bronnen

Eindexamen biologie vmbo bb 2008, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.
A
A
A

naslag(1) B (2) XB (3) B XB

D D Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.

opgave 2Spoelwormen

In een folder staat:
Spoelwormen zijn wormen die in de dunne darm van mensen kunnen voorkomen. Ze worden ongeveer 40 centimeter lang. Eitjes van spoelwormen komen met de ontlasting naar buiten. Soms komen de eitjes op groenten of fruit…

Spoelwormen zijn wormen die in de dunne darm van mensen kunnen voorkomen. Ze worden ongeveer 40 centimeter lang. Eitjes van spoelwormen komen met de ontlasting naar buiten. Soms komen de eitjes op groenten of fruit terecht. Zo kunnen ze bij het eten ingeslikt worden. De jonge wormen die in het verteringskanaal uit de eitjes komen, kruipen door de wand van de dunne darm heen. Zo komen ze in het bloed terecht dat ze onder andere naar de lever en de longen vervoert.

11p
Als we over een spoelworm praten, hebben we het dan over een weefsel, een
orgaan of een organisme?
A een weefsel
B een orgaan
C een organisme
22p
In de tekst worden samen met het verteringsstelsel ook delen van andere
orgaanstelsels genoemd.
Geef de naam van twee andere orgaanstelsels die in de tekst ter sprake
komen.
........................................................................................................................
........................................................................................................................
31p
In de afbeelding is een gedeelte van het verteringsstelsel
weergegeven.
Welke letter geeft het deel aan waarin volgens
de informatie jonge spoelwormen voorkomen?
A alleen letter P
B alleen letter Q
C zowel letter P als letter Q
figuur bij de opgave

opgave 3De galago

41p
Galago's zijn apen die 50 centimeter groot kunnen
worden.
Het zijn nachtdieren die in bomen leven.
De dieren komen voor in de bossen in Afrika.
Galago's eten vooral insecten en vruchten.
Galago's kunnen vliegende insecten als sprinkhanen
en motten uit de lucht grijpen met hun voorpoten.
Soms eet een galago ook een hagedis of een vogeltje.
Overdag slapen galago's in holle bomen of in
zelfgebouwde nesten.
Welk type kiezen heeft een galago?
A knipkiezen
B knobbelkiezen
figuur bij de opgave
C plooikiezen
52p
Het omzetten van stoffen, zoals bij het eten, is een levenskenmerk.
Geef twee andere levenskenmerken die bij galago’s kunnen voorkomen.
........................................................................................................................
........................................................................................................................

opgave 4Streptokokken-infectie

61p
Streptokokken zijn bacteriën.
Door een streptokokken-infectie kunnen verschillende ziekten ontstaan.
Zo kunnen als gevolg van een streptokokken-infectie de hartkleppen een andere
vorm krijgen.
Deze kleppen sluiten dan niet goed meer.
Heeft dit gevolgen voor de bloedruk in de aorta?
A nee
B Ja, de bloeddruk neemt af.
C Ja, de bloeddruk neemt toe.

opgave 5Bruinbrood en beschuit

Bruinbrood en beschuit worden beide van tarwe gemaakt. In de tabel is de samenstelling van deze voedingsmiddelen weergegeven. Per 100 gram voedingsmiddel: voedingsstof bruinbrood beschuit eiwit (g) 8 14 vet (g) 2,5 7…

Bruinbrood en beschuit worden beide van tarwe gemaakt. In de tabel is de samenstelling van deze voedingsmiddelen weergegeven. Per 100 gram voedingsmiddel: voedingsstof bruinbrood beschuit eiwit (g) 8 14 vet (g) 2,5 7 koolhydraten (g) 43 74 mineralen (mg) 896,5 681,5 vitamine B (mg) 0,37 0,24 water (g) 40 5

71p
Uit de tabel blijkt dat 100 gram bruinbrood en 100 gram beschuit verschillende
hoeveelheden voedingsstoffen bevatten.
Een snee bruinbrood weegt gemiddeld 30 gram.
Een beschuit weegt gemiddeld 10 gram.
Waardoor krijg je meer eiwit binnen: door het eten van één snee bruinbrood of
door het eten van één beschuit? Of maakt het geen verschil?
A door het eten van één snee bruinbrood
B door het eten van één beschuit
C het maakt geen verschil
81p
Bruinbrood en beschuit bevatten vitamine B.
Over vitamine B worden twee uitspraken gedaan.
Geef bij elke uitspraak met een kruisje aan of deze juist of onjuist is.
uitspraak juist onjuist Vitamine B wordt in het bloed opgenomen zonder dat daar vertering voor nodig is.     Vitamine B wordt vooral in de dunne darm in het bloed opgenomen.    
91p
Tot welke groep stoffen behoort vitamine B?
A tot de beschermende stoffen
B tot de bouwstoffen
C tot de brandstoffen

opgave 6Gemiddelde energiebehoefte

101p
Wetenschappers hebben onderzoek gedaan naar de gemiddelde
energiebehoefte bij vrouwen.
Een deel van de resultaten is weergegeven in de tabel.
leeftijd gemiddelde energiebehoefte per dag (in kJ) 1 t/m 3 jaar 4700 4 t/m 8 jaar 6500 9 t/m 13 jaar 9500 14 t/m 18 jaar 10400 19 t/m 30 jaar 10200 31 t/m 50 jaar 9700 51 t/m 70 jaar 9000     zwangere vrouwen 11400
Leg uit waardoor de gemiddelde energiebehoefte bij zwangere vrouwen het
grootst is.
........................................................................................................................
........................................................................................................................

opgave 7Wat zie ik?

111p
Als je naar de afbeelding kijkt, herken je een appel.
figuur bij de opgave
In welk deel van het zenuwstelsel vindt de herkenning plaats dat deze
afbeelding een appel voorstelt?
A in de grote hersenen
B in de kleine hersenen
C in het ruggenmerg

opgave 8De talgklieren van een baby

121p
In een artikel staat:
De talgklieren van een baby worden tijdens de zwangerschap sterk ontwikkeld door de werking van hormonen van de moeder. Tijdens de geboorte zijn de meeste baby's dan ook bedekt met een flinke laag huidsmeer. Vlak na…

De talgklieren van een baby worden tijdens de zwangerschap sterk ontwikkeld door de werking van hormonen van de moeder. Tijdens de geboorte zijn de meeste baby's dan ook bedekt met een flinke laag huidsmeer. Vlak na de geboorte stopt de productie van talg door het kind bijna volledig. Pas tussen het 4e en 6e levensjaar komt de talgproductie weer op gang.

Hoe komen tijdens de zwangerschap hormonen uit het lichaam van de moeder
terecht in het lichaam van de baby?
A alleen via de placenta
B alleen via het vruchtwater
C zowel via de placenta als via het vruchtwater

opgave 9Implanon

131p
In een artikel staat het volgende:
Implanon is een voorbehoedmiddel. Het heeft de vorm van een staafje dat zo groot is als een lucifer. Dit staafje wordt door een dokter bij een vrouw onder de huid van een bovenarm geplaatst. Daar geeft het hormonen…

Implanon is een voorbehoedmiddel. Het heeft de vorm van een staafje dat zo groot is als een lucifer. Dit staafje wordt door een dokter bij een vrouw onder de huid van een bovenarm geplaatst. Daar geeft het hormonen af die de ovulatie remmen. Als het staafje wordt verwijderd, is de vrouw na een maand weer vruchtbaar.

Drie andere voorbehoedmiddelen zijn: de pil, het condoom en het spiraaltje.
Met de werking van welk voorbehoedmiddel komt de beschreven werking van
Implanon overeen?
A met die van de pil
B met die van het condoom
C met die van het spiraaltje

opgave 10Een maisplant

In de afbeelding is een maïsplant met bloemen weergegeven. Aan één maïsplant komen zowel mannelijke als vrouwelijke bloemen voor. bloem P bloem Q
141p
Vindt de bestuiving bij een maïsplant plaats door de wind of door insecten? Leg
uit waaraan je dat in de afbeelding kunt zien.
........................................................................................................................
........................................................................................................................
151p
In welke maïsbloem kunnen zaden worden gevormd?
A alleen in bloem P
B alleen in bloem Q
C zowel in bloem P als in bloem Q

opgave 11Hepatitis A

In een folder staat:
Hepatitis A (geelzucht) is een infectie van de lever. Het wordt veroorzaakt door een virus. Hepatitis A is erg besmettelijk. Ieder jaar worden in de hele wereld meer dan 10 miljoen mensen met dit virus besmet. Dit…

Hepatitis A (geelzucht) is een infectie van de lever. Het wordt veroorzaakt door een virus. Hepatitis A is erg besmettelijk. Ieder jaar worden in de hele wereld meer dan 10 miljoen mensen met dit virus besmet. Dit gebeurt bijvoorbeeld in ontwikkelingslanden waar geen goed drinkwater is. Een reiziger die naar dit soort landen wil, krijgt het advies om zich te laten inenten.

161p
In de afbeelding zijn enkele organen weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft de lever aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S
171p
Door het inenten komt in het bloed de vorming van antistoffen tegen hepatitis A
op gang.
Welke bloeddeeltjes maken deze antistoffen?
A de bloedplaatjes
B de rode bloedcellen
C de witte bloedcellen

opgave 12Nordic Walking

181p
In een folder staat:
Nordic Walking is een nieuwe sport die lijkt op langlaufen: lopen met stokken, maar zonder ski’s. Deze vorm van wandelen is ontstaan in Finland. Bij Nordic Walking worden de nek-, schouder- en armspieren intensief…

Nordic Walking is een nieuwe sport die lijkt op langlaufen: lopen met stokken, maar zonder ski’s. Deze vorm van wandelen is ontstaan in Finland. Bij Nordic Walking worden de nek-, schouder- en armspieren intensief gebruikt. Daarnaast worden vooral de rug-, buik-, heup- en beenspieren sterk aangespannen. Bij een juist uitgevoerde techniek ligt het totale energiegebruik 20% hoger dan bij sportief wandelen.

Twee bloedvaten zijn: de armslagader en de beenslagader.
Via welk bloedvat zal er - vergeleken met sportief wandelen - meer brandstof
worden vervoerd?
A alleen via de armslagader
B alleen via de beenslagader
C zowel via de armslagader als via de beenslagader

opgave 13Een afsluiting door een niersteen

191p
In de afbeelding is een deel van het uitscheidingsstelsel weergegeven.
Op plaats P sluit een niersteen de doorvoer helemaal af.
figuur bij de opgave
Wat is het gevolg van deze afsluiting?
A Er kan geen afvoer van bloed meer plaatsvinden uit deze nier.
B Er kan geen afvoer van urine meer plaatsvinden uit de blaas.
C Er kan geen afvoer van urine meer plaatsvinden uit deze nier.

opgave 14Geslachtshormoon

201p
In de afbeelding zijn drie hormoonklieren met een letter aangegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft een klier aan die vrouwelijk geslachtshormoon maakt?
A letter P
B letter Q
C letter R

opgave 15Minder goed horen

211p
Soms kan iemand minder goed horen door een beschadiging van de
zintuigcellen in het slakkenhuis.
figuur bij de opgave
Leg uit waardoor iemand minder goed hoort als de zintuigcellen in het
slakkenhuis beschadigd zijn.
........................................................................................................................
........................................................................................................................

opgave 16Schimmels

221p
Schimmels komen overal op de wereld voor.
Wetenschappers denken dat er 1.500.000 verschillende soorten schimmels
bestaan.
Daarvan is maar een klein deel door hen beschreven (zie de afbeelding).
Legenda: beschreven niet beschreven
Hoeveel procent van de verschillende soorten schimmels is beschreven?
A 5%
B 10%
C 90%
D 95%
231p
Een bepaalde soort schimmel kan zich voortplanten met sporen die allemaal
hetzelfde zijn.
Als zo’n spore op een goede groeiplaats terechtkomt, groeit daaruit een
zwamvlok. Dit is een netwerk van draadvormige cellen.
Op verschillende plaatsen vormen zich bolletjes op de zwamvlok.
Uit zo’n bolletje groeit een paddenstoel, die weer miljoenen sporen kan vormen.
spore spore zwamvlok zwamvlok
Welke vorm van voortplanting wordt hierboven beschreven?
A alleen geslachtelijke voortplanting
B alleen ongeslachtelijke voortplanting
C zowel geslachtelijke als ongeslachtelijke voortplanting
241p
Sommige paddenstoelen worden als
voedingsmiddel gebruikt, bijvoorbeeld
champignons.
In de 17e eeuw ontdekte men dat
champignons groeien op een mengsel van
mest en stro.
Er groeiden er meer als de mest werd
begoten met water waarmee men
champignons had gewassen.
figuur bij de opgave
Leg uit waardoor er meer champignons groeien als de mest wordt begoten
met water waarmee champignons zijn gewassen.
........................................................................................................................
........................................................................................................................
251p
Sommige mensen eten geen vlees.
Ze zoeken daarom naar producten die vlees kunnen vervangen bij een maaltijd.
Hieronder is een deel van de voedingsmiddelentabel weergegeven.
Per 100 gram voedingsmiddel:
  eiwit (g) vet (g) koolhydraat (g) water (g) energie (kJ) champignon 4 0 1 90 85 rundvlees 20 13 0 4 834 varkensvlees 16 24 0 59 1184
Zijn champignons goede vleesvervangers? Leg je antwoord uit met behulp
van de informatie.
........................................................................................................................
........................................................................................................................
261p
De vorm van de spore is niet bij elke soort schimmel hetzelfde.
Hieronder zijn vier verschillende sporen weergegeven.
Ook is een determineerlijst voor sporen afgebeeld.
figuur bij de opgave
determineerlijst voor sporen 1A de spore heeft de vorm van een draad.....................................................2 1B de spore heeft een andere…

determineerlijst voor sporen 1A de spore heeft de vorm van een draad.....................................................2 1B de spore heeft een andere vorm..............................................................3 2A de spore heeft een gladde buitenkant ............................Goriolus versicolor 2B de spore heeft kleine ribbels..........................................Gomphus clavatus 3A de spore heeft een driekantige vorm...........................Thelephora terrestris 3B de spore heeft een andere vorm..............................................................4 4A de spore een gladde buitenkant......................................Agaricus bisporus 4B de spore heeft een buitenkant met veel stekels ................. Laccaria laccata

Spore 2 is van de champignon.
Wat is de Latijnse naam van de champignon? Gebruik de bovenstaande
informatie.
A Agaricus bisporus
B Gomphus claviatus
C Goriolus versicolor
D Laccaria laccata
E Thelephora terrestris

opgave 17Kenmerken van een man

271p
Twee kenmerken van een man zijn:
1 Bij een man treedt baardgroei op.
2 Een man heeft meestal een zwaardere stem dan een vrouw.
Zijn dit twee primaire geslachtskenmerken of twee secundaire
geslachtskenmerken? Leg je antwoord uit.
........................................................................................................................
........................................................................................................................

opgave 18Een goudvis

281p
De lichaamstemperatuur van een goudvis wisselt met de omgeving.
Zo gaat de lichaamstemperatuur van een goudvis omhoog als het water rond het
dier warmer wordt.
Hij wordt dan actiever en zwemt sneller heen en weer dan in koud water.
figuur bij de opgave
Verandert de snelheid van ademhaling van een goudvis als de
lichaamstemperatuur hoger wordt?
A nee
B Ja, de snelheid van ademhaling van de goudvis wordt groter.
C Ja, de snelheid van ademhaling van de goudvis wordt kleiner.

opgave 19Groot dooiermos

291p
Groot dooiermos is een opvallende soort korstmos.
De kleur is meestal groen/geel.
Groot dooiermos groeit op de schors van bomen, maar ook op stenen en
dakpannen.
In groot dooiermos kan onder andere fotosynthese plaatsvinden.
Hierbij wordt glucose gemaakt.
Welke andere stof ontstaat hierbij?
A koolstofdioxide
B water
C zuurstof

opgave 20Tandplak

Tandplak bestaat uit etensresten, speeksel en bacteriën. Tandplak speelt een rol bij het ontstaan van gaatjes in tanden. Men noemt dit cariës.
301p
Er zijn speciale tandpasta's met bacterie-remmende stoffen die plakvorming op
tanden tegengaan.
Welk deel van een tand wordt vooral beschermd door zo’n speciale tandpasta?
A de tandzenuw
B het tandbeen
C het tandglazuur
311p
Regelmatig wordt tandplak doorgeslikt.
Toch worden bacteriën die voorkomen in tandplak vrijwel niet gevonden in de
dunne darm.
Leg uit waardoor deze bacteriën niet levend in de dunne darm voorkomen.
........................................................................................................................
........................................................................................................................

opgave 21Verslikken

321p
Als je je verslikt, komt bijvoorbeeld eten in je luchtpijp terecht in plaats van in je
slokdarm.
Welk orgaan voorkomt dat voedsel in de luchtpijp komt als je wel goed slikt?
A alleen de huig
B alleen het strotklepje
C zowel de huig als het strotklepje

opgave 22Tabaksrook en trilharen

Tabaksrook bestaat onder andere uit een mengsel van gassen en teerdruppeltjes. Tabaksrook tast het slijmvlies in de luchtwegen aan. Hierdoor vermindert de werking van de trilharen van dit slijmvlies.
331p
Wat is de functie van de trilharen van het slijmvlies?
........................................................................................................................
341p
Het neusslijmvlies bevat trilharen.
Op welke andere plaats bevinden zich ook trilharen?
A in de longblaasjes
B in de luchtpijp
C in de mondholte

opgave 23Babyhuid

351p
In een artikel staat:
Een babyhuid is nog niet ‘af’. Tussen de cellen van de hoornlaag van een pasgeboren kind bevinden zich nog tussenruimtes. Deze tussenruimtes werken als kleine gaatjes in een babyhuid waardoor vocht kan verdwijnen.…

Een babyhuid is nog niet ‘af’. Tussen de cellen van de hoornlaag van een pasgeboren kind bevinden zich nog tussenruimtes. Deze tussenruimtes werken als kleine gaatjes in een babyhuid waardoor vocht kan verdwijnen. Pas later groeien de cellen van de hoornlaag goed tegen elkaar en verdwijnen de gaatjes. Dan is het vochtverlies uit de huid veel minder.

Noem een ander gevolg voor de baby als de cellen van de hoornlaag de
huid niet goed afsluiten.
........................................................................................................................
........................................................................................................................

opgave 24Vlekken zien

Meestal gaat licht ongehinderd door het glasachtig lichaam naar het netvlies. Maar soms wordt het glasachtig lichaam troebel, bijvoorbeeld bij oudere mensen. Een troebel glasachtig lichaam geeft schaduwen op het…

Meestal gaat licht ongehinderd door het glasachtig lichaam naar het netvlies. Maar soms wordt het glasachtig lichaam troebel, bijvoorbeeld bij oudere mensen. Een troebel glasachtig lichaam geeft schaduwen op het netvlies. Hierdoor ziet zo iemand vlekken die bewegen. Het is een lastige, maar onschuldige aandoening.

361p
In de afbeelding is een doorsnede van een oog weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft het deel aan dat is aangetast bij iemand die zulke vlekken
ziet?
A letter P
B letter Q
C letter R

opgave 25Een ontsteking van de mannelijke voortplantingsorganen

372p
Soms dringen bacteriën via de urinewegen delen van het mannelijke
voortplantingsstelsel binnen.
Zo kunnen ontstekingen ontstaan in de organen die met de letters P en Q zijn
aangegeven.
figuur bij de opgave
Wat is de naam van orgaan P? En wat is de naam van orgaan Q?
Orgaan P =......................................................................................................
Orgaan Q =.....................................................................................................
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 26Vlaamse gaai

Vlaamse gaaien zijn van oorsprong echte bosvogels. In het voorjaar voeden ze hun jongen vooral met insecten. Dit kunnen bijvoorbeeld rupsen zijn die van eikenbladeren leven. In het najaar schakelen Vlaamse gaaien…

Vlaamse gaaien zijn van oorsprong echte bosvogels. In het voorjaar voeden ze hun jongen vooral met insecten. Dit kunnen bijvoorbeeld rupsen zijn die van eikenbladeren leven. In het najaar schakelen Vlaamse gaaien over op plantaardig voedsel. Vooral de zaden (eikels) van eikenbomen eten ze graag. De vogel verstopt de eikels op verschillende plaatsen in het bos. In de winter weet hij niet alle plaatsen terug te vinden.

381p
In de tekst worden de namen van drie organismen genoemd.
Wat is de volledige voedselketen, waarvan deze organismen volgens de tekst
deel uitmaken?
A eik rups Vlaamse gaai
B eik Vlaamse gaai rups
C rups Vlaamse gaai eik
391p
Is de Vlaamse gaai een consument, een producent of een reducent?
A een consument
B een producent
C een reducent
401p
De Vlaamse gaai vindt niet alle verstopte zaden van de eik terug.
Welk voordeel heeft dit voor de eikenboom?
........................................................................................................................
........................................................................................................................