bronnen

Eindexamen economie vmbo kb 2010, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Iedereen wordt er beter van

Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 6 moet je soms gebruikmaken
van de informatiebronnen 1 en 2 in de bijlage.
Kees heeft eindelijk zijn felbegeerde mobiel. Hij ging voor het merk ‘Kanio’ en zit er een beetje mee te spelen om alle mogelijkheden te ontdekken. Hij is verrast door de woorden ‘Made in China’. Dat had hij niet van…

Kees heeft eindelijk zijn felbegeerde mobiel. Hij ging voor het merk ‘Kanio’ en zit er een beetje mee te spelen om alle mogelijkheden te ontdekken. Hij is verrast door de woorden ‘Made in China’. Dat had hij niet van dit merk verwacht.

11p
Kees praat met zijn vader over het aantal producten dat Nederland uit China
invoert. Volgens zijn vader staat China op de vijfde plaats van de landen
waarvan wij het meeste invoeren.
Welk land is de belangrijkste handelspartner van Nederland?
A Duitsland
B Finland
C Frankrijk
D Spanje
21p
Kees gaat verder met zijn verkenning. Hij leest in de handleiding dat het
hoofdkantoor van ‘Kanio’ in Europa zit. Dat is raar. De fabriek in China en het
kantoor in Europa.
Geef een reden waarom Kanio het hoofdkantoor in Europa heeft.
31p
Voor Kees is de handleiding niet helemaal duidelijk. Gelukkig is de helpdesk er
nog. Kees belt met de helpdesk. Hij krijgt iemand aan de lijn die uitstekend
Nederlands spreekt, maar wel met een accent. Bij navraag blijkt hij met iemand
in Ierland gesproken te hebben.
Hoe noem je het bellen vanuit Nederland met een helpdesk in Ierland?
A het exporteren van diensten
B het exporteren van goederen
C het importeren van diensten
D het importeren van goederen
Kees leest in de krant dat er bij Oost-Afrika op zee steeds meer piraterij voorkomt. Schepen worden door piraten gekaapt en pas na betaling van een fors losgeld worden de bemanning en het schip weer vrijgelaten.
Gebruik informatiebron 1.
42p
Kees heeft zijn mobiel gekocht voor € 83,30. Hij vindt dat hij deze telefoon op
tijd gekocht heeft. De prijzen zullen ongetwijfeld stijgen doordat er op zee steeds
meer piraterij heerst. Schepen zullen een langere weg kiezen om piraterij te
voorkomen. De verwachting is dat de vervoerskosten met 50% zullen toenemen.
Wat zal de verkoopprijs (inclusief btw) van een mobiel worden, als de
vervoerskosten met 50% stijgen? Schrijf je berekening op.
Gebruik informatiebron 2.
52p
Door handel kunnen wij beschikken over producten die we zelf niet kunnen
maken en de exportlanden kunnen daaraan verdienen. Maar de handel is niet
altijd helemaal vrij. Als de import te bedreigend wordt voor het eigen land
worden er maatregelen genomen.
Geef, naast invoerrechten, nog twee mogelijke maatregelen om de eigen
handel te beschermen.
61p
Kees vindt het jammer dat elk land zijn eigen handel beschermt. Als de handel
helemaal vrij is, heeft elk land daar voordeel van. De industrielanden kunnen
goedkoop importeren en de ontwikkelingslanden kunnen er wat aan verdienen.
Zo wordt iedereen er beter van.
De vader van Kees zegt: “De ontwikkelingslanden gaan er door vrijhandel soms
op vooruit, maar soms ook op achteruit.”
Noem een oorzaak waarom vrijhandel ertoe kan leiden dat
ontwikkelingslanden erop achteruit gaan.

opgave 2Zorgen om de rente

Bij de beantwoording van de vragen 7 tot en met 12 moet je soms gebruikmaken
van informatiebron 3 in de bijlage.
Hans van Opta heeft dringend een nieuwe auto nodig. Hij heeft daarvoor onvoldoende geld op de bank en daarom is hij van plan een lening af te sluiten.
71p
Hans twijfelt een beetje. Is dit wel het goede moment om geld te lenen?
Op dit moment zijn in het algemeen de prijzen vrij stabiel. Maar als de prijzen
fors gaan stijgen, ben je juist voordelig uit als je een lening afsluit.
Wanneer kan een situatie met grote prijsstijgingen voordelig zijn als je geld
geleend hebt?
A Als je inkomen net zo veel stijgt als de prijzen kan je makkelijker je schuld
aflossen.
B Als je inkomen minder stijgt dan de prijzen kan je makkelijker je schuld
aflossen.
C Als de wisselkoers ten opzichte van het buitenland gunstiger is.
81p
Maar, bedenkt Hans, als de prijzen hard stijgen, wordt de rente vaak door de
Europese Centrale Bank (ECB) verhoogd. Daarmee wil de ECB de prijsstijging
weer verminderen.
Hieronder staan drie denkstappen.
1 De mensen gaan minder besteden.
2 De mensen gaan minder lenen.
3 De mensen moeten meer rente betalen.
In welke regel staan de denkstappen in een logische volgorde?
A De ECB verhoogt de rente → 1 → 2 → 3 → de prijsstijging wordt minder.
B De ECB verhoogt de rente → 1 → 3 → 2 → de prijsstijging wordt minder.
C De ECB verhoogt de rente → 2 → 1 → 3 → de prijsstijging wordt minder.
D De ECB verhoogt de rente → 2 → 3 → 1 → de prijsstijging wordt minder.
E De ECB verhoogt de rente → 3 → 1 → 2 → de prijsstijging wordt minder.
F De ECB verhoogt de rente → 3 → 2 → 1 → de prijsstijging wordt minder.
Gebruik informatiebron 3.
92p
Na lang nadenken neemt Hans een besluit. Wel of geen prijsstijgingen, hij heeft
gewoon € 10.000 nodig voor zijn nieuwe auto.
Hans kiest voor een persoonlijke lening met een looptijd van 10 jaar.
Bereken de totale kredietkosten van deze persoonlijke lening voor Hans.
Schrijf je berekening op.
101p
De auto die Hans op het oog heeft is echt een prachtkarretje van nog maar 5
jaar oud. De afbetalingsperiode van deze lening is maar liefst 10 jaar!
Leg uit waarom het niet verstandig is om in dit geval voor een lange
afbetalingsperiode te kiezen.
Gebruik informatiebron 3.
111p
Hans sluit de persoonlijke lening af voor 10 jaar. Hij ziet in de krant dat de rente
aan het stijgen is. “Ik maak me zorgen om mijn persoonlijke lening. Door de
stijgende rente gaat me die veel meer kosten.”
Loopt Hans het risico dat hij door de stijgende rente voor zijn persoonlijke
lening meer moet gaan betalen? Geef hiervoor een verklaring.
122p
De buurman van Hans zegt: “Volgens mij had je beter eerst kunnen gaan
sparen.” Hans is het daar niet mee eens.
Geef eerst een argument waarom Hans beter had kunnen sparen en daarna
een argument waarom Hans beter kan lenen.

opgave 3Maaike naar het MBO

Bij de beantwoording van de vragen 13 tot en met 18 moet je soms
gebruikmaken van de informatiebronnen 4 en 5 in de bijlage.
Maaike Martens is 21 jaar. Ze heeft 5 jaar geleden haar diploma VMBO-TL behaald. Door persoonlijke omstandigheden kon ze geen vervolgopleiding gaan volgen. Gelukkig vond ze toen een baantje bij een pizzeria. Maar dit…

Maaike Martens is 21 jaar. Ze heeft 5 jaar geleden haar diploma VMBO-TL behaald. Door persoonlijke omstandigheden kon ze geen vervolgopleiding gaan volgen. Gelukkig vond ze toen een baantje bij een pizzeria. Maar dit jaar heeft ze te horen gekregen dat een fulltimebaan er niet meer in zit. Ze werkt nu nog maar twee avonden in de week bij de pizzeria. Ze is wel op zoek naar een fulltimebaan, maar die heeft ze tot nu toe niet gevonden.

131p
Op de avonden die Maaike werkt doet ze dat van 18.00 uur tot 23.00 uur. Ze
heeft zich ook in laten schrijven bij het UWV-WERKbedrijf (het vroegere CWI)
voor een fulltimebaan. Ze heeft vorige week nog een sollicitatiebrief geschreven.
Ze staat te popelen om met een fulltimebaan te beginnen.
Behoort Maaike tot de beroepsbevolking?
A Ja, Maaike werkt bij de pizzeria.
B Ja, Maaike zoekt een fulltime baan.
C Nee, Maaike is gedeeltelijk werkloos.
D Nee, Maaike werkt te weinig uren bij de pizzeria.
Gebruik informatiebron 4.
142p
Het vinden van een fulltimebaan valt haar niet mee. Ze vindt dat het erg lang
duurt. “Misschien dat ik beter eerst een MBO-opleiding kan gaan volgen. Dan
heb ik minder kans om werkloos te worden.”
Maaike heeft gelijk. Bereken hoeveel procent van de
VMBO-TL-afgestudeerden werkloos is en hoeveel procent van de
MBO-afgestudeerden werkloos is. Schrijf je berekening op.
Gebruik informatiebron 5.
152p
Wijsheid komt met de jaren. Daarom besluit Maaike te beginnen met een
horecaopleiding (niveau 4). Ze woont op kamers. Naast de basisbeurs krijgt ze
dan als aanvullende beurs € 133 per maand. Lenen wil ze niet. De zorgtoeslag
bedraagt € 408 per jaar. Ze verdient bij de pizzeria € 31,75 netto per week.
Maaike heeft een maandbegroting gemaakt. Haar ouders betalen maandelijks
het ontbrekende bedrag van de begroting bij.
ontvangsten per maand   basis- en aanvullende beurs A zorgtoeslag € 34,00 loon pizzeria B bijdrage ouders € 145,00 totaal C
Welke bedragen moeten bij A, B en C worden ingevuld? Schrijf je
berekening op.
Gebruik informatiebron 5.
162p
Maaike is vastbesloten haar horecaopleiding af te maken. “Maar stel dat ik er na
12 maanden toch genoeg van heb. Dan gaat me dat gigantisch veel geld
kosten”, zegt ze. “Niet alleen een deel van mijn beurs, maar ook mijn OV-
studentenkaart moet ik dan terugbetalen.”
Bereken hoeveel geld Maaike terug moet betalen als ze na 12 maanden
stopt met haar opleiding en dus geen diploma haalt. Schrijf je berekening op.
171p
Het verstrekken van studiebeurzen voor studenten kost de overheid veel geld.
De overheid vindt goed onderwijs belangrijk, onder andere om de economische
groei te stimuleren.
Hieronder staan drie tussenstappen.
1 De arbeidsproductiviteit stijgt.
2 De kwaliteit van de productiefactor arbeid verbetert.
3 Meer kinderen gaan verder leren.
In welke regel staan de tussenstappen in een logische volgorde?
A Overheid verstrekt studiebeurzen → 1 → 2 → 3 → economische groei.
B Overheid verstrekt studiebeurzen → 1 → 3 → 2 → economische groei.
C Overheid verstrekt studiebeurzen → 2 → 1 → 3 → economische groei.
D Overheid verstrekt studiebeurzen → 2 → 3 → 1 → economische groei.
E Overheid verstrekt studiebeurzen → 3 → 1 → 2 → economische groei.
F Overheid verstrekt studiebeurzen → 3 → 2 → 1 → economische groei.
181p
Maaike zegt: “Ik vind het geen goed idee dat een deel van de beurs terugbetaald
moet worden als het niet lukt het diploma te halen. Dat werkt ontmoedigend op
mensen zoals ik.”
Haar vriendin Leontien is het niet met haar eens: “De huidige regeling stimuleert
juist wél dat mensen zoals jij een diploma halen.”
Met wie ben jij het eens? Met Maaike of Leontien? Geef een argument voor
je keuze.

opgave 4Congo is ziek

Bij de beantwoording van de vragen 19 tot en met 23 hoef je geen gebruik te
maken van informatiebronnen in de bijlage.
Congo is een land in Afrika waar extreme armoede heerst. Er is gebrek aan voedsel, onderdak en gezondheidszorg. Voor de bevolking betekent dit dat zij nauwelijks medische zorg kan krijgen. Ziekten als cholera,…

Congo is een land in Afrika waar extreme armoede heerst. Er is gebrek aan voedsel, onderdak en gezondheidszorg. Voor de bevolking betekent dit dat zij nauwelijks medische zorg kan krijgen. Ziekten als cholera, mazelen en aids zijn wijdverspreid en maken veel slachtoffers onder de bevolking.

CCOONNGGOO 0 600 1200 km
191p
Veel westerse landen en organisaties helpen om de onderontwikkeling te
verminderen. Het kwijtschelden van schulden en rechtstreeks geld geven zijn
daar voorbeelden van.
Maar er zijn nog meer manieren om de onderontwikkeling te verminderen.
Noem één andere manier waarop westerse landen kunnen helpen om de
onderontwikkeling van bijvoorbeeld Congo te verminderen.
202p
Congo had op 1 januari 2006 een schuld van 150 miljoen dollar bij de
Wereldbank. De rente bedroeg 2,3%. Congo kon op 1 januari 2007 een bedrag
van 4 miljoen dollar overmaken naar de Wereldbank. Van dit bedrag werd eerst
de rente betaald.
Welk bedrag bleef er over voor aflossing van deze schuld? Schrijf je
berekening op.
212p
Door middel van leningen zijn ontwikkelingslanden soms geholpen.
Zijn leningen een vorm van structurele hulp of niet? Geef een argument voor
je mening en een voorbeeld.
222p
Congo wordt ook geteisterd door hoge kindersterfte. Oorzaak hiervan is de
slechte medische hulp. Marc werkt voor Artsen zonder Grenzen. Hij heeft ervoor
gekozen om voor drie jaar naar Congo te gaan. Hij probeert daar wat te doen
aan de slechte medische hulp. Marc denkt dat vermindering van de kindersterfte
belangrijk is voor de economische ontwikkeling van Congo.
Noem twee andere factoren die de economische ontwikkeling van Congo
kunnen stimuleren.
231p
In Congo wordt ongeveer drie keer zoveel uitgegeven aan terugbetaling van
leningen als aan gezondheidszorg en onderwijs samen.
Marc vindt dat ieder mens, waar ook ter wereld, recht heeft op een menswaardig
bestaan. Rijke landen moeten daarbij helpen waar ze maar kunnen, vindt hij.
Terugbetalen van schulden vindt hij onzin. “Gewoon kwijtschelden”, zegt hij.
Zijn broer Mathijs vindt dat je ontwikkelingslanden niet zomaar geld moet geven
of schulden kwijtschelden. “Op lange termijn help je een land daar niet mee”,
aldus Mathijs.
Geef een argument voor de mening van Mathijs.

opgave 5Marlien

Bij de beantwoording van de vragen 24 tot en met 30 hoef je geen gebruik te
maken van informatiebronnen in de bijlage.
Marlien woont samen met haar ouders in een klein dorpje in het oosten van Nederland. De vader van Marlien werkt fulltime als bedrijfsleider van een supermarkt. De moeder van Marlien past soms op de kinderen van de…

Marlien woont samen met haar ouders in een klein dorpje in het oosten van Nederland. De vader van Marlien werkt fulltime als bedrijfsleider van een supermarkt. De moeder van Marlien past soms op de kinderen van de buren. Zij ontvangt hiervoor € 420 netto per maand. De vader van Marlien ontvangt € 1.450 netto loon per 4 weken. Verder ontvangen ze nog € 330 kinderbijslag per kwartaal. Daarnaast ontvangen ze nog € 1.080 rente per jaar van hun spaartegoed.

241p
De vader van Marlien zou ergens anders veel meer kunnen verdienen. “Toch is
mijn welzijn hoger, ondanks mijn lagere inkomen”, zegt hij.
Geef een reden waarom zijn welzijn hoger kan zijn terwijl zijn loon lager is.
251p
De familie ontvangt per jaar € 1.080 aan rente van hun 3% spaarrekening.
Bereken wat het bedrag is dat de ouders van Marlien op de spaarrekening
hebben staan. Schrijf je berekening op.
262p
De vader van Marlien krijgt per 4 weken betaald, de moeder krijgt per maand
betaald, de kinderbijslag komt per kwartaal en de rente wordt jaarlijks uitbetaald.
Bereken hoeveel de familie gemiddeld per maand aan netto inkomen
ontvangt inclusief de kinderbijslag en de rente. Schrijf je berekening op.
271p
De moeder van Marlien is altijd erg druk in haar groentetuin. Ze verbouwt
groente voor eigen gebruik.
Over welke productie gaat het hier?
A productie voor verkoop
B ruil in natura
C zelfvoorziening
281p
De moeder van Marlien levert soms wat groente aan haar buurvrouw. De
buurvrouw maakt daarvoor af en toe de ramen van het huis van Marliens
moeder schoon.
Hoe wordt dit inkomen voor de beide vrouwen genoemd?
A bijstand
B loon in natura
C pacht
D rente
291p
Marlien en haar moeder hebben een gesprek over de groente uit hun tuin. De
moeder van Marlien zegt dat het om schaarse goederen gaat. Marlien is het
daar niet mee eens. Marlien zegt: “Omdat we meer dan genoeg producten
hebben, kunnen ze niet schaars zijn.”
Geef aan wie gelijk heeft en geef daarvoor een argument.
301p
Af en toe heeft de moeder van Marlien ook wat groente verkocht. Het geld van
de verkochte groente heeft ze gespaard. Ze wil het spaargeld gebruiken voor de
aanschaf van een nieuwe eethoek. Ze zegt tegen haar man: “Als we ons
spaargeld op de bank laten staan, weten we niet of we er volgend jaar nog
hetzelfde mee kunnen kopen, ondanks de rente.” Ondanks de ontvangen rente,
kan zij volgend jaar de nieuwe eethoek misschien niet kopen van dit spaargeld.
Geef een reden waarom zij volgend jaar de nieuwe eethoek misschien niet
kan kopen, ondanks de ontvangen rente.

opgave 6Proost!

Bij de beantwoording van de vragen 31 tot en met 37 moet je soms
gebruikmaken van de informatiebronnen 6, 7 en 8 in de bijlage.
Nederlanders drinken steeds meer wijn. In 2007 heeft Nederland 423 miljoen liter wijn geïmporteerd. Dat is 30 miljoen liter meer dan in 2006.
Gebruik informatiebron 6.
311p
Het aandeel van Duitse wijnen in de Nederlandse wijninvoer stijgt al een aantal
jaren.
Hoeveel liter wijn werd er door Nederland in 2007 uit Duitsland ingevoerd?
Schrijf je berekening op.
321p
Ook in Nederland wordt wijn verbouwd. De prijs van een fles Nederlandse wijn is
in Nederland vaak hoger dan een fles wijn van dezelfde kwaliteit uit het
buitenland. Dit terwijl de transportkosten van een fles buitenlandse wijn hoger
zijn dan van een fles Nederlandse wijn.
Geef een reden waarom een fles buitenlandse wijn in Nederland toch
goedkoper kan zijn dan een fles Nederlandse wijn.
Een aantal varkensboeren uit de Achterhoek kan zich laten omscholen tot wijnboer, met subsidie van de provincie Gelderland en de Europese Unie (EU). Boer Harms denkt erover zijn varkens de deur uit te doen en druiven…

Een aantal varkensboeren uit de Achterhoek kan zich laten omscholen tot wijnboer, met subsidie van de provincie Gelderland en de Europese Unie (EU). Boer Harms denkt erover zijn varkens de deur uit te doen en druiven te gaan verbouwen.

331p
Boer Harms is verrast dat de provincie en de EU subsidie willen geven als hij
zich laat omscholen. “Wat kan het de EU nu schelen of ik varkens houd of wijn
verbouw?”, vraagt hij zich af.
Geef een argument voor de EU om deze subsidie aan boer Harms te
verstrekken.
Gebruik informatiebron 7.
341p
Er komen steeds meer wijnboeren in Nederland. Om een bedrijf voldoende
winstgevend te laten zijn, mag een bedrijf niet te klein zijn.
Bereken de gemiddelde grootte van een Nederlandse wijnboerderij in 2007
in hectares (ha). Schrijf je berekening op.
351p
Voor het vullen van de flessen (dit noemt men bottelen) gebruikt men een
machine. Deze kan 12.500 flessen wijn bottelen per jaar. In informatiebron 8 zie
je dat de kosten van het bottelen € 0,75 per fles wijn zijn. Tenminste, als je per
jaar 10.000 flessen wijn produceert. Boer Harms heeft niet zo veel grond en hij
zou maar 7.500 flessen wijn kunnen produceren.
Hij vraagt zich af of de kosten van het bottelen hoger of lager dan € 0,75 per fles
worden.
Geef op je antwoordblad aan welke woorden er in onderstaande zinnen bij
(1) en (2) moeten worden ingevuld. Kies uit duurder, goedkoper, meer,
minder.
Doe het zo:
Als boer Harms 7.500 flessen produceert kunnen de kosten van de machine
over …(1)… flessen worden verdeeld. Daardoor wordt per fles het bottelen
…(2)….
Gebruik informatiebron 8.
362p
Boer Harms koopt van zijn buurman 0,5 hectare grond. Hij heeft nu een bedrijf
van 2 hectare.
Hij kan nu ook 10.000 flessen wijn maken. Als hij berekent hoeveel winst hij kan
maken valt hem dat tegen. “Ik krijg nu alleen de winst voor de boer. Maar ik heb
geen tussenhandelaar en winkelier nodig. Mijn vrouw kan de wijn net zo goed
zelf verkopen. De marge voor de tussenhandelaar en de winkelier is dan ook
voor mij.”
Bereken de totale winst van boer Harms als hij zijn vrouw de wijn laat
verkopen. Schrijf je berekening op.
371p
Zijn vrouw is erg enthousiast over de plannen van haar man. Vooral het
verkopen van wijn vanuit huis lijkt haar erg leuk. Toch is boer Harms zelf minder
enthousiast. “Zelf de wijn verkopen zou wel eens ongunstig voor de afzet
kunnen zijn”, zegt hij.
Geef een argument voor de uitspraak van boer Harms.