Eindexamen nederlands havo 2022 tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 Wie durft nog zorgeloos door het bos te banjeren?

De voorbeelden in alinea 1 en 2 illustreren een verschijnsel dat benoemd wordt in alinea 3 tot en met 5.

Welk verschijnsel is dat? het verschijnsel dat A mensen banger worden voor de natuur B mensen gevaarlijke natuur liever vermijden C natuur in Nederland steeds gevaarlijker wordt D natuur steeds meer wordt geassocieerd met ongemak Na de inleiding kan tekst 1 worden onderverdeeld in vijf delen. Deze delen kunnen achtereenvolgens van de volgende kopjes worden voorzien: Deel 1: Neemt onze angst voor de natuur werkelijk toe? Deel 2: Welke nieuwe gevaren in de natuur bedreigen ons? Deel 3: Waardoor wordt de angst voor de natuur veroorzaakt? Deel 4: Wat is een goede manier om met de natuur om te gaan? Deel 5: Wat voor goeds kunnen we verwachten als het om de natuur gaat?

Bij welke alinea begint deel 5? In alinea 6 en 7 staat een ontwikkeling in de Nederlandse natuur centraal.

Vat de informatie in alinea 6 en 7 samen. Doe dat door eerst uit onderstaande tabel de nummers over te nemen op je antwoordblad. Vul daarna de zinnen uit kolom 1 zodanig aan dat een goedlopende samenvatting ontstaat. Eén zin is al aangevuld. Zorg dat er correcte en volledige zinnen ontstaan. Gebruik voor je volledige antwoord niet meer dan 35 woorden. De Nederlandse natuur is ... 1 maar volgens biologen ... 2 Dit komt door ... klimaatverandering. Die heeft tot gevolg dat … 3 en dat … 4

Een samenvatting van alinea 9 zou de volgende vijf elementen moeten bevatten: 1 meer angst/een apocalyptisch gevoel 2 grootschalig pesticidegebruik en andere manieren 3 klimaatverandering veroorzaakt door de mens 4 onleefbaarheid van het landschap voor bepaalde soorten 5 schuldgevoel vanwege de verstoring van het natuurlijk evenwicht De onderlinge relatie van deze vijf elementen is weer te geven met behulp van het onderstaande schema van oorzaak-gevolgrelaties. → b → c

Noteer de letters a tot en met e onder elkaar en zet daarachter het nummer van het element dat volgens de tekst op die plaats in het schema moet worden ingevuld. “Maar uw verslaggever bespeurt de laatste tijd een licht aanwakkerende natuurangst.” (regels 25-28) In tekst 1 komt een argument aan bod op basis waarvan gezegd kan worden dat die huidige, aanwakkerende natuurangst terecht is.

Welke zin verwoordt dat argument het best? A De angst voor dieren zit evolutionair ingebakken bij de mens. B De enige juiste houding om de natuur in te gaan is met ontzag. C Problemen met exotische dieren lijken al snel onbeheersbaar. D We worden vaker geconfronteerd met nieuwe ziektes en ongemakken. “Maar uw verslaggever bespeurt de laatste tijd een licht aanwakkerende natuurangst.” (regels 25-28)

Noem drie verschillende verklaringen uit alinea 10 tot en met 13 voor de toenemende natuurangst. “Helaas zit de angst voor keukentrapjes niet evolutionair bij ons ingebakken, want daar gebeuren veel meer ongelukken mee.” (regels 138-141)

Leg uit wat bioloog Kees Moeliker met deze uitspraak bedoelt te zeggen over ons beeld van de natuur. Geef antwoord in éé n of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 15 woorden.

Welke zin verwoordt de hoofdvraag van tekst 1 het best? A Hoe kunnen we het best omgaan met de veranderende natuur? B Is het terecht dat we banger worden voor de natuur? C Wie durft tegenwoordig nog zorgeloos de natuur in te gaan? D Zijn we banger geworden voor de natuur?

Met welke omschrijving kan tekst 1 het best worden getypeerd? Tekst 1 kan het best worden getypeerd als een A activerende tekst. B beschouwende tekst. C betogende tekst. D uiteenzettende tekst.

Welke omschrijving verwoordt de hoofdgedachte van tekst 1 het best? A De angst die mensen tegenwoordig ervaren in de natuur is overdreven: weliswaar zijn er steeds meer ontwikkelingen die de natuurangst doen toenemen, maar een vergelijking met andere landen laat zien dat die problemen kunnen worden opgelost. B Deskundigen noemen verschillende verklaringen voor de toenemende natuurangst, maar geven aan dat we nog steeds niet bang hoeven te zijn voor de natuur, ondanks het feit dat we tegenwoordig meer ongemakken van de natuur ervaren. C Onder deskundigen leeft de vraag of de toenemende angst die mensen voor de natuur ervaren wel of niet terecht is, aangezien de problemen die ontstaan door veranderingen in de natuur zowel relatief beperkt als goed oplosbaar zijn. D Vanwege klimaatverandering doen zich steeds meer problemen voor in de natuur die bij het publiek een bepaalde natuurangst opwekken, maar die door deskundigen gerelativeerd worden met de oproep om vooral van de natuur te genieten.

tekstfragment 1 In alinea 1 van tekstfragment 1 wordt ‘meebewegen’ een strategie genoemd.

Noem uit alinea 14, 15, 16 en 18 van tekst 1 steeds een voorbeeld van een dergelijk meebewegen. Noteer dus in totaal vier voorbeelden. In tekstfragment 1 komt een ‘gevaar’ van de natuur aan bod dat in tekst 1 niet voorkomt.

Welk gevaar is dat? Uit zowel tekst 1 als tekstfragment 1 komt naar voren dat je moet ‘meebewegen’ met de natuur.

Welke andere boodschap komt uit zowel tekst 1 als tekstfragment 1 naar voren? Geef antwoord in éé n of meer volledige zinnen.

Tekstfragment 2 is een ironische reactie op een krantenbericht over overlast door bevers in Limburg. tekstfragment 2 De ironische toon van tekstfragment 2 wordt benadrukt door het gebruik van beeldspraak rondom bevers.

Citeer de drie voorbeelden van deze beeldspraak in tekstfragment 2. Tekstfragment 2 noemt het opstellen van protocollen en beleidsvisies als oplossing voor problemen door oprukkende dieren.

Wat vindt de auteur van tekstfragment 2 van die oplossing? Hij vindt de oplossing een A bedreiging voor de probleembevers. B goede manier om met de natuur om te gaan. C onzinnige uitoefening van regels. D vorm van draagvlak creëren onder de bevolking. De provincie Limburg komt met een protocol en een visie als oplossing voor problemen met de gere-integreerde bever (alinea 4, tekstfragment 2). Uit alinea 15 van tekst 1 kan een verklaring worden afgeleid voor deze reactie.

opgave 2Tekst 2 Baan omdat je vrouw bent, wie wil dat nou?

In de inleiding van een tekst kunnen diverse functies onderscheiden

worden, zoals:

1 aanleiding schetsen

2 afweging maken

3 belang voor de lezer benadrukken

4 centraal standpunt benoemen

5 geschiedenis weergeven

Behalve het schetsen van een aanleiding hebben alinea 1 en 2 nog een

andere functie.

181p

Welke functie is dat?

Noteer het nummer van je antwoord.

Tekst 2 is een reactie op de maatregel die volgens sommige media en

commentatoren genomen zou moeten worden om het aantal vrouwen aan

de top van het bedrijfsleven te verhogen.

Deze reactie is samen te vatten met behulp van de onderstaande

argumentatiestructuur.

Af te wijzen (1) wijzen maatregel: Argument Het is juist tegen die maatregel: slecht voor het imago van vrouwen. Subargument bij dit argument: want … (2) Maatregel (3) die de voorkeur verdient: Argument Daardoor gelijkgetrokken. voor de voorkeursmaatregel: wordt de arbeidsparticipatie van vrouwen en mannen Subargumenten bij dit argument: Daardoor … (4) en dan … (5)

193p

Vul de structuur aan zodat een juiste samenvatting van de reactie

ontstaat. Neem daartoe de nummers (1) tot en met (5) over en zet

daarachter de juiste informatie.

“op een gezonde manier” (regel 82)

De woorden “op een gezonde manier” benadrukken de voorkeur van de

auteur voor de maatregel die ze zelf voorstelt.

201p

Citeer de beeldspraak uit alinea 5 waarin de auteur zich negatief uitlaat

over de maatregel die ze afwijst.

212p

Welke bewering typeert het doel van tekst 2 het best?

Tekst 2 wil de lezer

aan het denken zetten over de beste manier om het aandeel vrouwen

dat fulltime in het bedrijfsleven werkt fors toe te laten nemen.

doen inzien dat een vrouwenquotum een averechts effect zal hebben

op de vrouwenemancipatie omdat vrouwen dan niet vanwege hun

geschiktheid geselecteerd worden.

ervan bewust maken dat pogingen om meer vrouwen aan de top te

krijgen pas zullen slagen als meer vrouwen zelf een topfunctie willen

bekleden.

ervan overtuigen dat vrouwenemancipatie meer gediend is met het

gelijktrekken van de arbeidsparticipatie van mannen en vrouwen dan

met een vrouwenquotum voor topfuncties.

tekstfragment 3

(1) Verschillende factoren spelen een rol bij het lage aandeel vrouwen aan de top: de deeltijdcultuur, risicoaversie en competitieaversie, het denken in stereotypen – ‘mannen zijn ambitieus, vrouwen zijn sociaal’ – en de bestaande organisatiecultuur – ‘een manager werkt (meer dan) 5 voltijd’. Over het relatieve belang van de verschillende factoren is helaas nog weinig bekend. (2) Bindende quota (met sancties) voor het aandeel vrouwen aan de top leiden tot een snelle toename van dit aandeel en vergroten daarmee de kansengelijkheid tussen mannen en vrouwen. Bindende quota zijn echter 10 geen wondermiddel: ze verhogen niet de winstgevendheid (…), of het aandeel vrouwen in het middenmanagement. uit: Vrouwen aan de top, persbericht Centraal Planbureau, 21 augustus 2019

“Er moeten geen quota komen voor vrouwen aan de top” (tekst 2,

regels 70-72)

221p

Citeer de zin uit tekstfragment 3 die als tegenargument kan dienen bij

deze uitspraak.

opgave 3Tekst 3 Vrouwenquotum? Neem een voorbeeld aan de topsport

“De bokaal voor de meest stuitende reactie hierop gaat zonder twijfel naar

Gerard van Vliet” (regels 11-13).

Deze zin lijkt een tegenspraak te bevatten.

231p

Leg uit wat die zogenaamde tegenspraak inhoudt.

antwoord niet meer dan 30 woorden.

Bepaalde passages in tekst 3 bevatten een spottende toon.

Hieronder staan zes zinnen of zinsgedeelten uit tekst 3.

1 “Puntje waar ik in kan komen.” (regels 20-21)

2 “Nee, de crux zit ’m in het vervolg.” (regel 22)

3 “Zeker wel.” (regel 55)

4 “En: stel je voor dat er nanny’s op de tribune verschijnen om de kids

koest te houden. Nanny’s!” (regels 65-67)

5 “Vaders kunnen niet voor kinderen zorgen, immers.” (regels 67-68)

6 “en zoals het een gelijkwaardige relatie betaamt” (regels 73-75)

241p

In welke twee zinnen of zinsgedeelten is deze spottende toon het

duidelijkst te herkennen?

Noteer de nummers van je antwoord.

251p

Hoe kan de houding van de auteur ten opzichte van het onderwerp het

best worden getypeerd?

De auteur van tekst 3 is vooral

bezorgd vanwege de middeleeuwse meningen die nog heersen over

werkende vrouwen.

boos omdat gesuggereerd wordt dat vrouwen geen topfunctie kunnen

bekleden doordat de combinatie van topfunctie en gezin lastig is.

geërgerd vanwege het heersende idee dat vrouwen niet geschikt

zouden zijn voor topfuncties.

verbaasd over de onzinnige argumenten die in de discussie over een

vrouwenquotum worden geuit.

262p

Welke twee factoren zijn kenmerkend voor zowel topsport als topfuncties

in het bedrijfsleven, volgens alinea 5 van tekst 3?

272p

Noem drie vooroordelen die de auteur in alinea 5 tot en met 7 van tekst 3

aan de orde stelt.

De voorbeelden van topsporters in alinea 5 tot en met 8 worden gebruikt

om verschillende situaties of ideeën te illustreren.

283p

Neem de nummers uit onderstaande tabel over en geef van elk voorbeeld

aan wat ermee wordt geïllustreerd.

Voorbeeld uit tekst 3: De auteur gebruikt dit voorbeeld om het volgende te illustreren: Serena Williams (alinea 5) 1 Kim Clijsters (alinea 6) 2 Lizzie Deignan (alinea 8) 3

“Moeten we het wel schikken noemen? Ik denk het niet.” (regels 97-98)

291p

Welke zin geeft het best weer waarom er hier geen sprake is van

schikken, volgens tekst 3?

Het gaat erom dat mannen en vrouwen niet beiden inleveren en dus

niet beiden nadeel ondervinden.

Het gaat niet om eenzijdige opoffering, maar om een gezamenlijke

invulling van taken.

Het is in een moderne relatie niet meer zo dat de ene partner iets

opgeeft voor de andere.

Het is niet eerlijk van schikken te spreken als het andersom al

decennia gebeurt.

302p

Welke zin geeft de hoofdgedachte van tekst 3 het best weer?

Dat vrouwen niet geschikt zouden zijn voor topfuncties is een

ouderwetse gedachte die in de topsport al meermaals is ontkracht.

De topsport laat zien dat vrouwen door goede afspraken te maken een

topfunctie met een gezin kunnen combineren.

Moderne mensen kunnen ervoor zorgen dat de gezinssituatie beter

dan vroeger aansluit op de carrière van de vrouw.

Overkoepelende vragen bij tekst 2 en tekst 3

In alinea 3 en 4 van tekst 2 staat een redenering over vrouwen en werk. In

één van de eerste alinea’s van tekst 3 wordt een vergelijkbare redenering

in één zin weergegeven.

311p

Citeer die zin uit tekst 3.

“Je eigen unieke gezinssituatie creëren die aansluit op beider carrières is

geen schikken, dat is gewoon wat moderne mensen doen.” (regels 99-102

van tekst 3).

321p

Met welk gegeven uit tekst 2 kan bovenstaande bewering in twijfel worden

getrokken?

opgave 4Tekst 4 Praat een beetje Nederlands met me

Tekst 4 begint met een anekdote.

331p

Met welke woorden kan de toon van deze anekdote het best worden

getypeerd?

bezorgd en verwonderd

boos en verontrust

geërgerd en gekwetst

verbaasd en geïrriteerd

341p

Met welke zin kun je alinea 6 het best samenvatten?

Klanten zijn blij met Nederlandstalig personeel.

Ondervraagden uiten frustratie over horecapersoneel.

Onderzoek bevestigt het gevoel van ergernis onder Nederlanders.

Peiling geeft een redelijk beeld van de stemming onder Nederlanders.

351p

Welk kopje past het best bij alinea 7?

Noodzaak voor invulling vacatures horeca

Randstad bedolven onder toeristen

Redenen voor inzet Engelssprekend personeel

Toestroom van studenten en expats

“Natuurlijk, er is die andere kant van de medaille” (regels 64-65)

362p

Welke twee kanten heeft deze medaille?

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

In tekst 4 maakt de auteur gebruik van zowel feitelijke als waarderende

uitspraken.

373p

Geef van de onderstaande zeven uitspraken aan of de auteur ze feitelijk

of waarderend inzet.

Noteer hiertoe het nummer van de uitspraak en zet erachter of die

uitspraak feitelijk of waarderend is ingezet.

1 “Ik vraag of ik ook iets mag bestellen.”(regels 6-7)

2 “Maar hoe moeilijk is het om als je in een lunchcafé werkt, jezelf een

paar woorden en zinnetjes aan te leren waarmee je je Nederlandse

klandizie kunt benaderen en verstaan?” (regels 15-20)

3 “Een vreemde kijk op hospitality.” (regels 35-36)

4 “Het AD ging in Den Haag op onderzoek uit: 73 procent van de

ondervraagden vond het niet fijn in winkel of horeca te worden

aangesproken in het Engels.” (regels 59-63)

5 “Ik mag blij zijn dat ik nog bij iemand iets kán bestellen.” (regels 85-87)

6 “Inmiddels bestaat in de Randstad volgens INretail een deel van het

winkelpersoneel uit jonge, buitenlandse medewerkers, vaak

studenten” (regels 115-119)

7 “Centraal staat voor hem klantvriendelijkheid; die moet de norm zijn en

blijven.” (regels 121-123)

382p

Welke drie van de onderstaande omschrijvingen geven het doel van

tekst 4 het best weer?

Noteer alleen de nummers van je antwoorden.

Tekst 4

1 adviseert buitenlandse werknemers en werkgevers om Nederlands te

spreken in Nederlandse horeca en winkels.

2 laat de lezer nadenken over het gebruik van Engels in Nederlandse

horeca en winkels.

3 laat de lezer zien dat de Nederlandse taal cruciaal is voor gastvrijheid

in Nederlandse horeca en winkels.

4 wil de lezer ervan overtuigen dat het spreken van Engels in

Nederlandse horeca en winkels onvermijdelijk is.

5 schetst een beeld van ervaringen met Engelssprekend personeel in

Nederlandse horeca en winkels.

6 stelt vragen over het belang van het Engels in Nederlandse horeca en

winkels.

Bronvermelding

Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen

behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.