bronnen

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo bb 2009, tijdvak 1

opgave 1Staatsinrichting van Nederland

12p
het eerste deel van de grondwet van 1848
figuur bij de opgave
Hieronder staan vier uitspraken naar aanleiding van de grondwetswijziging van
1848.
1 Alle schoolgaande kinderen moeten vanaf 1848 naar een openbare school.
2 Alle volwassenen krijgen het recht van vereniging en vergadering.
3 Alle volwassenen krijgen vanaf 1848 kiesrecht.
4 Alle volwassenen met stemrecht krijgen vanaf 1848 meer invloed op het
bestuur van het land.
Geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
21p
2 drie politieke leiders: A. Kuyper H. Schaepman P.J. Troelstra
Drie politieke stromingen:
− katholieke stroming
− protestantse stroming
− socialistische stroming
Geef van elke politieke leider aan bij welke politieke stroming hij hoort.
32p
Hieronder staan vier uitspraken van politieke partijen:
1 Het is goed voor Nederland, als een protestants gezin de kinderen naar een
‘School met de Bijbel’ kan sturen.
2 De rijken worden rijker; de arbeiders worden uitgebuit en zij hebben geen
rechten.
3 Alleen mensen uit de hogere burgerij kunnen beoordelen of het land goed
geregeerd wordt.
4 Wij accepteren wat de paus over het gezag van de overheid zegt.
Vier politieke partijen:
a ARP
b Liberale Bond
c RKSP
d SDAP
Geef van elke uitspraak aan bij welke politieke partij deze past. Let op! Vul
alleen een letter in.
41p
Een gedeelte van een lied:
De revolutie wijkt Voor de Evangelievlag! Ons christelijk ministerie, Blijft vast en krachtig staan.
Bij welke groep hoort de schrijver van dit lied?
A bij de communisten
B bij de confessionelen
C bij de liberalen
D bij de socialisten
51p
Aletta Jacobs
figuur bij de opgave
Hieronder staan vier uitspraken over de politiek rond 1900.
Welke uitspraak past bij Aletta Jacobs?
A Alleen jongens moeten naar school.
B Artsen moeten alleen de rijken helpen.
C Mannen en vrouwen moeten allebei stemrecht krijgen.
D Vrouwen moeten voor het huishouden zorgen.
61p
een foto van een demonstratie voor vrouwenkiesrecht (rond 1910)
figuur bij de opgave
Op het spandoek staat ‘Neemt allen deel aan de optocht en meeting,
zondag 15 februari om 12 uur aan de Ruiterkade.’
Welke groep mensen is op de foto aan het demonstreren?
A feministen
B katholieken
C protestanten
D socialisten
71p
een foto van een ‘School met de Bijbel’
figuur bij de opgave
Welk grondrecht past bij de foto?
A recht op gelijke behandeling
B vrijheid van meningsuiting
C vrijheid van onderwijs
D vrijheid van vereniging en vergadering
81p
een optocht van katholieke gelovigen in de jaren veertig
figuur bij de opgave
Welk grondrecht past bij de foto?
A vrijheid van godsdienst
B vrijheid van onderwijs
C vrijheid van vergadering
91p
In 1960 was er een groot tekort aan woningen. Daarom vond de Tweede Kamer
dat er extra woningen moesten worden gebouwd. Het kabinet weigerde dit,
omdat er niet genoeg bouwvakkers waren. Daarop moest het kabinet aftreden.
Welke uitspraak bij de tekst is juist?
Bij een ruzie tussen het kabinet en de Tweede Kamer
A bepaalt de koning(in) wie gelijk heeft.
B is de Tweede Kamer de baas.
C worden de leden van de Tweede Kamer ontslagen.
101p
prins Willem-Alexander
figuur bij de opgave
In 1998 werd prins Willem-Alexander lid van het Internationaal Olympisch
Comité (IOC). Daarbij is de afspraak gemaakt dat de minister-president voortaan
wil weten wat de prins in dit comité zegt of doet.
Waarom wil de minister-president dat weten?
A Omdat de minister-president bepaalt wat voor werk de prins moet doen voor
het IOC.
B Omdat de minister-president beslist of de prins mag meedoen aan de
Olympische Spelen.
C Omdat de minister-president politiek verantwoordelijk is voor wat de prins
doet.
112p
Hieronder staan vier uitspraken over de Nederlandse staatsinrichting:
1 De leden van het parlement vertegenwoordigen de bevolking.
2 De regering kiest eens in de drie jaar de leden van de Tweede Kamer.
3 In een democratie is een meerderheid nodig om een wet aan te nemen.
4 De leden van de Tweede Kamer kunnen geen besluit nemen zonder de
minister.
Geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
121p
Het volgende is bekend:
− Er zitten 150 leden in.
− De leden worden rechtstreeks door de burgers gekozen.
− Een belangrijke taak van deze instelling is om wetsvoorstellen goed te
keuren of af te keuren.
Welke instelling wordt bedoeld?
A de Eerste Kamer
B de regering
C de Staten-Generaal
D de Tweede Kamer
132p
Hieronder staan vier uitspraken over de totstandkoming van wetten:
1 De Eerste Kamer kan veranderingen aanbrengen in wetsvoorstellen.
2 De Eerste Kamer neemt een wetsvoorstel aan als minstens de helft van de
aanwezige leden vóór stemt.
3 De koning(in) keurt wetsvoorstellen goed vóórdat de Tweede Kamer dat
doet.
4 De koning(in) zet een handtekening onder elke wet.
Geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
141p
In sommige gemeenten wordt een referendum gehouden over de benoeming
van een nieuwe burgemeester.
Ben jij vóór of tegen een referendum? Verklaar je keuze met behulp van
één argument.
151p
Op een dag steelt Jan veel geld van zijn baas. Hij wordt betrapt en moet voor de
rechter verschijnen. Jan geeft aan dat hij geen geld heeft om een advocaat te
betalen. Als hij werkelijk te weinig geld heeft voor zijn verdediging, zal de
overheid de kosten van een advocaat betalen.
Welk begrip past bij deze tekst?
A emancipatie
B kiesrecht
C ombudsman
D rechtsbijstand
162p
Deze invulopdracht gaat over de rechtspraak.
Iemand die mogelijk een misdrijf heeft gepleegd, is een (……...). Hij wordt
verdedigd door een (………). De (………) klaagt iemand aan die mogelijk een
misdrijf heeft gepleegd.
Enkele personen:
1 advocaat
2 officier van justitie
3 ombudsman
4 politieagent
5 verdachte
Vul de nummers in op de juiste plaats. Let op! Elk nummer mag maar één
keer worden gebruikt. Er blijven twee nummers over.
173p
Hieronder staan vijf uitspraken over de Nederlandse staatsinrichting:
1 De leden van de Staten-Generaal kiezen de leden van de Tweede Kamer.
2 De minister-president is leider van het kabinet.
3 De Vereniging voor Vrouwenkiesrecht is in het jaar 2000 opgericht.
4 Ministers hoeven zich niet aan de wet te houden.
5 Rechters zijn onafhankelijk en onpartijdig.
Geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

opgave 2Historisch overzicht vanaf 1900

opgave als beeld van het examen
Drie fragmenten van liedjes uit de 20e eeuw. liedje 1 liedje 2 Er is geen zondag meer Ik ga tweemaal daags En alles racet en raast naar het stempellokaal. in minirok en beatlehaar Er is geen zondag meer Daar komen de lui Er is alleen nog haast zonder werk allemaal. Daar hoor ik de klachten De…

Drie fragmenten van liedjes uit de 20e eeuw. liedje 1 liedje 2 Er is geen zondag meer Ik ga tweemaal daags En alles racet en raast naar het stempellokaal. in minirok en beatlehaar Er is geen zondag meer Daar komen de lui Er is alleen nog haast zonder werk allemaal. Daar hoor ik de klachten De nieuwe tijd, net wat u zegt. van Jan Boezeroen, Omdat hij niet weet wat hij anders moet doen. Drie perioden: − 1930-1940 − 1960-1970 − 1990-2000. → Geef van elke periode aan welk liedje daar bij hoort.

In deze auto zaten twee personen die bij een moordaanslag in Sarajevo zijn gedood. Die moordaanslag was de aanleiding voor de Eerste Wereldoorlog. Hieronder staan vier uitspraken over het begin van de Eerste Wereldoorlog. 1 De aanslag in Sarajevo vond plaats in 1914. 2 In de auto stierven de Duitse…

In deze auto zaten twee personen die bij een moordaanslag in Sarajevo zijn gedood. Die moordaanslag was de aanleiding voor de Eerste Wereldoorlog. Hieronder staan vier uitspraken over het begin van de Eerste Wereldoorlog. 1 De aanslag in Sarajevo vond plaats in 1914. 2 In de auto stierven de Duitse keizer en zijn vrouw. 3 Na de aanslag verklaarde Oostenrijk-Hongarije de oorlog aan Duitsland. 4 Door de bondgenootschappen tussen Europese landen breidde de oorlog zich snel uit. → Geef van elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.

opgave als beeld van het examen
Deze kaart laat de landen in West-Europa zien aan het eind van de Eerste Wereldoorlog. Vier omschrijvingen die bij vier landen horen: 1 Dit land was tijdens de Eerste Wereldoorlog bondgenoot van België en Frankrijk. 2 Dit land was tijdens de Eerste Wereldoorlog neutraal. 3 Dit land werd na de…

Deze kaart laat de landen in West-Europa zien aan het eind van de Eerste Wereldoorlog. Vier omschrijvingen die bij vier landen horen: 1 Dit land was tijdens de Eerste Wereldoorlog bondgenoot van België en Frankrijk. 2 Dit land was tijdens de Eerste Wereldoorlog neutraal. 3 Dit land werd na de Eerste Wereldoorlog zwaar gestraft. 4 In dit land werd tijdens de Eerste Wereldoorlog in loopgraven gevochten. → Geef bij iedere omschrijving aan welk land er bij hoort. Gebruik daarvoor de letters die in de blokjes staan.

In Scheveningen, aan de Noordzeekust, werd op 20 september 1921 een monument onthuld. Dit monument herdenkt de inzet van het Nederlandse leger en de marine tijdens de Eerste Wereldoorlog. Bij de onthulling zeiden enkele sprekers, dat ze teleurgesteld waren dat het zo’n klein monument was. Het leger…

In Scheveningen, aan de Noordzeekust, werd op 20 september 1921 een monument onthuld. Dit monument herdenkt de inzet van het Nederlandse leger en de marine tijdens de Eerste Wereldoorlog. Bij de onthulling zeiden enkele sprekers, dat ze teleurgesteld waren dat het zo’n klein monument was. Het leger en de marine hadden een groter monument verdiend. → Hebben het Nederlandse leger en de marine volgens jou wél of niet een groot monument verdiend voor hun inzet tijdens de Eerste Wereldoorlog? Geef een historisch argument.

opgave als beeld van het examen
Toelichting De eigenaar van het hotel Kölner-Hof in de Duitse stad Frankfurt had rond 1920 ansichtkaarten laten drukken met de tekst: Een groet uit het enige Jodenvrije hotel. In de eetzaal hangt een bord met de tekst: Joden zijn hier niet welkom. Welke uitspraak naar aanleiding van de afbeelding…

Toelichting De eigenaar van het hotel Kölner-Hof in de Duitse stad Frankfurt had rond 1920 ansichtkaarten laten drukken met de tekst: Een groet uit het enige Jodenvrije hotel. In de eetzaal hangt een bord met de tekst: Joden zijn hier niet welkom. Welke uitspraak naar aanleiding van de afbeelding is juist? A Antisemitisme was in Duitsland tot de Tweede Wereldoorlog verboden. B De eigenaar van het hotel was verplicht Joden te weigeren. C Vóórdat de partij van Hitler aan de macht kwam, bestond er in Duitsland al antisemitisme.

steenzetter aan het werk bij de aanleg van de Afsluitdijk (1931) Welk begrip past bij de afbeelding? A mobilisatie B neutraliteit C verzorgingsstaat D werkverschaffing
opgave als beeld van het examen
verkiezingsposter uit 1939 Een schrijver bespreekt deze verkiezingsposter van de NSB: "Er klopt iets niet met deze poster. De vrouw had blond haar en blauwe ogen moeten hebben. Ze lijkt nu te veel op een Joodse vrouw." Waarom is het volgens de schrijver vreemd dat een vrouw met een Joods uiterlijk…

verkiezingsposter uit 1939 Een schrijver bespreekt deze verkiezingsposter van de NSB: "Er klopt iets niet met deze poster. De vrouw had blond haar en blauwe ogen moeten hebben. Ze lijkt nu te veel op een Joodse vrouw." Waarom is het volgens de schrijver vreemd dat een vrouw met een Joods uiterlijk op de poster van de NSB is afgebeeld? Het is vreemd, omdat A de NSB een partij was die Joden minderwaardig vond. B de NSB een wet had gemaakt waarin stond dat er in Nederland geen Joodse vrouwen mochten wonen. C de NSB-regering had besloten dat Joodse vrouwen niet mochten stemmen.

Hieronder staan vijf uitspraken over de Tweede Wereldoorlog: 1 De atoombom op Hiroshima kostte veel mensen het leven. 2 De slag bij Stalingrad was een keerpunt in de oorlog. 3 De verovering van Nederland door Duitsland verliep erg snel. 4 Duitsland wilde uitbreiding van het grondgebied. 5 Het…

Hieronder staan vijf uitspraken over de Tweede Wereldoorlog: 1 De atoombom op Hiroshima kostte veel mensen het leven. 2 De slag bij Stalingrad was een keerpunt in de oorlog. 3 De verovering van Nederland door Duitsland verliep erg snel. 4 Duitsland wilde uitbreiding van het grondgebied. 5 Het verdrag van Versailles zorgde voor sterke nationale gevoelens in Duitsland. → Welke twee uitspraken gaan over de oorzaken van de Tweede Wereldoorlog?

opgave als beeld van het examen
koningin Wilhelmina Dit is een gedeelte van een radiotoespraak van koningin Wilhelmina voor radio Oranje: Hieronder staan vier uitspraken naar aanleiding van de radiotoespraak. 1 De radiotoespraak is gehouden aan het begin van de Eerste Wereldoorlog. 2 De radiotoespraak is gehouden in Engeland,…

koningin Wilhelmina Dit is een gedeelte van een radiotoespraak van koningin Wilhelmina voor radio Oranje: Hieronder staan vier uitspraken naar aanleiding van de radiotoespraak. 1 De radiotoespraak is gehouden aan het begin van de Eerste Wereldoorlog. 2 De radiotoespraak is gehouden in Engeland, waar de koningin naar toe was gevlucht. 3 Het Nederlandse leger heeft zich volgens de koningin niet erg dapper gedragen. 4 Het Nederlandse leger moest zich verdedigen tegen de aanval van Duitsland. → Welke twee uitspraken zijn juist?

opgave als beeld van het examen
monument in Berlijn De Sovjetunie sloot in 1948 alle toegangswegen naar West-Berlijn af. De inwoners van West-Berlijn kregen voedsel, kleding en brandstof uit het Westen. Hoe werd deze hulp genoemd? A de Berlijnse luchtbrug B de Duitse blokkade C de Wederopbouw
Bij welke belangrijke gebeurtenis in de Koude Oorlog waren deze wereldleiders allebei betrokken? A de Cubacrisis B de oprichting van de NAVO C de uitvinding van de atoombom D de val van de Berlijnse Muur
opgave als beeld van het examen
Welk land was tijdens de Koude Oorlog de belangrijkste tegenstander van het Westen? A Duitsland B Frankrijk C Sovjetunie D Vietnam
Een groep buitenlanders komt per trein aan in Nederland. Kies het juiste bijschrift bij deze afbeelding. A 1930-1940: veel werkloze buitenlanders gingen in het rijke Nederland werken vanwege een economische crisis in hun eigen land. B 1960-1970: er was toen zóveel werk in Nederland dat…

Een groep buitenlanders komt per trein aan in Nederland. Kies het juiste bijschrift bij deze afbeelding. A 1930-1940: veel werkloze buitenlanders gingen in het rijke Nederland werken vanwege een economische crisis in hun eigen land. B 1960-1970: er was toen zóveel werk in Nederland dat gastarbeiders naar Nederland werden gehaald. C 1990-2000: veel Oost-Europeanen vluchtten naar Nederland vanwege de communistische onderdrukking in hun eigen land.

opgave als beeld van het examen
Deze invulopdracht gaat over Nederlandse militairen. In de 20e eeuw zijn Nederlandse militairen enkele keren uitgezonden naar het buitenland. Rond ...(a)... waren Nederlandse militairen gelegerd in Libanon. Zij waren daar op verzoek van ...(b)... . De taak van de militairen was ...(c)... . Kies…

Deze invulopdracht gaat over Nederlandse militairen. In de 20e eeuw zijn Nederlandse militairen enkele keren uitgezonden naar het buitenland. Rond ...(a)... waren Nederlandse militairen gelegerd in Libanon. Zij waren daar op verzoek van ...(b)... . De taak van de militairen was ...(c)... . Kies voor a uit: Kies voor b uit: 1: 1900 4: de EEG 2: 1940 5: de Verenigde Naties 3: 1980 6: het Warschaupact de communisten 9: te zorgen voor medische hulp aan de → Kies telkens per blokje het juiste antwoord.

Hieronder staan vier uitspraken over de Europese Unie (EU): 1 Alleen landen in West-Europa kunnen lid worden van de EU. 2 Binnen de EU is er vrij verkeer van goederen en diensten. 3 Ieder lid van de EU moet democratisch zijn. 4 De EU is opgericht om militair sterk te staan tegenover de Sovjetunie.…

Hieronder staan vier uitspraken over de Europese Unie (EU): 1 Alleen landen in West-Europa kunnen lid worden van de EU. 2 Binnen de EU is er vrij verkeer van goederen en diensten. 3 Ieder lid van de EU moet democratisch zijn. 4 De EU is opgericht om militair sterk te staan tegenover de Sovjetunie. → Welke twee uitspraken zijn juist?

aanval op de Twin Towers in New York op 11 september 2001 Na de Koude Oorlog was voor de Verenigde Staten het communisme niet meer de grootste vijand. Wat was volgens de Verenigde Staten de 'nieuwe vijand'? A het kapitalisme B het liberalisme C het socialisme D het terrorisme Let op: de laatste…

aanval op de Twin Towers in New York op 11 september 2001 Na de Koude Oorlog was voor de Verenigde Staten het communisme niet meer de grootste vijand. Wat was volgens de Verenigde Staten de 'nieuwe vijand'? A het kapitalisme B het liberalisme C het socialisme D het terrorisme Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave als beeld van het examen
Hieronder staan drie krantenkoppen uit de periode 1900-2000: 1 Officiële invoering euro in 11 lidstaten. 2 Duitsers verliezen slag om Stalingrad. 3 Belgen vluchten massaal de grens met Nederland over. → Zet de krantenkoppen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Sinds 1 januari 2005 moet iedereen in Nederland van 14 jaar en ouder een geldig identiteitsbewijs kunnen laten zien aan de politie. Waarom is de identificatieplicht ingevoerd? A Om de inkomsten van de regering te verhogen. B Om de werkloosheid in Nederland aan te pakken. C Om inwoners van de EU…

Sinds 1 januari 2005 moet iedereen in Nederland van 14 jaar en ouder een geldig identiteitsbewijs kunnen laten zien aan de politie. Waarom is de identificatieplicht ingevoerd? A Om de inkomsten van de regering te verhogen. B Om de werkloosheid in Nederland aan te pakken. C Om inwoners van de EU gemakkelijker te herkennen. D Om Nederland veiliger te maken. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.