Eindexamen economie vmbo bb 2016 tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen

− Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).

− Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.

(2)

(3)

opgave 1Mascara: for your eyes only…..

Iris en haar vriendin Sharida zijn uitgenodigd voor het

vmbo-eindexamenbal ‘De glamouravond’. Terwijl de

jongens zich bekommeren om het vervoer en het

huren van een smoking, houden de meisjes zich bezig

met de aanschaf van hun kleding, schoenen en

make-up. Iris heeft een budgetplan opgesteld voor de

maand april.

11p

Wat is een budgetplan?

Een overzicht van je inkomsten in een bepaalde periode.

Een overzicht van je uitgaven in een bepaalde periode.

Een overzicht van alle te verwachten inkomsten en uitgaven in een

bepaalde periode.

Een overzicht waaruit blijkt dat je inkomsten en uitgaven in een

bepaalde periode aan elkaar gelijk zijn.

uitgaven en inkomsten van Iris voor de maand april uitgaven € inkomsten € consumpties 25 bijbaantje 95 kleding 70 geld oma en opa 15 make-up 30 kleedgeld 75 schoenen 70 zakgeld 25 sieraden 15 totaal totaal

Gebruik het overzicht op pagina 2.

22p

Iris komt langs een warenhuis met een prijzenactie. Op de prijs van € 60

voor alle avondjurken wordt nu een korting gegeven van 25%.

Bereken in euro’s hoeveel Iris overhoudt van haar kleedgeld als ze

zo’n avondjurk koopt. Schrijf je berekening op.

..................................................................................................................

32p

Uiteindelijk koopt Iris ergens anders een avondjurk voor € 60. De

schoenen zijn afkomstig uit de nieuwe collectie en zijn dus duurder. “Dat

valt even tegen…” zegt Iris. “Ik rekende op € 70,-. Nu moet ik € 99,95

betalen voor een paar mooie schoenen. Kom ik nog wel uit met mijn

budget?”

gewijzigde uitgaven en inkomsten Iris april uitgaven € inkomsten € glamouravond 25 bijbaantje 110 kleding … geld oma en opa 15 make-up 30 kleedgeld 75 schoenen … zakgeld 25 sieraden 15 totaal … totaal …

Noteer in het schema de gewijzigde uitgaven voor kleding, schoenen

en totalen. Geef hieronder aan of er sprake is van een tekort of een

overschot door het juiste woord te omcirkelen. Schrijf je berekening

van het tekort of overschot op.

Iris heeft een tekort / overschot.

Berekening:

..................................................................................................................

test mascara

€ n i s ji r P .l m n i duohn I r e p € n i s ji .l r P m l ee d r oo -/l e n a P n e r e t no l k i/t n A n e/d se i j/t e r h aa c S h n e gn e r bp O n e r e d ji w r e V 1. Maybe 15,49 11 1,41 7,0 + + + + 2. Lanco 32,00 6,5 4,92 7,0 • + + ++ 3. Rim 11,99 12 1,00 6,9 • + + + 4. Bour 15,49 10,7 1,45 6,7 • • + + 5. L’Oré 13,99 8,5 1,65 6,7 + + • + 6. Max 12,99 9 1,44 6,5 • • + ++ 7. Hemax 4,25 9 0,47 6,3 • • + + 8. Essen 2,89 12 0,24 5,8 + • • + 9. Eto 4,06 9 0,45 5,5 • • + +

++ zeer goed + goed □ redelijk

Gebruik bovenstaande test.

41p

Iris wil mascara kopen (een product om de oogwimpers te kleuren). Ze

heeft een test van de Consumentenbond op internet gezien. Ze zoekt een

mascara die goed uit de test komt en voordelig is. Ze twijfelt tussen de

Maybe en de Bour.

Om welke reden zal Iris de Maybe kopen?

De Maybe kun je goed opbrengen.

De Maybe kun je goed verwijderen.

De Maybe is gunstiger geprijsd per milliliter.

51p

Iris kiest uiteindelijk voor de goede prijs-kwaliteitverhouding van de

Hemax-mascara.

Is het verstandig om van de drie goedkoopste mascara’s per milliliter te

kiezen voor de Hemax-mascara?

Ja, want deze mascara scoort van de drie het hoogste panel-oordeel.

Ja, want deze mascara is voordelig en scoort veel betere

testresultaten vanwege de lage prijs.

Nee, want je betaalt een hoge prijs voor een mascara van

twijfelachtige kwaliteit, volgens de test.

Nee, want de Hemax-mascara is de duurste van de test en heeft ook

de meeste inhoud, volgens de test.

61p

Sharida vindt schoenen en sieraden veel belangrijker dan mascara, want

ze heeft van zichzelf al mooie wimpers. Sharida heeft duidelijk andere

prioriteiten dan haar vriendin Iris. In de prioriteitenlijstjes staat de hoogste

prioriteit bovenaan en de minst belangrijke onderaan.

lijst 1 lijst 2 lijst 3 1 avondjurk 1 mascara 1 schoenen 2 schoenen 2 avondjurk 2 mascara 3 sieraden 3 schoenen 3 avondjurk 4 mascara 4 sieraden 4 sieraden

Welke prioriteitenlijst past het best bij Sharida?

lijst 1

lijst 2

lijst 3

opgave 2Patat geen vetpot

Oom Sam staat met een mobiele frietkraam op de markt. De 15-jarige

tweeling Murat en Samira helpt in het weekend hun oom met de verkoop

van patat en het maken van prijskaartjes. De tweeling vraagt zich af of je

wel rijk kunt worden met de verkoop van patat.

71p

Oom Sam rekent dit weekend op een omzet van patat van € 825,-.

De verkoopprijs van een zakje patat à 250 gram is € 2,20 (exclusief btw).

Bereken hoeveel afzet van zakjes patat oom Sam dit weekend

verwacht. Schrijf je berekening op.

..................................................................................................................

81p

Samira beweert dat je de nettowinst kunt berekenen door van de omzet

de inkoopwaarde en alle bedrijfskosten af te trekken.

Murat beweert dat je de nettowinst kunt berekenen door alle

bedrijfskosten en de brutowinst bij elkaar op te tellen.

Wat is juist?

Alleen Murat doet een juiste bewering.

Alleen Samira doet een juiste bewering.

Beide beweringen zijn juist.

Beide beweringen zijn onjuist.

prijsopbouw zakje patat van € 2,20 (à 250 gram)

20% 16% Legenda: aardappelen frituurvet verpakking 7% energie 3% huur loon 4% diverse kosten 5% 45%

91p

Volgens oom Sam moeten alle kosten in de verkoopprijs worden

doorberekend. Hij laat daarom in een cirkeldiagram de prijsopbouw zien

van een zak patat. Murat en Samira zijn verbaasd. Aardappelen vormen

niet de grootste kostenpost in de patatprijs.

Bereken in twee decimalen hoeveel de grootste kostenpost in euro’s

per zak patat bedraagt. Schrijf je berekening op.

..................................................................................................................

101p

Murat en Samira willen weten hoeveel btw er betaald wordt over een

gezinszak patat van € 4,00. Deze prijs is inclusief 6% btw.

Bereken in euro’s in twee decimalen hoeveel de btw per gezinszak

patat bedraagt. Schrijf je berekening op.

..................................................................................................................

111p

Murat heeft op internet gelezen dat de bereiding van patat een stuk

sneller kan met een nieuw soort machine. Murat beweert dat met zo’n

nieuwe machine de arbeidsproductiviteit zal stijgen.

Murat heeft gelijk als er voor dezelfde productie dezelfde hoeveelheid

arbeidsuren nodig is.

Murat heeft gelijk als er voor dezelfde productie meer arbeidsuren

nodig zijn.

Murat heeft gelijk als er voor dezelfde productie minder arbeidsuren

nodig zijn.

122p

Oom Sam is niet echt tevreden over zijn verkoopresultaat. Het is bepaald

geen vetpot!

Hij vraagt aan Murat en Samira of zij misschien een goed voorstel hebben

om het verkoopresultaat te verbeteren.

Murat vindt dat zijn oom grotere partijen aardappelen moet inkopen.

Samira vindt dat oom Sam ook appelbollen en soep moet gaan verkopen.

Noteer in het onderstaand schema een voordeel en een nadeel van de

ideeën van Murat en Samira.

Murat : grotere partij-inkoop aardappelen Samira : appelbollen en soep verkopen voordeel: voordeel: nadeel: nadeel:

opgave 3De EU en de VS

Jorn (16) is net klaar met zijn vmbo-opleiding en heeft een vakantiebaan gevonden bij een exportbedrijf. Bij dit bedrijf vindt Jorn gegevens over de handel van Nederland in april 2013. Maak de onderstaande zinnen kloppend door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: schrijf achter de nummers 1 en 2 het woord dat je kiest.

Uit de bovenstaande gegevens kun je opmaken dat Nederland een land is met een ...(1)... (gesloten / open) economie. Nederland is voor zijn inkomsten …(2)... (afhankelijk / onafhankelijk) van de export. (1) .............................................................................................................. (2) ..............................................................................................................

uit de krant: In het bedrijf waar Jorn werkt, zijn ze ontzettend blij met het vrijhandelsakkoord dat de EU en de VS willen afsluiten. Jorn vraagt zich af waarom er ooit protectiemaatregelen zijn ingevoerd bij de handel tussen bijvoorbeeld de EU en de VS. Protectiemaatregelen zijn invoerrechten, contingenteringen en exportsubsidies.

Wat kan de EU met protectiemaatregelen bereiken? A Protectiemaatregelen zullen zorgen voor in verhouding meer afzet van Europese producten binnen de EU. B Protectiemaatregelen zullen zorgen voor in verhouding minder afzet van Europese producten binnen de EU. C Protectiemaatregelen zullen zorgen voor meer verkoop van Amerikaanse producten binnen de EU. Jorn weet dat Nederland lid is van de EU. Het lidmaatschap van de EU heeft voordelen voor de handel van Nederland met de andere EU-landen. Over het lidmaatschap van de EU worden drie beweringen gedaan.

Geef van elk van onderstaande beweringen aan of deze juist is of onjuist. Zet een kruisje in de juiste kolom. Nederland mag zonder beperkingen exporteren naar andere Noorwegen EU-landen. en Finland mogen invoerrechten heffen op producten die zij uit Nederland importeren. Het is voor alle EU-landen gemakkelijk om met elkaar te handelen, omdat ze dezelfde munt hebben.

Door een vrijhandelsakkoord met de VS af te sluiten, vervalt een aantal protectiemaatregelen. Dat is voordelig voor de handel en dus ook voor het bedrijf waar Jorn werkt.

Welke protectiemaatregel hoort bij de volgende gevallen? Zet achter elke maatregel een kruisje in de juiste kolom. Een bedrijf dat spijkerbroeken contingentering exportsubsidie invoerrechten importeert uit India betaalt een Een importheffing Nederlandse pluimvee- van 12%. handelaar krijgt geld van de overheid als hij pluimvee naar Tunesië Blokker mag uitvoert. geen aardewerk uit China meer kopen omdat het Europese maximum bereikt is. Omdat Jorn acht weken bij het bedrijf gaat werken, wil hij wel wat meer weten over de Nederlandse export.

Het getal € 588 miljoen zegt Jorn niet zoveel. Hij wil liever weten met hoeveel procent de exportwaarde is toegenomen. • Bereken in twee decimalen met hoeveel procent de Nederlandse exportwaarde is toegenomen in de eerste twee maanden van 2013 ten opzichte van de eerste twee maanden van 2012. Schrijf je berekening op. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Jorn vindt de stijging niet erg groot. De export van Nederlandse producten is belangrijk voor de groei van de Nederlandse economie. Hopelijk zal het vrijhandelsakkoord zorgen voor meer exportvraag en meer werkgelegenheid in Nederland.

Leg uit dat als de exportvraag toeneemt, de werkgelegenheid in Nederland kan stijgen. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Het vrijhandelsakkoord heeft gevolgen voor de landen van de EU, denkt Jorn. • Geef van elk van onderstaande beweringen aan of deze juist is of onjuist. Zet een kruisje in de juiste kolom. Door een vrijhandelsakkoord met de VS lopen Nederlandse wisselkoersrisico’s Door een vrijhandelsakkoord exportbedrijven meer. zal geen de internationale concurrentie toenemen.

opgave 4Bill & Melinda Gates

Bill Gates is een Amerikaanse multimiljardair en één van de oprichters van Microsoft. Samen met zijn vrouw heeft hij de ‘Bill & Melinda Gates foundation’ (BMGf) opgericht. Dit is een organisatie die veel geld geeft aan goede doelen, vooral aan de ontwikkeling van Afrika. Enkele doelen zijn het bestrijden van ziektes zoals hiv en malaria en het tegengaan van kindersterfte.

201p

Hoe heet de lange-termijnhulp om de kindersterfte tegen te gaan?

conjuncturele hulp

noodhulp

structurele hulp

Begin 2012 werd het totale vermogen van Bill Gates geschat op 61 miljard dollar. In 2012 was het rendement (de ontvangen rente) hierop 6%. Eind 2012 schonk Gates maar liefst 3,4 miljard dollar aan wereldwijde gezondheidszorg. Hij wil natuurlijk wel zijn vermogen op peil houden, zodat hij jaarlijks een flinke schenking kan doen.

212p

Bereken hoeveel het vermogen van Bill Gates in de loop van 2012 is

veranderd. Schrijf je berekening op en geef aan of het verschil een

toename of een afname is door het juiste woord te omcirkelen.

opbrengst...................................................................................................

schenking..................................................................................................

verschil......................................................................................................

Het verschil is een toename / afname.

De BMGf richt zich vooral op ontwikkelingslanden.

222p

Geef van elk van de volgende kenmerken aan of het wel of niet een

kenmerk is van onderontwikkeling. Zet een kruisje in de juiste kolom.

kenmerken wel niet slechte infrastructuur hoog inkomen per hoofd van de bevolking hoge werkloosheid

231p

De BMGf richt zich ook op het bestrijden van armoede in Afrika en

Zuid-Azië. Met het geld van de BMGf zetten de boeren meer machines in,

waardoor zij een hogere oogstopbrengst krijgen. Door de hulp aan boeren

neemt de economische groei van het hele land toe.

Gegeven zijn vijf denkstappen.

1 De BMGf geeft geld voor landbouwmachines aan boeren.

2 Boeren verbouwen en verkopen meer landbouwproducten.

3 Bestedingen nemen toe.

4 De boeren krijgen meer inkomen.

5 Het hele land heeft te maken met economische groei.

In welke regel staan de denkstappen in de juiste volgorde?

1 → 2 → 3 → 4 → 5

1 → 2 → 4 → 3 → 5

1 → 3 → 2 → 4 → 5

1 → 3 → 4 → 2 → 5

Voor de Afrikaanse landen is het moeilijk om hun producten in Europa tegen een goede prijs te verkopen, onder andere door hoge transportkosten. De BMGf streeft naar minder bedrijven tussen de Afrikaanse boer en de consument in Europa.

242p

Maak de onderstaande zinnen kloppend door de juiste woorden te kiezen.

Doe het zo: schrijf achter de cijfers 1, 2 en 3 het woord dat je kiest.

Door het aantal bedrijven tussen boer en consument te verminderen zijn

er …(1)… (meer / minder) bedrijven die iets verdienen aan de Afrikaanse

producten. Hierdoor kan de consumentenprijs …(2)… (dalen / stijgen) en

kan de vraag naar Afrikaanse producten …(3)… (dalen / stijgen).

(1)..............................................................................................................

(2)..............................................................................................................

(3)..............................................................................................................

Twee leerlingen in vmbo 4, Bernice en Dewi, zijn bezig met een werkstuk over ontwikkelingslanden. Bernice zegt: “Hartstikke goed wat die BMGf doet!” Dewi zegt: “Ja, dat is wel zo, maar ik zie ook nadelen.”

251p

Met wie ben jij het eens, met Bernice of met Dewi? Geef een argument

voor je keuze.

keuze:........................................................................................................

argument:..................................................................................................

..................................................................................................................

opgave 5Sparen of toch lenen voor een tablet?

Bjorn is 18 jaar en bezorgt kranten. Hij wil van het geld dat hij verdient graag een tablet kopen. Hij heeft een spaarrekening geopend bij de bank. Tijdens het bezorgen van de krant komt hij klasgenoot Anita tegen. “Ha, Anita”, zegt Bjorn. “Ik ga een tablet kopen.” Anita kent Bjorn vrij goed. Zij vertelt hem dat het nog wel even kan duren voordat hij het geld bij elkaar heeft gespaard voor de tablet. Daarbij komt dat hij bij de bank een laag rentepercentage krijgt. Zij vindt dat Bjorn het geld beter kan lenen.

Sparen heeft voor- en nadelen. • Noem, naast het lage rentepercentage, nog een nadeel van sparen voor Bjorn in vergelijking met lenen. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Bjorn besluit het geld voor de tablet te lenen ondanks het hoge rentepercentage voor leningen. • Hieronder staan drie beweringen. Geef van elke bewering aan of deze juist is of onjuist. Zet een kruisje in de juiste kolom. juist Naarmate je meer leent, wordt het rentepercentage altijd De hoogte lager. van het bedrag aan rente is afhankelijk van de looptijd van de lening. Als je rood staat bij de bank betaal je geen rente.

Bjorn kijkt op de website van de bank waar hij het geld voor de tablet wil lenen. Daar staat de volgende tekst: • Beschrijf wat wordt bedoeld met de tekst: “Geld lenen kost geld”. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Op de website staat ook onderstaand schema: Termijnbedragen per maand in euro’s leenbedrag nednaa m 6 nednaa m 9 nednaa m 21 nednaa m 51 nednaa m 81 nednaa m 12 € 300 54 38 29 24 21 18 € 400 72 50 39 30 27 24 € 500 90 62 48 39 33 28 € 600 108 74 56 46 39 34 € 700 126 86 65 53 65 39 De tablet die Bjorn wil kopen kost € 650. Hij heeft € 150 op zijn spaarrekening staan. De rest wil hij lenen en in één jaar terugbetalen. • Hoeveel moet Bjorn in totaal terugbetalen aan de bank? Schrijf je berekening op. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Bjorn begint volgend jaar ook met sparen. Hij gaat € 25 per maand sparen. Hij stort het spaargeld steeds op de eerste dag van de spaarmaand op zijn spaarrekening. Bjorn heeft als spaardoel een aantal accessoires voor zijn tablet. Deze kosten samen € 89,95. Hij houdt geen rekening met de rente. Als Bjorn op 1 februari de eerste storting op zijn spaarrekening doet, op welke dag kan hij dan, op zijn vroegst, de accessoires aanschaffen? A 15 april B 1 mei C 1 juni D 15 juni

Als Bjorn Anita weer tegenkomt, vraagt zij of het lenen voor de tablet een goed idee was. Bjorn vindt het lastig om te beoordelen of het beter is te sparen of te lenen. Het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) geeft veel voorlichting aan jongeren over hoe je met je geld moet omgaan. • Geef een reden waarom het belangrijk is dat jongeren deze voorlichting krijgen. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

opgave 6Jeugdwerk!

Jongeren worden stevig geraakt in hun portemonnee. Het aantal bijbaantjes wordt schaarser en het brutoloon van jongeren daalde voor het eerst sinds 2012. Website www.jeugdwerkloosheid.nl deed onderzoek onder 1.700 jongeren van 13 tot 25 jaar.

321p

Najib (15 jaar) leest op de website www.jeugdwerkloosheid.nl.: ”Het

aantal bijbaantjes wordt schaarser”.

Wat wordt bedoeld met: “Het aantal bijbaantjes wordt schaarser”?

De vraag naar bijbaantjes daalt.

De vraag naar bijbaantjes stijgt.

Het aanbod van bijbaantjes daalt ten opzichte van de vraag.

Het aanbod van bijbaantjes stijgt ten opzichte van de vraag.

In de jaren 2008 tot en met 2012 steeg het gemiddelde bruto uurloon van jongeren van € 6,59 naar € 7,91. In het jaar 2013 daalde het gemiddeld bruto uurloon met 10% ten opzichte van 2012.

331p

Bereken in twee decimalen het gemiddeld bruto uurloon in 2013. Schrijf je

berekening op.

..................................................................................................................

De verwachting voor de werkgelegenheid in 2016 ziet er niet goed uit. Door de crisis zullen consumenten minder geld besteden en zullen meer jongeren werkloos worden.

341p

Hoe noem je de werkloosheid die ontstaat doordat consumenten minder

besteden?

conjuncturele werkloosheid

regionale werkloosheid

structurele werkloosheid

verborgen werkloosheid

Najib heeft in zijn klas een onderzoekje gedaan. Van de 25 klasgenoten (15- en 16-jarigen) heeft 80% een bijbaantje. Ook Najib heeft een baantje. Hij werkt ‘wit’: elke maand krijgt hij een loonstrookje. Cees, een vriend van Najib, werkt ‘zwart’.

352p

Noem één voordeel en één nadeel van ‘zwart’ werken.

voordeel:....................................................................................................

..................................................................................................................

nadeel:.......................................................................................................

..................................................................................................................

362p

In de klas wordt gediscussieerd over het verlagen van de

jeugdwerkloosheid. Cees komt met twee suggesties:

− het stimuleren van deeltijdarbeid

− werknemers gaan op hogere leeftijd met pensioen

Geef per suggestie aan of deze wel of niet een oplossing is voor de