Eindexamen nederlands vmbo bb 2021 tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 Waarom een escaperoom als hét nieuwe avondje uit wordt gezien?

Waarom een escaperoom als hét nieuwe avondje uit wordt gezien? (1) Nergens anders op de wereld vind je zoveel escaperooms als in Nederland. Waar er in 2013 ‘nog maar’ enkele escaperooms te vinden waren, werden er in het begin van 2019 meer dan 650 in het hele land geteld. Deze explosieve groei van escaperooms is misschien vreemd wanneer je er nog nooit eentje hebt gespeeld, want waarom laten mensen zich vrijwillig opsluiten? Een van de redenen dat escaperooms zo hip zijn, is dat de meeste mensen het leuk vinden om even te ontsnappen aan het dagelijkse leven en in een situatie terecht te komen waar je normaal nooit in terecht zou komen. Hoe vaak ben jij bijvoorbeeld ontsnapt uit een verlaten ziekenhuis of een streng bewaakte gevangenis? Ideaal uitje voor diverse groep (2) Waarom is een escaperoom ideaal voor een avondje uit? Een van de grootste voordelen van het spelen van een escaperoom is dat het perfect is voor een diverse groep. Natuurlijk is het leuk om met je vrienden of familie zo’n kamerpuzzel op te lossen, maar omdat er zoveel verschillende elementen in een escaperoom te vinden zijn, kan zo’n spel ook goed gespeeld worden door mensen die elkaar minder goed kennen. Dit kunnen bijvoorbeeld collega’s zijn, maar ook mensen die elkaar tijdens een introductiedag of -week van hun studie of werk leren kennen. Sterker nog: het is de ideale manier om te checken wat je aan wie hebt. Een escaperoom vraagt namelijk om de nodige samenwerking. Zo kom je er precies achter welke sterke kanten iemand heeft, waar je misschien later tijdens werk of een andere activiteit gebruik van kunt maken. Daarom is het spelen van een escaperoom ideaal als teambuilding-activiteit. … (3) Wat ook prettig is aan een escaperoom is dat het niet uitmaakt wat voor weer het wordt. Heb je bijvoorbeeld een familiedag gepland in het voorjaar of najaar en heb je nog geen idee wat de weersvoorspelling gaat doen? Geen zorgen: met een escaperoom zit je altijd droog. Vrijwel alle escaperooms zijn namelijk binnen. Dat moet ook wel, omdat er een complete kamer moet worden opgebouwd. Omdat meerdere groepen gebruik moeten maken van die rooms, moet er een ruimte zijn die niet kan worden aangetast door weersomstandigheden. Er bestaan ook pop-up escaperooms, die eigenlijk overal waar ruimte is, kunnen worden opgezet. Dergelijke kamers zijn vrijwel ook altijd binnen. Besluit je in de zomer een escaperoom te spelen, dan kan het dus zo zijn dat je met zonnig warm weer binnen zit. Dat is de spanning voor velen gelukkig wel waard. Escaperoom geeft adrenaline (4) Een escaperoom zorgt namelijk voor de nodige spanning bij de deelnemers, helemaal omdat je van tevoren niet weet wat je moet verwachten. Hoe zal de kamer zijn? Zijn er acteurs aanwezig? Welke puzzels moet je oplossen? Meestal

weet je vooraf alleen een beetje de grote lijnen van een verhaal achter de escaperoom, zodat je op basis daarvan een goede kamer kunt uitkiezen. Het uitvoeren van het spel is spannend en zorgt voor veel adrenaline. Je lichaam denkt dat het in gevaar is waardoor je je heel geprikkeld kunt voelen. Die spanning zorgt er vaak weer voor dat je heel helder bent en allerlei puzzels op kunt lossen die in de kamer aanwezig zijn. Veel mensen denken dat een escaperoom standaard eng is, maar er bestaan juist diverse kamers met allerlei thema’s. Op die manier kunnen bij sommige kamers ook kinderen meedoen. Online vind je altijd wel voor welke leeftijd de room geschikt is. Avondje Escaperoom is meer dan spelen (5) Tot slot is een avondje (of een middag) een escaperoom spelen veel meer dan dat. De meeste kamers moet je binnen een uur uitspelen. Heb je het niet gehaald binnen die 60 minuten, dan heb je het spel niet gewonnen. Niet getreurd: bij een groot deel van de escaperooms in Nederland kun je nog even napraten met een hapje en een drankje. Ook zijn er bij sommige kamers andere leuke faciliteiten aanwezig, zoals een speelhal met airhockey en flipperkasten of een bowlingbaan. Kortom: je kunt tijdens een escaperoomuitje veel meer doen dan alleen proberen te ontsnappen uit een kamer. Reserveer meteen een tafeltje bij een restaurant en jullie avond is helemaal compleet. (6) Ook zin om een escaperoom te doen met een groep vrienden of collega’s? In Nederland vind je honderden escaperooms waar je de uitdaging aan kunt gaan. Ook in het buitenland kun je terecht op vette plekken: we schreven al eens over de vijf beste escaperooms in het buitenland. Hoe tof is het om tijdens je weekend weg of citytrip samen een escaperoom op te lossen? Naar een artikel uit Metro, 22 november 2019

Een tekst kan op verschillende manieren worden ingeleid. Welke van onderstaande manieren wordt in alinea 1 gebruikt? De schrijver A beschrijft een persoonlijke ervaring met het onderwerp van de tekst. B maakt duidelijk hoe de rest van het tekst is opgebouwd. C maakt gebruik van een pakkend voorbeeld bij het onderwerp.

Bij alinea 3 is het tussenkopje weggehaald. Met welk tussenkopje kun je alinea 3 het best samenvatten? A Ideaal uitje voor een familiedag B Meeste escaperooms zijn binnen C Weersomstandigheden maken niet uit

Wat is volgens alinea 4 een voordeel van het vrijkomen van adrenaline tijdens het spelen van een escaperoom? De adrenaline zorgt ervoor A dat je extra geïnteresseerd bent. B dat je extra gespannen bent. C dat je extra opmerkzaam bent. D dat je extra voorzichtig bent.

Hier staan uitspraken over escaperooms. • Geef per uitspraak aan of deze waar of niet waar is volgens de tekst. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom. De meeste escaperooms zijn geschikt voor kinderen. Escaperooms bestaan alleen in Nederland.

In de tekst staan redenen waarom escaperooms zo populair zijn. • Geef per reden aan of deze waar of niet waar is volgens de tekst. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom. Een escaperoom heeft altijd een origineel thema. Een escaperoom zorgt ervoor dat je even in een totaal andere wereld bent. Een escaperoom zorgt ervoor dat je mensen op een andere manier leert kennen. In een escaperoom kun je nieuwe mensen ontmoeten.

Op welke manier sluiten de laatste twee alinea’s de tekst af? De laatste alinea’s A geven advies over hoe je het beste een escaperoom kunt kiezen. B sporen je aan om zelf eens een escaperoom te gaan spelen. C trekken een conclusie uit de informatie van de rest van de tekst.

opgave 2Tekst 2 Robot ruimt ruimterommel op

Robot ruimt ruimterommel op (1) Hoog boven ons hoofd vliegt een enorme berg puin in de ruimte rond. En dat zal de komende jaren alleen maar meer worden, met alle satellietplannen die er zijn. De Europese ruimtevaartorganisatie ESA wil daar iets aan doen. De ruimteorganisatie laat een puinruimrobot maken met robotarmen om troep uit de ruimte te plukken. (2) Er slingert een dikke - schrik niet - 1,8 miljoen kilo aan rommel rond in het heelal. Ongeveer 34.000 grote en kleine stukken materiaal achtergebleven tijdens de ruimtemissies die de afgelopen zestig jaar zijn uitgevoerd. Raketonderdelen. Gereedschap dat astronauten per ongeluk loslieten. In onbruik geraakte satellieten… (3) Razendsnel cirkelen ze in een baan om de aarde. Slordig. Hinderlijk voor astronomen die hun onderzoek naar verre planeten en sterren aan de nachtelijke hemel verstoord zien door rondsuizende spullen of een treintje aan glimmende satellieten. En levensgevaarlijk voor de astronauten die in het internationale ruimtestation ISS aan het werk zijn. Het internationaal ruimtestation moet weleens uitwijken om een keiharde botsing te voorkomen. Massa satellieten (4) Het droeve nieuws is: er zal de komende jaren alleen maar meer puin bij komen. Bedrijven als SpaceX, Amazon en Samsung hebben grootse plannen. Ze willen duizenden nieuwe satellieten in het heelal gaan hangen om te zorgen voor goede communicatie, weersvoorspellingen, navigatie en snel internet overal op aarde. Het Amerikaanse SpaceX, van multimiljonair Elon Musk, bijvoorbeeld heeft al een vergunning gekregen voor het lanceren van twaalfduizend satellieten die samen het communicatienetwerk Starlink moeten gaan vormen. En daarna wil hij er nog dertigduizend omhoog schieten. Maar al die satellieten kunnen stukgaan. Dan heb je nóg meer rommel en wordt de kans op botsingen nóg groter. Nu al zwerven er meer dan drieduizend kapotte satellieten in ‘space’. (5) “Dit kan zo niet langer”, zegt ESA in een verklaring over de heelalvervuiling. “Stel je eens voor hoe gevaarlijk het op zee zou zijn als alle schepen die ooit vergaan zijn nog steeds ronddobberen. Dat is hoe het er nu in de ruimte aan toe gaat.” Prima al die nieuwe infrastructuur in het heelal, maar we moeten het wel duurzaam doen, vindt de Europese ruimteorganisatie. (6) Maandag maakte ESA trots bekend het benodigde geld bij elkaar te hebben geveegd om een vaartuig met uitschuifbare robotarmen te laten maken door het Zwitserse ClearSpace: de ClearSpace1. In 2025 moet-ie klaar zijn. Dan gaat hij op pad om welgeteld één brokstuk vast te grijpen. Een honderd kilo zwaar stuk van een oude Europese raket om precies te zijn. Daarna laat de puinruimer zich

naar de aarde terugvallen. Zodra hij in de dampkring komt, zal hij daar, met zijn prooi stevig in zijn robotarmen geklemd, verbranden. Remove, repeat (7) Hoppa. Eén stuk rommel minder. Maar ook één schoonmaakrobot minder. Daar gaan de technici bij ClearSpace geen traan om laten. Het betekent namelijk dat de test gelukt is en dat ze waarschijnlijk groen licht krijgen om aan een nieuw geavanceerder exemplaar van de ruimtepuin-opruimrobot te gaan knutselen. Hoe die moet worden, hebben ze al bedacht. Een vaartuig dat met zijn vangarmen telkens opnieuw rondvliegend puin uit de baan om de aarde kan plukken en naar de damkring kan slingeren. Een soort volautomatische katapult. Zoals ESA het zegt: Find, Capture, Remove, Repeat (Vind, Vang, Verwijder, Herhaal). Als het goed is, gaat deze supersonische schoonmaaksonde dus heel wat meer troep wegwerken dan zijn voorganger. Nog 33.999 stuks te gaan. Naar een artikel van Cora van der Weij, 7Days, 13 december 2019

Een tekst kan op verschillende manieren worden ingeleid. Op welke manier wordt de tekst in alinea 1 ingeleid? De schrijver A beschrijft de geschiedenis van het onderwerp van de tekst. B beschrijft een persoonlijke ervaring met het onderwerp van de tekst. C geeft een korte samenvatting van de rest van de tekst. D geeft een waarschuwing bij het onderwerp van de tekst.

De titel van de tekst is: Robot ruimt ruimterommel op. • In welke alinea’s gaat het over het opruimen van de ruimterommel? Schrijf de nummers van deze alinea’s op in de uitwerkbijlage.

Hier staan uitspraken over het onderwerp in de tekst. • Geef per uitspraak aan of deze waar of niet waar is volgens de informatie in de tekst. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom. Bedrijven mogen alleen een satelliet in de ruimte brengen als ze ook meebetalen aan het opruimen ervan. De kans op botsingen in de ruimte neemt de komende Het doel van jaren de toe. opruimrobot is om een brokstuk in de dampkring te krijgen, zodat het verbrandt. Kleine stukjes ruimteafval zijn ongevaarlijk.

Hoe kun je alinea 7 het best samenvatten? A De hoeveelheid rommel in de ruimte is gigantisch. B De opruimrobot kan maar één stuk ruimterommel opruimen. C Ruimtevaarttechnici zijn al bezig met ideeën voor een nog betere robot.

Op welke afbeelding staat een mogelijke weergave van de opruimrobot volgens de informatie uit de tekst?

In welke krantenrubriek past deze tekst het best? A buitenland B economie C politiek D wetenschap

opgave 3Tekst 3 We eten bewust, maar hebben meer aandacht voor avondeten dan ontbijt

We eten bewust, maar hebben meer aandacht voor avondeten dan ontbijt (1) We eten in Nederland met z’n allen behoorlijk bewust, bleek onlangs uit onderzoek van het Voedingscentrum. We nemen de tijd en eten vaak aan tafel. In een onderzoek van het Voedingscentrum dat in oktober 2019 is uitgevoerd, zegt 60 procent van de respondenten 1) vaak met veel aandacht te eten. Nog een paar uitkomsten van de enquête: drie kwart van de ondervraagden eet ‘s avonds aan tafel en slechts een op de zes zegt het avondeten alleen te eten. Nederlanders koken gemiddeld 5,5 keer in de week zelf hun avondmaal. (2) “Met aandacht en dus niet op de automatische piloot eten, zorgt ervoor dat je beter voelt wanneer je genoeg hebt gegeten. Dat voorkomt dat je meer eet dan je nodig hebt”, vertelt Astrid Postma-Smeets, expert voeding en gezondheid bij het Voedingscentrum. (3) Het onderzoek van het Voedingscentrum ‘Hoe bewust eet Nederland?’ is uitgevoerd onder een groep van ruim duizend Nederlanders. Er is niet alleen gevraagd naar waar en met wie wordt gegeten, maar ook welke afleiding er is en hoelang mensen de tijd nemen voor de verschillende maaltijden. (4) De uitkomst: we nemen de tijd voor maaltijden, eten vaak aan tafel en eten veelal een zelf gekookte maaltijd. Ongeveer een op de vijf respondenten zegt meer tijd te steken in het eten van een maaltijd dan vijf jaar geleden. Er is overigens wel meer aandacht voor het avondeten dan voor het ontbijt. Net iets meer dan de helft ontbijt aan tafel. Meer dan de helft van de Nederlanders eet het ontbijt alleen en doet aan multitasking tijdens het ontbijten. Ze kijken tv, lezen of checken hun sociale media. Jongeren tussen 18 en 34 jaar multitasken vaker onder het eten dan andere leeftijdsgroepen. Dat doen ze vooral tijdens het ontbijt (61 procent). Ze eten ook vaker een afhaal- of bezorgmaaltijd en kopen vaker onderweg eten. (5) Zijn we de afgelopen jaren ook daadwerkelijk steeds bewuster gaan eten? Omdat hetzelfde onderzoek nog niet eerder is gedaan, is dat volgens Postma- Smeets een lastig te beantwoorden vraag. “We vermoeden van wel. Zeker omdat bijna een kwart van de mensen aangeeft te denken meer tijd voor de avondmaaltijd te nemen dan vijf jaar geleden.” (6) Ook foodwatcher Anneke Ammerlaan denkt dat we steeds bewuster zijn gaan eten, en dat doen we volgens haar niet zomaar. “Tegenwoordig draait het steeds meer om gezond - en overigens ook lekker - eten. Neem bijvoorbeeld mensen die veganistisch eten, zij besteden veel aandacht aan hun voeding. De trend om ons bewuster van ons eten te zijn, gaat doorzetten. Vijftien jaar geleden kreeg ik tijdens het adviseren over bedrijfsrestaurants nog weleens te horen dat mensen

vooral broodjes moesten kunnen kopen die ze achter hun computer konden opeten”, vertelt Ammerlaan. “Nu willen bedrijven hun medewerkers voor de lunchpauze juist achter de computer vandaan krijgen. Ook een teken dat mensen bewust eten tegenwoordig belangrijk vinden.” (7) Ammerlaan was wel enigszins verrast dat drie kwart van de respondenten zegt aan tafel te eten. “In dit soort studies moet je natuurlijk oppassen voor sociaal wenselijke antwoorden. Maar wat hiermee wel duidelijk wordt, is dat mensen in ieder geval graag aan tafel zouden eten. En dat is natuurlijk een interessant gegeven.” Naar een artikel van Mirjam Bedaf, www.nu.nl, 12 december 2019 noot 1 Een respondent is iemand die een vragenlijst invult.

Welke uitspraak over de inleiding van dit artikel is juist? De inleiding van dit artikel A geeft een voorbeeld van hoeveel wij eten. B stelt onze gewoontes over eten ter discussie. C trekt een conclusie over ons eetgedrag.

Hoe verhoudt alinea 4 zich tot alinea 3? A Alinea 4 geeft een samenvatting van de uitkomsten van het in alinea 3 genoemde onderzoek. B Alinea 4 geeft een verklaring voor de uitkomsten van het in alinea 3 genoemde onderzoek. C Alinea 4 trekt de uitkomsten van het in alinea 3 genoemde onderzoek in twijfel.

Hier staan uitspraken over het onderwerp van de tekst. • Geef per uitspraak aan of deze waar of niet waar is volgens de tekst. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom. De mensen die deelnamen aan het onderzoek besteedden op het moment van het onderzoek minder tijd aan het avondeten dan 5 jaar daarvoor. Het ontbijt wordt door de meerderheid van de mensen aan tafel gegeten. Van de ondervraagden doen jongeren het vaakst meerdere din gen tijdens het eten.

In alinea 6 staat: “Ook foodwatcher Anneke Ammerlaan denkt dat we steeds bewuster zijn gaan eten…”. Waarnaar verwijst het woord ‘ook’ in deze zin? naar het feit dat dezelfde mening wordt gedeeld door A Astrid Postma-Smeets B de deelnemers aan het onderzoek C de schrijver van dit artikel

Wat is er volgens Anneke Ammerlaan veranderd in het bedrijfsleven ten opzichte van een aantal jaar geleden? A Bedrijven schakelen de hulp in van professionele catering. B Bedrijven willen dat hun medewerkers echt lunchpauze houden. C Er is in bedrijfsrestaurants steeds meer keuze in gezonde lunches. D Medewerkers mogen hun lunch niet meer achter de computer eten.

Hier staan adviezen om bewuster te eten: − Neem de tijd voor de maaltijd. − Proef wat je eet, laat de smaak goed tot je doordringen. − Neem pas weer een hap als je mond helemaal leeg is. − Eet met aandacht. − Maak het aantrekkelijk om aan tafel te zitten. In welke alinea passen deze adviezen het best? A in alinea 2 B in alinea 4 C in alinea 6

Wat is het belangrijkste doel van dit artikel? De schrijver wil de lezer A amuseren met voorbeelden over bewust eten. B informatie geven over de mate waarin mensen bewust eten. C overtuigen van het feit dat bewust eten belangrijk is. D waarschuwen voor overdreven veel aandacht voor bewust eten.

opgave 4Tekst 4 Schrijfopdracht

Tekst van de advertentie belangrijk …en ze leest nog lang en gelukkig, dankzij onze vrijwilligers. Kijk voor meer info op: www.debibliotheken.nl/rijker de Bibliotheek maakt je rijker

Wat is het belangrijkste doel van deze advertentie? Deze advertentie wil lezers overtuigen van het belang A om digitale middelen te gebruiken bij het lezen. B om vrijwilliger te worden. C van het bestaan van de bibliotheek. D van het bezoeken van ouderen.

In de advertentie staat “belangrijk …en ze leest nog lang en gelukkig, dankzij onze vrijwilligers.” Hier staan drie uitspraken over dit gedeelte van de advertentie. • Geef per uitspraak aan of deze juist of onjuist is volgens de advertentie. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom. De maker van de advertentie laat zijn gevoelens zien over de boodschap van de advertentie. Dit gedeelte vat de boodschap van de advertentie samen in een pakkende zin. Er wordt in dit gedeelte een woordspeling gebruikt.

Op welke tekst uit de advertentie legt de afbeelding de nadruk? A op de tekst “belangrijk …en ze leest nog lang en gelukkig, dankzij onze vrijwilligers.” B op de tekst “de Bibliotheek maakt je rijker” C op de tekst “Kijk voor meer info op: www.debibliotheken.nl/rijker”

Schrijfopdracht Organiseer jij onze activiteiten? Je leest in de nieuwsbrief van de school de volgende oproep:

Je besluit om te reageren op de oproep en stuurt een e-mail naar de heer Williams. In je e-mail geef je aan dat jij belangstelling hebt om te helpen met het organiseren van een naschoolse activiteit. Een deel van de informatie die je nodig hebt, staat in de tekst hierboven. De informatie die niet in de tekst staat, moet je zelf bedenken. Een aantal gegevens is al ingevuld.

Neem in de e-mail de volgende onderdelen op: − Stel jezelf voor. − Geef aan dat je reageert op de oproep waarin leerlingen worden gevraagd om te helpen met het organiseren van een naschoolse activiteit. − Leg uit waarom het je leuk lijkt om mee te helpen met het organiseren van een naschoolse activiteit. − Geef twee redenen of voorbeelden die laten zien waarom jij hiervoor geschikt bent. − Noem een voorbeeld van een activiteit die jij zou willen organiseren voor je medeleerlingen. − Leg uit waarom jij juist deze activiteit zou willen organiseren. − Geef aan dat je hoopt dat jij gekozen wordt om te helpen met het organiseren van een naschoolse activiteit. Sluit je e-mail af met “Met vriendelijke groet,” en je voor- en achternaam. Let er op dat je een goede indeling maakt, dat je beleefd blijft en de juiste toon weet te vinden. Let op: Zorg ervoor dat je tekst minimaal uit 75 woorden bestaat. Bij minder dan 75 woorden krijg je geen punten voor taalgebruik. De teksten die voor dit examen gebruikt zijn, zijn bewerkt om ze geschikt te maken voor het examen. Dit is gebeurd met respect voor de opvattingen van de auteur(s). Wie kennis wil nemen van de oorspronkelijke tekst(en), raadplege de vermelde bronnen. Het College voor Toetsen en Examens is verantwoordelijk voor vorm en inhoud van dit examen. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.