bronnen

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2018, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 2Nederland (1848-1914)

Gebruik bron 1.
Dit soort krantenberichten had ook in Nederland invloed op de politieke situatie. De onrust leidde tot belangrijke politieke veranderingen in 1848. • Noem één politieke verandering in Nederland in 1848.
In de Armenwet van 1854 stond dat de zorg voor de arme bevolking géén taak van de overheid was. Thorbecke was het daar niet mee eens. Volgens hem moest de overheid wél zorgen voor de armen. De opvatting van Thorbecke paste niet zo goed bij zijn eigen politieke stroming. Die politieke stroming had…

In de Armenwet van 1854 stond dat de zorg voor de arme bevolking géén taak van de overheid was. Thorbecke was het daar niet mee eens. Volgens hem moest de overheid wél zorgen voor de armen. De opvatting van Thorbecke paste niet zo goed bij zijn eigen politieke stroming. Die politieke stroming had een andere opvatting over de rol van de overheid. • Noem eerst de politieke stroming waartoe Thorbecke behoort. • Geef daarna aan wat binnen deze stroming de opvatting is over de rol van de overheid. Doe het zo: De politieke stroming waartoe Thorbecke behoort is … De opvatting over de rol van de overheid bij deze politieke stroming is … Gebruik bron 2.

Over welke kwestie gaat de tekst? En over welk onderdeel van de grondwet gaf Willem III toe? kwestie: onderdeel van de grondwet: de Luxemburgse kwestie de ministeriële verantwoordelijkheid de Luxemburgse kwestie het recht van interpellatie de Sociale kwestie de ministeriële verantwoordelijkheid de…

Over welke kwestie gaat de tekst? En over welk onderdeel van de grondwet gaf Willem III toe? kwestie: onderdeel van de grondwet: de Luxemburgse kwestie de ministeriële verantwoordelijkheid de Luxemburgse kwestie het recht van interpellatie de Sociale kwestie de ministeriële verantwoordelijkheid de Sociale kwestie het recht van interpellatie

Gebruik bron 3.
De historicus heeft een duidelijke mening over de plaats van het standbeeld. • Geef een argument voor de mening van de historicus dat juist Thorbecke een standbeeld verdient vóór het parlementsgebouw. • Geef een politieke reden waarom koning Willem III het standbeeld niet vóór het parlementsgebouw…

De historicus heeft een duidelijke mening over de plaats van het standbeeld. • Geef een argument voor de mening van de historicus dat juist Thorbecke een standbeeld verdient vóór het parlementsgebouw. • Geef een politieke reden waarom koning Willem III het standbeeld niet vóór het parlementsgebouw wilde hebben. Doe het zo: Het zou vóór het parlementsgebouw moeten staan, omdat … (geef een argument). Koning Willem III wilde het standbeeld niet vóór het parlementsgebouw hebben, omdat … (geef een politieke reden). Gebruik bron 4.

Naar aanleiding van welke gebeurtenis is het bericht geschreven? A de invoering van het algemeen kiesrecht B de invoering van het caoutchouc-artikel C de invoering van het censuskiesrecht D de invoering van het passief kiesrecht Gebruik bron 5.
Wat is op de wereldkaart te zien? En welke oorzaken van dat verschijnsel zijn juist? op de kaart is te zien: oorzaken daarvoor zijn: modern imperialisme communisme + nationalisme modern imperialisme industrialisatie + nationalisme nationalisme communisme + bondgenootschappen nationalisme…

Wat is op de wereldkaart te zien? En welke oorzaken van dat verschijnsel zijn juist? op de kaart is te zien: oorzaken daarvoor zijn: modern imperialisme communisme + nationalisme modern imperialisme industrialisatie + nationalisme nationalisme communisme + bondgenootschappen nationalisme industrialisatie + bondgenootschappen Gebruik bron 6.

Deze prent is gemaakt naar aanleiding van de Ongevallenwet. Zijn de personen die toekijken positief of negatief over de Ongevallenwet? En welk argument past daarbij? A Positief, want de wet helpt arbeiders bij blijvende arbeidsongeschiktheid. B Positief, want de wet voorkomt dat arbeiders…

Deze prent is gemaakt naar aanleiding van de Ongevallenwet. Zijn de personen die toekijken positief of negatief over de Ongevallenwet? En welk argument past daarbij? A Positief, want de wet helpt arbeiders bij blijvende arbeidsongeschiktheid. B Positief, want de wet voorkomt dat arbeiders ongelukken zullen krijgen op hun werk. C Negatief, want de wet zorgt ervoor dat arbeiders sneller zullen worden ontslagen. D Negatief, want de wet zorgt ervoor dat arbeiders te gemakkelijk een uitkering kunnen aanvragen.

opgave als beeld van het examen
Drie personen: 1 H. Schaepman 2 P.J. Troelstra 3 W. Drucker Drie politieke organisaties: 4 RKSP 5 SDAP 6 Vrije Vrouwen Vereniging • Neem het onderstaande schema over op je antwoordblad en zet de personen en de organisaties op de juiste plaats. Schrijf alleen de nummers op. confessionelen persoon…

Drie personen: 1 H. Schaepman 2 P.J. Troelstra 3 W. Drucker Drie politieke organisaties: 4 RKSP 5 SDAP 6 Vrije Vrouwen Vereniging • Neem het onderstaande schema over op je antwoordblad en zet de personen en de organisaties op de juiste plaats. Schrijf alleen de nummers op. confessionelen persoon politieke organisatie feministen socialisten

opgave 3De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

Gebruik bron 7.
91p
De brief is geschreven naar aanleiding van een moord op een belangrijk
persoon in de geschiedenis van de twintigste eeuw.
Welke persoon werd vermoord? En in welke stad gebeurde dit?
Doe het zo:
De persoon die werd vermoord was … (noem de naam).
De stad waar dit gebeurde was … (noem de stad).
Gebruik bron 8.
101p
Op welke kaart zijn met een donkere kleur drie landen van de Centralen
aangegeven?
A kaart 1
B kaart 2
C kaart 3
D kaart 4

opgave 4Het Interbellum (1918-1939)

Gebruik bron 9.
111p
Het bord is gemaakt ter herinnering aan een revolutiepoging in Nederland
van 1918.
Geeft het bord een positief of een negatief beeld van deze
revolutiepoging? Licht je antwoord toe met behulp van de bron.
Doe het zo:
Het bord geeft een … (kies uit: positief of negatief) beeld van de
revolutiepoging, omdat … (geef toelichting met behulp van de bron).
121p
In Amersfoort staat sinds 1919 het zogenaamde Belgenmonument. Dit
monument was een geschenk van België aan de Nederlandse bevolking
en werd gebouwd door Belgische militairen.
Geef één reden waarom de Nederlandse bevolking dit monument van
België kreeg.
Gebruik bron 10.
131p
Welk begrip hoort bij de bron?
A demilitarisatie
B dolkstootlegende
C Führerprincipe
D Heim ins Reich
Gebruik nogmaals bron 10.
142p
Stel: je doet onderzoek naar de reactie van Duitse soldaten op de
wapenstilstand en je vindt deze bron.
Geef een argument waaruit blijkt dat de bron bruikbaar is voor je
onderzoek.
Geef ook een argument waaruit blijkt dat de bron minder
betrouwbaar is voor je onderzoek.
Doe het zo:
Bruikbaar, omdat … (geef argument).
Minder betrouwbaar, omdat … (geef argument).
Gebruik bron 11.
151p
Hitler wilde al in 1924 een verandering in de buitenlandse politiek van
Duitsland, zoals blijkt uit de bron.
Onder welke naam werd dit onderdeel van de buitenlandse politiek
bekend toen Hitler aan de macht kwam?
162p
Een invulopdracht over Duitsland in de periode 1918-1933:
1 Duitsland was in die periode een monarchie / republiek.
2 Het bestuur van Duitsland was in die tijd democratisch / een
dictatuur.
3 In deze periode is het vertrouwen van de bevolking in de democratie
toegenomen / afgenomen.
Maak de tekst kloppend door de juiste antwoorden te kiezen.
Doe het zo:
Bij zin 1 hoort … (kies uit: monarchie / republiek).
Bij zin 2 hoort … (kies uit: democratisch / een dictatuur).
Bij zin 3 hoort … (kies uit: toegenomen / afgenomen).
Gebruik bron 12.
171p
In welk jaar is deze foto gemaakt?
A 1930
B 1933
C 1936
D 1939
182p
De volgende drie begrippen horen bij de tijd waarin Colijn minister-
president was: werkloosheid, aanpassingspolitiek en
werkverschaffingsprojecten.
Beschrijf de aanpak van de economische situatie in Nederland tijdens
deze periode.
Doe het zo:
In de tijd dat Colijn minister-president was … (gebruik de drie begrippen in
een juiste historische samenhang en betekenis).
Gebruik bron 13.
191p
De bron bestaat uit een afbeelding die in de loop van de tijd drie keer in
opdracht van Stalin is bewerkt. De bron wordt tegenwoordig vaak gebruikt
om twee kenmerken van het stalinisme toe te lichten: zuiveringen en
indoctrinatie.
Kies één van de twee kenmerken die volgens jou het beste past bij
deze afbeeldingen en licht je antwoord toe met behulp van de bron.
Doe het zo:
Kenmerk … (kies uit: zuiveringen of indoctrinatie), omdat … (licht je
antwoord toe).
Gebruik bron 14.
202p
Hieronder staan zes kenmerken van het stalinisme:
1 censuur
2 collectivisatie
3 persoonsverheerlijking
4 strafkampen
5 terreur
6 vijfjarenplan
Welke drie kenmerken passen bij de bron? Schrijf alleen de nummers
op.
212p
Frankrijk en Groot-Brittannië voerden vóór de Tweede Wereldoorlog een
appeasement-politiek ten aanzien van nazi-Duitsland. Iemand beweert dat
de appeasement-politiek op dat moment een juiste keuze leek. Later
kreeg deze politiek veel kritiek.
Geef eerst een reden waarom de appeasement-politiek op dat moment
een juiste keuze leek.
Geef daarna een reden waarom de appeasement-politiek achteraf veel
kritiek kreeg.
Doe het zo:
Het leek op dat moment een juiste keuze, want … (geef een reden).
Het kreeg achteraf veel kritiek, omdat … (noem een reden).
221p
Tegenwoordig is 9 november de internationale dag tegen antisemitisme.
In 1938 begonnen de nazi’s op die datum in Duitsland een
georganiseerde aanval op Joden, Joodse bezittingen en synagogen. De
datum van de internationale dag tegen antisemitisme is dus gekozen naar
aanleiding van deze gebeurtenis in 1938.
Hoe wordt deze gebeurtenis genoemd?
232p
In nazi-Duitsland werden zowel arische als niet-arische geestelijk
gehandicapten en psychiatrische patiënten zonder pardon vermoord. Dit
gebeurde in inrichtingen. Zo’n inrichting kreeg eerst een nationaal-
socialistische directeur. Daarna moest het hele personeel lid worden van
de NSDAP. Uit het hele land werden patiënten naar de inrichtingen
gebracht. Zij werden na aankomst meteen gedood.
Hieronder staan vier begrippen die horen bij het nationaal-socialisme:
1 censuur
2 gelijkschakeling
3 propaganda
4 rassenwetten
Welke twee begrippen passen bij de tekst? Schrijf alleen de nummers
op.

opgave 5Door de tijd heen

242p
Hieronder staan vijf gebeurtenissen in Duitsland in de periode 1918-1939:
1 Duitsland moet beginnen met het betalen van herstelbetalingen.
2 Duitsland wordt lid van de Volkenbond.
3 Het Dawesplan wordt in Duitsland ingevoerd.
4 Hitler pleegt een mislukte staatsgreep.
5 Oostenrijk wordt toegevoegd aan het Duitse Rijk.
Zet de vijf gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens... en ten slotte … (vul nummers
in).

opgave 6De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

Gebruik bron 15.
251p
Hieronder staan vijf gebeurtenissen die te maken hebben met de Tweede
Wereldoorlog. Deze gebeurtenissen staan al in de juiste volgorde, van
vroeger naar later.
1 Nederland mobiliseert het leger.
2 Duitsland valt Nederland binnen.
3 Nederland capituleert.
4 Nederland is een bezet land.
5 De Februaristaking vindt plaats.
Op welke plaats hoort de gebeurtenis uit de bron te staan?
A tussen gebeurtenis 1 en 2
B tussen gebeurtenis 2 en 3
C tussen gebeurtenis 3 en 4
D tussen gebeurtenis 4 en 5
Gebruik bron 16.
261p
De poster is gemaakt tijdens een militaire aanval.
Onder welke naam staat deze aanval bekend?
271p
Rooms-katholieke kerkleiders in Nederland gaven kritiek op sommige
maatregelen van de Duitse bezetter. De Duitsers waren niet blij met deze
kritiek. Toch besloten ze om in de eerste jaren van de bezetting de
hoogste kerkleiders niet gevangen te zetten.
Geef een verklaring waarom de Duitse bezetter besloot om de hoogste
kerkleiders niet gevangen te zetten.
282p
De Duitse bezetter besloot in 1943 om alleen nog maar distributiebonnen
uit te geven aan personen die de bonnen zélf kwamen ophalen. Dit besluit
leverde problemen op voor onderduikers.
Leg uit waarom dit besluit problemen opleverde voor onderduikers.
Doe dat door
− eerst duidelijk te maken waarvoor een burger distributiebonnen nodig
had
− en daarna aan te geven waardoor dat besluit juist problemen
opleverde voor onderduikers.
291p
Sommige Nederlandse burgemeesters die tegen het nationaal-socialisme
waren, kozen er tijdens de Tweede Wereldoorlog voor om tóch in functie
te blijven. Tijdens een discussie beweert iemand dat hij het goed vindt dat
deze burgemeesters tóch in functie bleven.
Geef een politiek argument waarom iemand het goed vindt dat deze
burgemeesters tóch in functie bleven.
Doe het zo:
Goed om in functie te blijven, want … (geef een politiek argument).
Gebruik bron 17.
302p
De toespraken zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog gehouden door
politieke leiders van landen. Hieronder staan de namen van zes politieke
leiders:
− Churchill
− Gorbatsjov
− Kennedy
− Lenin
− Roosevelt
− Stalin
Geef per toespraak de naam van de politieke leider die de toespraak
hield. Let op! Elke naam mag maar één keer gebruikt worden. Er
blijven drie namen over.
Doe het zo:
Bij toespraak 1 hoort … (vul een naam in).
(doe hetzelfde voor toespraak 2 en 3)
Gebruik nogmaals bron 17.
311p
Zet de toespraken in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan … en ten slotte … (vul alleen nummers in).
Gebruik bron 18.
321p
Op 15 augustus 1945 gingen de Japanners zich anders gedragen, zoals
uit de bron blijkt.
Welk besluit van de Japanse regering verklaart het veranderde
gedrag?

opgave 7Europa en de wereld (1945-1989)

Gebruik bron 19.
332p
In welke twee onderdelen over de Hongaarse opstand is propaganda voor
de Sovjet-Unie te herkennen? Schrijf alleen de nummers op.
Gebruik bron 20.
341p
De tekening is bedoeld als waarschuwing.
Voor welke landen is de waarschuwing bedoeld? En welke boodschap is
in de afbeelding te herkennen?
A
B
C
D
de waarschuwing is bedoeld voor: boodschap: Oost-Europese landen communisten overwinnen alles Oost-Europese landen de kapitalisten vormen een bedreiging westerse wereld de communisten vormen een bedreiging westerse wereld kapitalisten overwinnen alles
351p
Sommige Nederlanders maakten in de jaren zestig bezwaar tegen de
Duitser Claus als echtgenote van de toekomstige koningin Beatrix.
Geef een historische verklaring voor hun bezwaar.
362p
Andere Nederlanders waren het niet eens met de bezwaren tegen de
Duitser Claus als echtgenote van de toekomstige koningin Beatrix. Zij
wezen erop dat Nederland inmiddels op veel gebieden met
West-Duitsland samenwerkte, zoals in een militair bondgenootschap en in
een economische organisatie.
Noem de naam van het militaire bondgenootschap en van de
economische organisatie.
Doe het zo:
militair bondgenootschap: … (noem het bondgenootschap)
economische organisatie: … (noem de organisatie)
Gebruik bron 21.
371p
Welk begrip hoort bij de bron?
A jongerencultuur
B kiesrecht
C toenemende consumptie
D Tweede Feministische Golf

opgave 8Door de tijd heen

382p
Hieronder staan vijf belangrijke gebeurtenissen in de geschiedenis van de
staatsinrichting van Nederland:
1 invoering van de vrijheid van onderwijs
2 invoering van het actief kiesrecht voor vrouwen
3 invoering van het Kinderwetje van Van Houten
4 invoering van het recht op werk
5 invoering van het stelsel van evenredige vertegenwoordiging
Zet de vijf gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens... en ten slotte … (vul nummers
in).
392p
In de periodes 1965-1970 en 1985-1990 wordt in Nederlandse kranten
veel geschreven over Tsjecho-Slowakije, een land in Oost-Europa.
Noem per periode een historische gebeurtenis die verklaart waarom er
in die periode veel over Tsjecho-Slowakije geschreven werd.
Doe het zo:
1965-1970: … (noem een historische gebeurtenis)
1985-1990: … (noem een historische gebeurtenis)

opgave 9De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

402p
Iemand beweert dat veel mensen in Europa in de periode 1989-2001
optimistisch waren over de toekomst, maar dat het optimisme vanaf 2001
verdween.
Geef een historische verklaring voor het optimisme vanaf 1989.
Geef ook een historische verklaring waardoor het optimisme vanaf
2001 verdween.
Doe het zo:
optimisme vanaf 1989: … (geef een verklaring)
het verdwijnen van het optimisme vanaf 2001: … (geef een andere
verklaring)
411p
Hieronder staan drie grondwetsartikelen uit drie periodes:
− 1948: Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit Nederland,
Indonesië, Suriname en de Nederlandse Antillen.
− 1963: Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit Nederland, Suriname
en de zes eilanden van de Nederlandse Antillen.
− 2010: Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit Nederland en drie
eilanden van de Nederlandse Antillen.
Uit de drie artikelen blijkt een ontwikkeling.
Welke ontwikkeling blijkt uit de drie artikelen?
A afname van het aantal satellietstaten
B dekolonisatie
C ontzuiling
D toename van het aantal gastarbeiders
421p
Welke Nederlandse politieke leider wordt vaak een populist genoemd?
A A. Jacobs
B H. Colijn
C P. Fortuyn
D W. Drees
431p
Een rooms-katholieke onderwijsorganisatie vierde in 2016 haar 100-jarig
bestaan. Er zijn 68 scholen lid van deze organisatie. Er werd ter ere van
het jubileum een speciale kerkdienst gehouden.
Hieronder staan twee beweringen:
bewering 1: De oprichting van de organisatie past bij een kenmerk van
Nederland honderd jaar geleden.
bewering 2: Feesten worden tegenwoordig steeds minder vaak met
kerkdiensten gevierd.
Welk begrip past bij bewering 1 en welk begrip past bij bewering 2?
A
B
C
D
bewering 1 bewering 2 democratisering emancipatie democratisering secularisatie verzuiling emancipatie verzuiling secularisatie
Gebruik bron 22.
441p
Iemand beweert dat Nederlanders voordeel hebben van het lidmaatschap
van de Europese Unie.
Geef, met behulp van de bron, één argument waaruit blijkt dat de
bewering juist is.

opgave 10Door de tijd heen

Gebruik bron 23.
452p
Hieronder staan zeven titels:
1 Auschwitz
2 de Berlijnse Muur
3 de Dodendraad
4 gevangenenkamp opgezet na de aanslag op 11-9
5 het IJzeren Gordijn
6 Pools-Duitse grens
7 Westerbork
Geef per foto aan welke titel daarbij hoort. Let op! Elke titel mag maar
één keer worden gebruikt. Er blijft één titel over.
Doe het zo:
Bij foto a hoort titel … (vul nummer in).
(enzovoort tot en met foto f)
Gebruik nogmaals bron 23.
462p
Zet de zes foto’s in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Let op! Eén
foto staat al op de juiste plaats.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens letter e, daarna … en
ten slotte … (vul alleen de ontbrekende letters in).
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.