opgave 2Nederland (1848-1914)
11pIn de Nederlandse Grondwet van 1848 werd het volgende artikel
opgenomen: de Koning is onschendbaar.
Wat betekent ‘de Koning is onschendbaar’ in de praktijk?

De koning heeft de bevoegdheid om zelfstandig politieke beslissingen
te nemen.

De koning moet aftreden als hij het vertrouwen van het parlement
verliest.

De ministers zijn politiek verantwoordelijk voor de uitspraken en het
gedrag van de koning.

Het kabinet bepaalt welk personeel de koning voor zijn huishouden
mag aannemen.
22pIn 1874 werd in Nederland een belangrijke wet aangenomen. Het was
voortaan verboden om kinderen onder de twaalf jaar in fabrieken te laten
werken. Het voorstel voor deze wet was ingediend door een lid van de
Tweede Kamer.

Onder welke naam is deze wet bekend geworden? En van welk recht
maakte het Tweede Kamerlid gebruik toen hij zijn voorstel indiende?
Doe het zo:
naam van de wet: …
recht van het Tweede Kamerlid: …
31pIn 1886-1887 vond een groot onderzoek plaats naar de
arbeidsomstandigheden in Nederlandse fabrieken. Tijdens dit onderzoek
werden getuigen onder ede gehoord door enkele Kamerleden.

Hoe heet het recht waar de Kamerleden gebruik van maakten?
41pWie heeft of hebben het recht om een onderzoek aan te vragen zoals
beschreven in de vorige vraag?

alleen de Eerste Kamer

alleen de Tweede Kamer

de Eerste Kamer én de Tweede Kamer

het kabinet
51pHet onderzoek van 1886-1887 naar arbeidsomstandigheden maakte
duidelijk welk groot maatschappelijk probleem er bestond. Dit probleem
moest worden opgelost. Eén politieke groep vond dat de overheid zich in
het algemeen zo weinig mogelijk met de samenleving moest bemoeien.
Maar na de uitslag van dit onderzoek vonden veel aanhangers van deze
groep dat de overheid nu wél moest ingrijpen.
Welk maatschappelijk probleem moest worden opgelost? En van welke
politieke groep veranderde veel aanhangers van mening?
Gebruik bron 1.
61pNoem de naam van de politieke partij die deze zin in het partijprogramma
had staan.
71pRond 1900 waren protestanten en rooms-katholieken in Nederland het
vaak met elkaar oneens. Toch gingen beide stromingen op politiek gebied
steeds meer met elkaar samenwerken.

Noem één
politiek doel dat beide stromingen met de samenwerking
wilden bereiken.
81pEen beschrijving van een persoon:
Zij was een van de eerste vrouwen in Nederland die zich inzette voor
vrouwenkiesrecht. Zij richtte onder andere de Vrije Vrouwen Vereeniging
op en werkte samen met Aletta Jacobs in de Vereeniging voor
Vrouwenkiesrecht. In 1969 wordt de vrouwenbeweging ‘Dolle Mina’ naar
haar vernoemd.

Over wie gaat het in deze beschrijving?
opgave 3De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)
Gebruik bron 2.
91pWelk begrip past bij de kaart?

Blitzkrieg

Heim ins Reich

Lebensraum

Von Schlieffenplan
Gebruik bron 3.
101pBij welk militair bondgenootschap horen de donker gekleurde landen?
Gebruik bron 4.
111pHoort de foto bij het begin of bij het eind van de Eerste Wereldoorlog?
Verklaar je antwoord met behulp van de foto.
Doe het zo:
De foto hoort bij het … (kies uit: begin / eind) van de Eerste Wereldoorlog,
want …
121pWat was voor de Verenigde Staten een belangrijke reden om zich tijdens
de Eerste Wereldoorlog aan te sluiten bij de Geallieerden?

de dreigende nederlaag van Frankrijk en Nederland in de oorlog

de moord op kroonprins Frans Ferdinand van Oostenrijk-Hongarije

het aftreden van de tsaar na het uitbreken van de revolutie in Rusland

het beginnen van een onbeperkte duikbotenoorlog door Duitsland
Gebruik bron 5.
131pWelke begrippen passen bij de bron?

censuur en gelijkschakeling

gelijkschakeling en propaganda

propaganda en vijandbeelden

vijandbeelden en censuur
opgave 4Door de tijd heen
142pIn de loop van de tijd werd het kiesrecht in Nederland uitgebreid.
Hieronder staan vier eisen om te mogen stemmen:
1 als je bijvoorbeeld bepaalde examens had behaald
2 als je de Nederlandse taal kon spreken
3 als je een bepaald bedrag aan belastingen betaalde
4 als je een bepaalde leeftijd had
Hieronder staan vier jaartallen:
a 1848
b 1887
c 1917
d 1919
Tussen 1848 en 1919 werden de eisen waaraan kiezers moesten voldoen
steeds aangepast. Neem het onderstaand schema over en vul het in.

Welke eis was beslissend of iemand kiesrecht kreeg? En in welk jaar
werd deze eis ingevoerd? Let op! Eén eis en één jaar zijn al ingevuld.
Er blijven één eis en één jaar over.
Doe het zo:
opgave 5Het Interbellum (1918-1939)
Gebruik bron 6.
151pDe verklaring die de generaal geeft, staat bekend als de
Dolkstootlegende. Volgens de generaal zijn ‘anderen’ schuldig aan de
Duitse nederlaag.

Wie zijn volgens de generaal de ‘anderen’ die schuldig zijn aan de
Duitse nederlaag?
Gebruik nogmaals bron 6.
162pStel: je doet onderzoek naar de nederlaag van het Duitse leger aan het
eind van de Eerste Wereldoorlog en je vindt deze bron.

Geef een argument waaruit blijkt dat de bron
bruikbaar is voor je
onderzoek.

Geef ook een argument waaruit blijkt dat de inhoud van de bron
nietzo betrouwbaar is voor je onderzoek.
Doe het zo:
De bron is bruikbaar, omdat …
De inhoud van de bron is niet zo betrouwbaar, omdat …
Gebruik bron 7.
171pIn de prent is een mening te herkennen over het Verdrag van Versailles.
Welke mening is te herkennen in de prent?

De politieke leiders helpen Duitsland om de vredesvoorwaarden te
accepteren.

De politieke leiders leggen Duitsland zonder te onderhandelen zware
vredesvoorwaarden op.

Duitsland voelt zich schuldig over de oorlog en accepteert de zware
vredesvoorwaarden.

Duitsland wil doorvechten en accepteert daarom de
vredesvoorwaarden niet.
Gebruik bron 8.
182pIn 1923 is er een duidelijk productieverschil met de jaren daarvóór en
erna.

Geef één verklaring voor dit productieverschil.

Noem daarna de naam van het Amerikaanse hulpprogramma
waardoor de productie zich na 1923 kon herstellen.
Gebruik bron 9.
191pDe Republiek van Weimar bestond tussen 1919 en 1933. Op de
montagefoto staan de verschillende mannen die na elkaar een regering
hebben geleid.
Welke conclusie over de Republiek van Weimar is juist?

De democratie was niet stabiel, omdat de Duitse keizer steeds nieuwe
regeringen goedkeurde.

De democratie was niet stabiel, omdat er veel verschillende
regeringen zijn geweest.

De democratie was stabiel, omdat de bevolking uit veel
regeringsleiders kon kiezen.

De democratie was stabiel, omdat de macht door veel verschillende
personen werd gedeeld.
202pHieronder staan vijf uitspraken over economie:
1 De productie wordt vastgesteld door een plan van de regering.
2 De regering bepaalt de prijs van een aantal belangrijke producten.
3 Het aanbod van goederen wordt bepaald door de vraag van de
consument.
4 Het doel van productie is het maken van winst.
5 Natuurlijke hulpbronnen, zoals olie, zijn in handen van privébedrijven.

Welke
twee uitspraken horen bij de economie van de Sovjet-Unie in
de periode 1930-1940? Schrijf alleen de nummers op.
211pDe regering van Colijn probeerde de economische crisis in Nederland te
bestrijden met een politiek van bezuinigingen. Zo werden de lonen van
ambtenaren en de uitkeringen van werklozen verlaagd.

Onder welke naam staat deze politiek van de regering Colijn bekend?
Gebruik bron 10.
222pDe bron beschrijft een ontwikkeling in totalitaire staten. In Nederland zou
die ontwikkeling in strijd zijn met een klassiek grondrecht.

Noem eerst de namen van
twee totalitaire staten in de tijd dat de bron
verscheen.

Geef daarna aan met welk Nederlands klassiek grondrecht de
ontwikkeling in de bron zou botsen.
Doe het zo:
Twee namen van totalitaire staten zijn … en...
Het klassieke grondrecht is …
232pHieronder staan vier omschrijvingen van nazi-organisaties in Duitsland:
1 een door Hitler opgerichte knokploeg om partijvergaderingen van de
NSDAP te beschermen
2 een jeugdorganisatie om meisjes voor te bereiden op hun taak in de
maatschappij
3 een organisatie die bekend staat als de geheime politie in
nazi-Duitsland
4 een organisatie die onder andere concentratie- en
vernietigingskampen bewaakte
Vijf namen van nazi-organisaties in Duitsland:
a Bund Deutscher Mädel
b Gestapo
c Hitlerjugend
d SA
e SS

Geef per omschrijving aan welke naam daarbij hoort.
Let op! Er blijft
één naam over.
Doe het zo:
Bij omschrijving 1 hoort … (vul letter in).
(enzovoort tot en met omschrijving 4)
Gebruik bron 11.
242pDe nieuwe wetten hadden grote gevolgen voor het dagelijks leven van de
jongen.

Welke nieuwe wetten worden bedoeld?

Noem ook een
gevolg van deze wetten voor de jongen.
Doe het zo:
De nieuwe wetten die bedoeld worden, zijn …
Een gevolg voor de jongen was …
251pIn 1933 werd in Duitsland het concentratiekamp Dachau opgericht.
Welke groepen werden in de periode 1933-1939 in het kamp gevangen
gezet?

Duitse Joden en Nederlandse verzetsstrijders

Duitse Joden en politieke tegenstanders van de nazi’s

Russische krijgsgevangenen en Nederlandse verzetsstrijders

Russische krijgsgevangenen en politieke tegenstanders van de nazi’s
opgave 6De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)
Gebruik bron 12.
261pDe Winterhulp past bij een kenmerk van het nationaal-socialisme.
Welk kenmerk wordt bedoeld?

aanpassingspolitiek

censuur

discriminatie

gelijkschakeling
Gebruik bron 13.
271pDe vrouw moest naar de gevangenis voor deze uitspraak. Tegenwoordig
is dat ondenkbaar omdat de straf in strijd is met een grondrecht uit de
Nederlandse grondwet.

Welk grondrecht wordt bedoeld?
Gebruik bron 14.
281pStel: je moet onderzoeken of Duitsland in 1941 een rechtsstaat of een
totalitaire staat was. Je komt deze bron tegen.

Geef aan of Duitsland in 1941 een
rechtsstaat of een
totalitaire staatwas. Verklaar je antwoord met behulp van de bron.
Doe het zo:
Duitsland was in 1941 een … (kies uit: rechtsstaat / totalitaire staat), want
de politie … (geef verklaring met behulp van de bron).
Gebruik bron 15.
291pIemand beweert dat dit krantenbericht eigenlijk geen nieuwsbericht is,
maar propaganda.

Geef één argument voor deze bewering.
302pNa een oproep via Radio Oranje begon op verzoek van de geallieerde
legerleiding de Spoorwegstaking van 1944. De staking was redelijk
succesvol, maar de bevolking in een groot deel van Nederland heeft ook
geleden onder een onbedoeld gevolg van deze staking.

Noem eerst het doel dat de geallieerde legerleiding met de
Spoorwegstaking wilde bereiken.

Noem daarna een
onbedoeld gevolg van de Spoorwegstaking voor de
bevolking in een groot deel van Nederland.
Doe het zo:
Het doel van de geallieerde legerleiding was ….
Een onbedoeld gevolg was …
Gebruik bron 16.
312pHieronder staan vijf nationaliteiten:
1 Duits
2 Indonesisch
3 Japans
4 Nederlands
5 Russisch

Noem de nationaliteit van de kampcommandant links én noem de
nationaliteit van de vrouwen.
Doe het zo:
Bij de kampcommandant links hoort nationaliteit … (vul nummer in).
Bij de vrouwen hoort nationaliteit … (vul nummer in).
Gebruik bron 17.
322pTegenwoordig vinden sommige mensen dat de vrouw een collaborateur
was, anderen vinden van niet.

Geef voor beide meningen één argument.
Doe het zo:
De vrouw was een collaborateur, omdat … (geef een argument).
De vrouw was géén collaborateur, omdat … (geef een argument).
Gebruik bron 18.
332pZet deze gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens... en ten slotte … (vul nummers
in).
342pHieronder staan vijf films over de Tweede Wereldoorlog:
1 A Bridge Too Far: over de Slag om Arnhem
2 Battle of Britain: over de Slag om Engeland
3 Het Bombardement: over het bombardement op Rotterdam
4 The Longest Day: over de invasie in Normandië
5 Tora! Tora! Tora!: over de aanval op Pearl Harbor
Iemand wil deze films in de juiste volgorde bekijken, van vroeger naar
later, op basis van de gebeurtenissen waarover de films gaan.

In welke volgorde moeten de films worden bekeken?
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens... en ten slotte … (vul nummers
in).
opgave 7Europa en de wereld (1945-1989)
351pEr is discussie over de naam van twee gewelddadige conflicten in
Indonesië in de periode 1947-1949. De Nederlandse regering noemde
deze conflicten politionele acties. In Indonesië werden deze conflicten
koloniale oorlogen genoemd.

Noem één argument dat Indonesiërs gebruikten om deze conflicten
koloniale oorlogen te noemen.
361pNederland werd naar aanleiding van de gewelddadige conflicten in
Indonesië internationaal onder druk gezet om de strijd op te geven.
Naar aanleiding van welk dreigement gaf Nederland de strijd in Indonesië
op?

De Veiligheidsraad dreigde Nederland uit de Verenigde Naties te
zetten.

De Veiligheidsraad dreigde te stoppen met de Marshallhulp.

De Verenigde Staten dreigden Nederland uit de Verenigde Naties te
zetten.

De Verenigde Staten dreigden te stoppen met de Marshallhulp.
371pNoem één reden waardoor de oprichting van de EGKS na de Tweede
Wereldoorlog oorlogen in Europa kon voorkomen.
382pTijdens de Hongaarse Opstand raakten duizenden mensen gewond.
Nederland stuurde twee militaire vliegtuigen met dozen medische hulp
voor de Hongaren. De vliegtuigen mochten niet in Hongarije landen, dus
vlogen ze naar Oostenrijk. Van daar uit werden de dozen door het Rode
Kruis naar Hongarije gebracht.

Geef in enkele zinnen een verklaring waarom de militaire vliegtuigen
uit Nederland niet in Hongarije mochten landen. Gebruik daarbij de
begrippen Warschaupact en NAVO in een juiste samenhang.
Doe het zo:
Nederlandse militaire vliegtuigen mochten niet in Hongarije landen,
want … (geef een verklaring met behulp van de begrippen Warschaupact
en NAVO).
391pIn 1972 werd een wetsvoorstel aangenomen door de Tweede Kamer. In
het wetsvoorstel stond dat de leeftijd waarop je mocht stemmen, verlaagd
werd van 21 naar 18 jaar.
Bij welke ontwikkeling past dit wetsvoorstel?

bij democratisering

bij globalisering

bij secularisatie

bij verzuiling
Gebruik bron 19.
402pHieronder staan vier ontwikkelingen die horen bij Nederland in de periode
1945-1989:
a multiculturele samenleving
b ontstaan van een jongerencultuur
c opkomst van de televisie
d Tweede Feministische Golf

Noem per foto de ontwikkeling die daarbij hoort.
Let op! Er blijft één
ontwikkeling over.
Doe het zo:
Bij foto 1 hoort … (vul letter in).
(enzovoort tot en met foto 3)
Gebruik bron 20.
411pIn de tekening is een mening te herkennen over de mogelijke gevolgen
van glasnost voor de Sovjet-Unie.
Welke mening wordt bedoeld?

dat het communisme te groot zal worden door glasnost

dat het communisme zal bezwijken onder glasnost

dat glasnost hoort bij de ideologie van het communisme

dat glasnost zal bezwijken onder het communisme
421pHieronder staan vier krantenkoppen over Berlijn in de periode 1945-1990:
1 Berlijn hoofdstad van herenigd Duitsland
2 Berlijn verdeeld door muur
3 Oost-Berlijn hoofdstad van de DDR
4 West-Berlijn geblokkeerd door Sovjet-Unie

Zet de krantenkoppen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna … en ten slotte … (vul nummers in).
opgave 8Door de tijd heen
432pHieronder staan vijf gebeurtenissen uit de geschiedenis van het
Nederlandse bedrijf Philips:
1 De directie van Philips wil dat de regering de invoer van gloeilampen
van buitenlandse concurrenten beperkt. Na overleg met
minister-president Colijn wordt dit besluit door de regering uitgevoerd.
2 De eerste computer van Philips wordt op de markt gebracht. Door de
grote internationale concurrentie is dat geen succes.
3 In het neutrale Nederland kan Philips door de handelsbelemmeringen
tijdens de oorlog moeilijk glas importeren. Daarom bouwt het bedrijf
een eigen glasfabriek voor de gloeilampen.
4 Onder Duits toezicht moet de Eindhovense fabriek voor de
oorlogsindustrie gaan werken. Philips moet voornamelijk
radio-onderdelen voor de Duitse bezetter produceren.
5 Philips organiseert de eerste televisie-uitzending in een openbare
gelegenheid.

Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens... en ten slotte … (vul nummers
in).
opgave 9De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)
Gebruik bron 21.
441pWelk begrip wordt omschreven?
Gebruik bron 22.
451pIn de prent is een mening te herkennen over de uitbreiding van de EU.
Welke mening over deze ontwikkeling is te herkennen in de prent?

De uitbreiding is goed voor de EU, want de lidstaten laten andere
landen toe die kunnen bijdragen aan de EU.

De uitbreiding is goed voor de EU, want er zijn veel rijke landen lid
geworden.

De uitbreiding is niet goed voor de EU, want de lidstaten verzetten
zich tegen de komst van nieuwe landen.

De uitbreiding is niet goed voor de EU, want er willen te veel landen lid
worden van de EU.
Gebruik bron 23.
461pIn de prent is een mening te herkennen over de Baltische staten.
Welke omschrijving hoort bij de bron?
De Baltische staten voelen zich

niet veilig, omdat de NAVO niet voldoende bescherming biedt.

niet veilig, omdat Rusland wordt bedreigd door de NAVO.

veilig, omdat de NAVO meer dan voldoende bescherming biedt.

veilig, omdat Rusland niet wordt bedreigd door de NAVO.
opgave 10Door de tijd heen
Gebruik bron 24.
471pBij welke periode hoort de herinnering?

bij de periode 1913-1923

bij de periode 1933-1943

bij de periode 1973-1983

bij de periode 1993-2003
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
482pStraatsburg is nu een grote Franse stad aan de grens met Duitsland,
maar was vroeger een Duitse stad.
Hieronder staan vijf gebeurtenissen uit de geschiedenis van Straatsburg:
1 De Gemeenschappelijke Vergadering van de EGKS vergadert in
Straatsburg.
2 Door het Verdrag van Versailles wordt Straatsburg een Franse stad.
3 Eén week per maand vergadert het Europees Parlement van de
Europese Unie in Straatsburg.
4 In Straatsburg wordt de Keizer Wilhelm Universiteit opgericht ter ere
van de Duitse keizer die aan de macht is.
5 Tijdens de Tweede Wereldoorlog worden alle Franse straatnamen in
Straatsburg veranderd in Duitse straatnamen.

Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens … en ten slotte … (vul nummers
in).
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.