfouten kunnen voor recruiters echter zo belangrijk zijn dat je sollicitatie direct op de nee-stapel belandt. Schrijf je cv en sollicitatiebrief dus met volle aandacht, neem er de tijd voor en laat ze na je eigen controle en de spellingscheck op de computer ook nog doorlezen door iemand anders. uit: https://www.monsterboard.nl/carriere-advies/artikel/chattaal- sollicitatiebrief

In tekstfragment 2 worden adviezen gegeven.
261p
Citeer de zin uit tekst 2 waaruit blijkt dat Hans Bennis het met die
adviezen eens zal zijn.
Stel jezelf het volgende voor:
Een docent Nederlands gebruikt met zijn mentorklas een WhatsAppgroep
om snel informatie over te kunnen dragen en organisatorische vragen van
zijn leerlingen te kunnen beantwoorden. Een paar dagen voor de
proefwerkweek plaatst hij dit ingekorte bericht in de groep:
A.s. ma start de toetswk. H5a hele wk in lok 232. Doe je best! Suc6!
271p
Geef een op tekst 2 gebaseerde reden waarom Hans Bennis het
taalgebruik in deze situatie zou afkeuren.
281p
Geef een op tekst 2 gebaseerde reden waarom Hans Bennis het
taalgebruik in deze situatie zou goedkeuren.

opgave 3Tekst 3 WhatsAppachtig taalgebruik

opgave als beeld van het examen
Welke uitspraak is het meest van toepassing op alinea 1 van tekst 3? Alinea 1 is vooral een A beschrijving van een voorbeeld van WhatsAppachtige omgangsvormen in e-mails tussen docent en student. B introductie van het denkbeeldige probleem van WhatsAppachtige omgangsvormen in e-mails van studenten…

Welke uitspraak is het meest van toepassing op alinea 1 van tekst 3? Alinea 1 is vooral een A beschrijving van een voorbeeld van WhatsAppachtige omgangsvormen in e-mails tussen docent en student. B introductie van het denkbeeldige probleem van WhatsAppachtige omgangsvormen in e-mails van studenten aan docenten. C waarschuwing aan studenten geen WhatsAppachtige omgangsvormen te gebruiken in e-mails aan docenten. D weerlegging van de aanname dat studenten WhatsAppachtige omgangsvormen in e-mails aan docenten gebruiken. Er zijn volgens tekst 3 twee redenen om je te verwonderen over de gedachte van docenten dat een toename van WhatsAppachtige omgangsvormen van invloed is op de manier waarop studenten hun e-mails formuleren.

Welke twee redenen zijn dat? Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 35 woorden. “Ik heb twee belangrijke bezwaren tegen die redenering.” (regels 32-34)
Tegen welke redenering worden die bezwaren gemaakt?
Welke twee bezwaren zijn dat? Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
In een tekst kunnen verschillende argumentatieschema’s voorkomen.
Van welk argumentatieschema is in alinea 4 vooral gebruikgemaakt? Er is vooral gebruikgemaakt van argumentatie op basis van A kenmerk of eigenschap. B oorzaak en gevolg. C vergelijking. D voorbeelden. E voor- en nadelen. “Ik wil een veel simpelere verklaring voorstellen: socialisatie.” (regels…

Van welk argumentatieschema is in alinea 4 vooral gebruikgemaakt? Er is vooral gebruikgemaakt van argumentatie op basis van A kenmerk of eigenschap. B oorzaak en gevolg. C vergelijking. D voorbeelden. E voor- en nadelen. “Ik wil een veel simpelere verklaring voorstellen: socialisatie.” (regels 70-71)

Voor welk verschijnsel wordt socialisatie als verklaring genoemd? Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Welke formulering omschrijft het best de functie van alinea 6 en alinea 7? A Alinea 6 geeft een verklaring voor socialisatie en alinea 7 zet daar een tegengestelde verklaring tegenover. B Alinea 6 legt uit wat socialisatie inhoudt voor docenten en alinea 7 verduidelijkt dit door een voorbeeld van…

Welke formulering omschrijft het best de functie van alinea 6 en alinea 7? A Alinea 6 geeft een verklaring voor socialisatie en alinea 7 zet daar een tegengestelde verklaring tegenover. B Alinea 6 legt uit wat socialisatie inhoudt voor docenten en alinea 7 verduidelijkt dit door een voorbeeld van studenten toe te voegen. C Alinea 6 en 7 geven samen aan waardoor socialisatie een probleem is voor het taalgebruik in de e-mails van studenten aan docenten. D Alinea 6 en 7 geven samen een nadere uitleg van socialisatie door twee vergelijkbare ontwikkelingen naast elkaar te zetten. “Er is geen kruisbestuiving tussen WhatsApp en e-mail, maar gewoon een ander perspectief.” (regels 100-102)

Welke formulering geeft de betekenis van het bovenstaande citaat juist weer? A Het taalgebruik op WhatsApp beïnvloedt taalgebruik in e-mails niet. Studenten hanteren tegenwoordig andere taalnormen dan docenten gewend zijn. B Het verband tussen het taalgebruik op WhatsApp en in e-mails is zwak.…

Welke formulering geeft de betekenis van het bovenstaande citaat juist weer? A Het taalgebruik op WhatsApp beïnvloedt taalgebruik in e-mails niet. Studenten hanteren tegenwoordig andere taalnormen dan docenten gewend zijn. B Het verband tussen het taalgebruik op WhatsApp en in e-mails is zwak. Studenten hebben slechts een andere kijk op het gebruik van deze media dan docenten. C Studenten ontlenen hun taalnormen aan WhatsApp en e-mail en hebben daardoor een andere norm voor gepaste communicatie dan docenten. D WhatsApp en e-mail hebben andere taalnormen, maar dit beïnvloedt de communicatie tussen student en docent in mindere mate dan docenten denken.

opgave als beeld van het examen
Welke van de onderstaande beweringen vat het best de kern van alinea 9 samen? A De angst voor taalverloedering door de opkomst van digitale communicatiemiddelen lijkt ongefundeerd. B De ervaringen met nieuwe media tonen aan dat het taalgebruik van jongeren niet wezenlijk zal veranderen. C De…

Welke van de onderstaande beweringen vat het best de kern van alinea 9 samen? A De angst voor taalverloedering door de opkomst van digitale communicatiemiddelen lijkt ongefundeerd. B De ervaringen met nieuwe media tonen aan dat het taalgebruik van jongeren niet wezenlijk zal veranderen. C De verwachting dat het taalgebruik van jongeren verandert door de opkomst van nieuwe digitale communicatiemiddelen is reëel. D De zorgen om de achteruitgang van het taalgebruik door jongeren en de angst voor taalverloedering blijken mee te vallen.

Welke zin geeft de hoofdgedachte van tekst 3 het best weer? A Docenten klagen over studenten die zich niet aan de taalomgangsnormen in e-mails houden en ze wijzen met een beschuldigende vinger naar WhatsApp, maar willen geen les geven in het gebruik van de juiste taalomgangsvormen. B Docenten…

Welke zin geeft de hoofdgedachte van tekst 3 het best weer? A Docenten klagen over studenten die zich niet aan de taalomgangsnormen in e-mails houden en ze wijzen met een beschuldigende vinger naar WhatsApp, maar willen geen les geven in het gebruik van de juiste taalomgangsvormen. B Docenten moeten het gebruik van de taalomgangsvormen van studenten niet meteen veroordelen, maar nagaan welke normen die wellicht schenden en de studenten zo nodig leren wat de gewenste taalomgangsvormen zijn. C Onderzoekers moeten nagaan welke taalomgangsvormen studenten schenden en waarom studenten ongewenste taalomgangsnormen gebruiken en vervolgens aan de studenten uitleggen wat de gewenste normen zijn. D Studenten beseffen nog onvoldoende wat de juiste taalomgangsvormen zijn in hun e-mails aan docenten, maar willen wel leren de juiste vormen te gebruiken zodat ze hun taal kunnen verrijken. Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

Tekst 2 (FF w888) en tekst 3 (WhatsAppachtig taalgebruik) Overkoepelende vraag Hieronder staan vijf uitspraken.
Geef per uitspraak aan of hij past bij alleen tekst 2, alleen tekst 3 of bij allebei de teksten. Neem het schema over met de nummers van de uitspraken en zet per uitspraak een kruisje in het juiste hokje. uitspraak alleen tekst 2 1. De verloedering van taalgebruik als gevolg van het gebruik van…

Geef per uitspraak aan of hij past bij alleen tekst 2, alleen tekst 3 of bij allebei de teksten. Neem het schema over met de nummers van de uitspraken en zet per uitspraak een kruisje in het juiste hokje. uitspraak alleen tekst 2 1. De verloedering van taalgebruik als gevolg van het gebruik van digitale media wordt weersproken. 2. Digi-taal kent zijn eigen regels en is een vorm van taalontwikkeling. 3. Docenten en studenten zijn Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.