bronnen

Eindexamen maatschappijkunde vmbo gl/tl 2018, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Politiek en beleid

tekst 1
Afvalwater als verwarming Zwembad ’t Bun op Urk is het eerste gebouw in Nederland dat wordt verwarmd met behulp van het afvalwater in de rioolpersleiding. Vies water dus. Volgens projectleider Simon Bos is Urk…

Afvalwater als verwarming Zwembad ’t Bun op Urk is het eerste gebouw in Nederland dat wordt verwarmd met behulp van het afvalwater in de rioolpersleiding. Vies water dus. Volgens projectleider Simon Bos is Urk hiermee een voorloper op het gebied van duurzame energie. “Op Urk staat het eerste zwembad in Nederland dat volledig zonder gas wordt verwarmd.”

naar: www.stentor.nl van 1 februari 2017
Lees tekst 1.
11p
Bij welke politieke stroming past het project uit tekst 1 het best?
A de christendemocratische stroming
B de ecologische stroming
C de liberale stroming
D de rechtsextremistische stroming
E de sociaaldemocratische stroming
tekst 2
Burgemeester Alkmaar: zet veel minder politie in bij voetbal “Wie een feestje organiseert, moet zelf voor de beveiliging zorgen”, zegt de burgemeester van Alkmaar. “De inzet van politie bij het professionele voetbal…

Burgemeester Alkmaar: zet veel minder politie in bij voetbal “Wie een feestje organiseert, moet zelf voor de beveiliging zorgen”, zegt de burgemeester van Alkmaar. “De inzet van politie bij het professionele voetbal moet flink terug.”

naar: www.nrc.nl van 10 augustus 2015
Lees tekst 2.
21p
De burgemeester van Alkmaar is vanwege zijn functie betrokken bij
voetbalwedstrijden in zijn gemeente.
Wat is een taak of functie van de burgemeester rondom
voetbalwedstrijden?
A Hij is door zijn functie voorzitter van AZ, voetbalclub in Alkmaar.
B Hij is ook hoofdcommissaris van politie in Alkmaar.
C Hij is verantwoordelijk voor de openbare orde in Alkmaar.
D Hij treedt op als officier van justitie bij voetbalrellen.
tekst 3
Afname werkgelegenheid houdt aan In 2014 werkten ruim 412 duizend medewerkers bij de overheid, dat is een kleine 50 duizend minder dan in 2004. De afname is grotendeels het gevolg van beleid van opeenvolgende…

Afname werkgelegenheid houdt aan In 2014 werkten ruim 412 duizend medewerkers bij de overheid, dat is een kleine 50 duizend minder dan in 2004. De afname is grotendeels het gevolg van beleid van opeenvolgende kabinetten om te streven naar een kleinere overheid. Vooral de gemeentelijke en provinciale overheden zijn kleiner geworden: zij doen hun werk met minder personeel dan 10 jaar geleden. Er wordt verwacht dat de werkgelegenheid bij de overheid verder zal afnemen.

naar: www.uwv.nl van 29 oktober 2015
Lees tekst 3.
31p
De afname van het aantal medewerkers bij de overheid is het gevolg van
het beleid dat gevoerd is.
Binnen welke politieke stroming past het beleid om te streven naar een
kleinere overheid het best?
A de christendemocratische stroming
B de ecologische stroming
C de liberale stroming
D de rechtsextremistische stroming
E de sociaaldemocratische stroming
tekst 4
Drie krantenkoppen uit het Algemeen Dagblad, regio Den Bosch 1 Den Bosch blijft investeren in Actieplan Leerbanen 2 Den Bosch start proef met anoniem solliciteren tegen discriminatie 3 Den Bosch geeft kinderen…

Drie krantenkoppen uit het Algemeen Dagblad, regio Den Bosch 1 Den Bosch blijft investeren in Actieplan Leerbanen 2 Den Bosch start proef met anoniem solliciteren tegen discriminatie 3 Den Bosch geeft kinderen dagelijks een schoolontbijt

naar: www.ad.nl van 10 februari 2017
Lees tekst 4.
41p
Hieronder volgen drie begrippen:
1 conservatief
2 links
3 oppositie
Welk begrip past het best bij het beleid uit de krantenkoppen van
tekst 4?
tekst 5
SP komt met nieuw wetsvoorstel De Tweede Kamer bespreekt het wetsvoorstel ‘werken moet betaald worden’ van SP-Kamerlid Sadet Karabulut. Zij heeft dit wetsvoorstel ingediend om werken zonder loon te stoppen.…

SP komt met nieuw wetsvoorstel De Tweede Kamer bespreekt het wetsvoorstel ‘werken moet betaald worden’ van SP-Kamerlid Sadet Karabulut. Zij heeft dit wetsvoorstel ingediend om werken zonder loon te stoppen. Karabulut: “Steeds vaker worden werkzoekenden ingezet om te werken zonder dat ze daar loon voor ontvangen. Dit werken zonder loon leidt tot verdringing van betaalde banen. Ik ben er trots op dat de SP dit wil stoppen.”

naar: www.sp.nl van 25 januari 2017
Lees tekst 5.
51p
Welk recht van de Tweede Kamer is te herkennen in tekst 5?
A het budgetrecht
B het recht van amendement
C het recht van initiatief
D het recht van interpellatie
61p
In tekst 5 staat dat het wetsvoorstel van Sadet Karabulut wordt
besproken.
Wie kan er nog meer een wetsvoorstel indienen in de Tweede Kamer?
A de hoogste ambtenaar van een ministerie
B de voorzitter van de Hoge Raad
C een Eerste Kamerlid
D een minister
tekst 6
Waar kan ik een klacht over de overheid indienen? Als u een probleem heeft met de overheid, kunt u een klacht indienen. Stuur uw klacht naar de gemeente of de overheidsorganisatie waarover u de klacht heeft. Als u te…

Waar kan ik een klacht over de overheid indienen? Als u een probleem heeft met de overheid, kunt u een klacht indienen. Stuur uw klacht naar de gemeente of de overheidsorganisatie waarover u de klacht heeft. Als u te lang moet wachten op een antwoord of u bent niet tevreden over het antwoord, dan kunt u contact opnemen met … .

naar: www.rijksoverheid.nl van januari 2017
Lees tekst 6.
71p
Welke instantie moet op de puntjes in tekst 6 worden ingevuld?
A de Nationale Ombudsman
B de reclassering
C het ministerie van Justitie
D slachtofferhulp
tekst 7
Belangenvereniging Spankeren Wie zijn wij: De Belangenvereniging Spankeren stelt zich ten doel het algehele woon- en leefklimaat in Spankeren in stand te houden en waar mogelijk te verbeteren. Voorbeelden van onze…

Belangenvereniging Spankeren Wie zijn wij: De Belangenvereniging Spankeren stelt zich ten doel het algehele woon- en leefklimaat in Spankeren in stand te houden en waar mogelijk te verbeteren. Voorbeelden van onze werkzaamheden zijn: bevorderen van de verkeersveiligheid verfraaiing van het dorpsaanzicht bewaking van een goede infrastructuur

naar: www.belangenverenigingspankeren.nl van september 2017
Lees tekst 7.
81p
Belangengroepen hebben twee kenmerken.
Welk kenmerk van een belangengroep is te herkennen in tekst 7?
tekst 8
GroenLinks-leider Klaver wil minister-president worden Jesse Klaver heeft vrijdag aangekondigd dat hij minister-president van Nederland wil worden. “Nederland heeft een premier nodig die vasthoudt aan zijn idealen”,…

GroenLinks-leider Klaver wil minister-president worden Jesse Klaver heeft vrijdag aangekondigd dat hij minister-president van Nederland wil worden. “Nederland heeft een premier nodig die vasthoudt aan zijn idealen”, aldus Klaver.

naar: www.volkskrant.nl van 14 januari 2017
Lees tekst 8.
91p
Wanneer is de kans het grootst dat Jesse Klaver minister-president
wordt?
als
A GroenLinks de grootste regeringspartij wordt
B hij direct door de burgers gekozen wordt
C hij door de koning aangewezen wordt
D hij door het parlement aangewezen wordt
tekst 9
Een vraag van het Tweede Kamerlid Nijboer (PvdA) aan de minister van Financiën over de televisie-uitzending van Radar over te hoog berekende boeterente. Vraag: Bent u bekend met de televisie-uitzending van Radar van…

Een vraag van het Tweede Kamerlid Nijboer (PvdA) aan de minister van Financiën over de televisie-uitzending van Radar over te hoog berekende boeterente. Vraag: Bent u bekend met de televisie-uitzending van Radar van 15 mei 2017 over de te hoge boeterente die banken rekenen bij het oversluiten van een hypotheek? Het antwoord van minister Dijsselbloem van Financiën mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Antwoord: Ja.

naar: www.tweedekamer.nl van 13 september 2016
Lees tekst 9.
101p
Massamedia hebben een aantal functies voor de democratische
besluitvorming.
Welke functie van de massamedia (Radar) is het beste te herkennen?
A het aandragen van onderwerpen voor de politieke agenda
B het controleren van politici
C het informeren van de burgers over het overheidsbeleid
D het laten vormen van een mening door de burgers
afbeelding 1
figuur bij de opgave
bron: www.rtvoost.nl van 3 december 2016
tekst 10
Burgemeesters tegen tolplannen Nederlandse en Duitse burgemeesters uit de grensregio trokken gisteren naar Berlijn om actie te voeren tegen de Duitse tolplannen. Daarbij ontvouwden de vijf burgemeesters een spandoek…

Burgemeesters tegen tolplannen Nederlandse en Duitse burgemeesters uit de grensregio trokken gisteren naar Berlijn om actie te voeren tegen de Duitse tolplannen. Daarbij ontvouwden de vijf burgemeesters een spandoek dat zij eerder ook al op 3 december in Nederland hadden gedaan. “Om de Duitse regering ervan te doordringen hoe wij in Nederland tegen deze maatregel aankijken”, aldus burgemeester Michael Sijbom. In Berlijn voerden ze gisteren gesprekken met parlementariërs van de Duitse regeringspartijen. In de Duitse plannen staat dat buitenlandse automobilisten vanaf 2018 tol moeten betalen voor het gebruikmaken van de Duitse autowegen. Eerst was de EU tegen, omdat dit discriminerend zou zijn voor niet-Duitse automobilisten. De EU gaf onlangs echter toch haar toestemming. De Nederlandse verkeersminister Schultz heeft intussen opheldering geëist waarom de EU nu alsnog instemt met de tolplannen en kondigde eerder al aan de tolmaatregel aan te zullen vechten bij het Europese Hof.

naar: De Telegraaf van 17 februari 2017
Lees tekst 10 en zie afbeelding 1.
113p
In de tekst is een aantal mogelijkheden te herkennen om het politieke
besluitvormingsproces te beïnvloeden.
Noem drie verschillende mogelijkheden die in tekst 10 te herkennen
zijn.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 …
2 …
3 …
tekst 11
Friesch Dagblad Het Friesch Dagblad is een regionale krant waarbij de journalistiek wordt bepaald en gevoed door normen en waarden. Binnen het Friesch Dagblad wordt gewerkt vanuit een overtuiging aangaande God, mens…

Friesch Dagblad Het Friesch Dagblad is een regionale krant waarbij de journalistiek wordt bepaald en gevoed door normen en waarden. Binnen het Friesch Dagblad wordt gewerkt vanuit een overtuiging aangaande God, mens en wereld. In het verlengde daarvan ziet het Friesch Dagblad het als zijn roeping al zijn journalistieke arbeid in dienst te stellen van het goede, onder meer in termen van duurzaamheid (zorg voor de wereld), samenleving en rechtvaardigheid, met een speciale belangstelling voor de regio.

naar: www.frieschdagblad.nl van februari 2017
Lees tekst 11.
121p
Welke politieke stroming past bij het Friesch Dagblad? Geef ook een
Nederlandse politieke partij die bij die stroming past.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De … stroming en een politieke partij die hierbij past is …
tekst 12
Minister onderzoekt verbod appen tijdens het fietsen De minister van Verkeer gaat bekijken of appen tijdens het fietsen verboden kan worden. Dit omdat er steeds meer ongelukken zijn met fietsers waarbij een mobieltje…

Minister onderzoekt verbod appen tijdens het fietsen De minister van Verkeer gaat bekijken of appen tijdens het fietsen verboden kan worden. Dit omdat er steeds meer ongelukken zijn met fietsers waarbij een mobieltje in het spel was.

naar: de Volkskrant van 27 mei 2016
Lees tekst 12.
131p
Stel dat de minister van Verkeer een wetsvoorstel bedenkt over appen op
de fiets.
De volgende personen en instellingen hebben met het wetsvoorstel te
maken:
1 ambtenaren van het ministerie
2 de minister
3 Eerste Kamer
4 een politieagent
5 Tweede Kamer
Wat is de juiste volgorde van idee tot bekeuring?
A 2, 1, 5, 3, 4
B 2, 3, 5, 1, 4
C 2, 5, 1, 3, 4
D 2, 5, 3, 1, 4
142p
Niet alle personen van bestuursorganen worden gekozen.
Twee van de volgende personen worden niet via directe verkiezingen
gekozen:
1 een Eerste Kamerlid
2 een Tweede Kamerlid
3 een gemeenteraadslid
4 een lid van de Provinciale Staten
5 een wethouder
Welke twee zijn dat? Schrijf de juiste nummers op.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
nummer: …
nummer: …
tekst 13
Gemeenten massaal voor gecontroleerde wietteelt Een overgrote meerderheid van de Nederlandse gemeenten wil dat het kabinet experimenten toestaat met gecontroleerde wietteelt. Op het jaarcongres van de Vereniging van…

Gemeenten massaal voor gecontroleerde wietteelt Een overgrote meerderheid van de Nederlandse gemeenten wil dat het kabinet experimenten toestaat met gecontroleerde wietteelt. Op het jaarcongres van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) stemde woensdag bijna 90 procent van de leden voor. Het beleid voor wiet is onhoudbaar en staat een effectieve aanpak van gezondheidsproblematiek, criminaliteit en overlast in de weg, aldus de algemene ledenvergadering van de VNG, die 390 gemeenten vertegenwoordigt. Het besluit zal aan de minister worden overhandigd.

naar: de Volkskrant van 9 juni 2016
Lees tekst 13.
151p
Wat doet de Vereniging van Nederlandse Gemeenten in tekst 13?
A Zij lobbyt voor nieuwe wetgeving.
B Zij maakt initiatiefwetsvoorstellen voor nieuwe wetgeving.
C Zij oefent in het openbaar druk uit op de politieke besluitvorming.
D Zij voert nieuwe wetgeving voor gecontroleerde wietteelt in.
tekst 14
Rotgans benoemd De gemeenteraad heeft Harry Rotgans van de Ouderenpartij AOV Purmerend benoemd en beëdigd. Na het vertrek van de heer Voorbij moest het college weer worden aangevuld.
naar: Purmerends Nieuwsblad van 2 juni 2016
Lees tekst 14.
161p
Tot welke functie is de heer Rotgans benoemd?
Hij is benoemd tot
A burgemeester van Purmerend.
B gemeenteraadslid van Purmerend.
C hoofdcommissaris van de politie Purmerend.
D wethouder van Purmerend.
tekst 15
Zorgcentrum gaat sluiten “We zijn heel erg geschrokken allemaal, vooral ook van de korte termijn van sluiten. Het is het gesprek van de dag hier in Wamel.” Merijn Broeders van Sociaal Maas en Waal verwoordt de…

Zorgcentrum gaat sluiten “We zijn heel erg geschrokken allemaal, vooral ook van de korte termijn van sluiten. Het is het gesprek van de dag hier in Wamel.” Merijn Broeders van Sociaal Maas en Waal verwoordt de gevoelens die de bekendmaking van de sluiting van het zorgcentrum Sint Henricus in het dorp teweeg heeft gebracht. Van Ooijen van de SP stelde eerder al vragen in de gemeenteraad: “Ik had het nieuws toen net op straat gehoord.” De verantwoordelijke wethouder reageerde dat Sint Henricus geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Van Ooijen en Broeders vinden dat te gemakkelijk. “Als je ziet hoeveel maatschappelijke onrust het teweegbrengt, moet de gemeente er zich wel mee bemoeien”, meent Van Ooijen.

naar: www.gelderlander.nl van 7 februari 2017
Lees tekst 15.
172p
Geef twee redenen waarom er in tekst 15 sprake is van een sociaal
probleem.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
reden 1: …
reden 2: …

opgave 2Criminaliteit en rechtsstaat

tekst 16
Stel uit Nunspeet veroordeeld voor bezit harddrugs De rechtbank veroordeelde een 26-jarige man en een 24-jarige vrouw voor het bezitten van harddrugs. De man werd ook bestraft voor het dealen in harddrugs. Hij kreeg…

Stel uit Nunspeet veroordeeld voor bezit harddrugs De rechtbank veroordeelde een 26-jarige man en een 24-jarige vrouw voor het bezitten van harddrugs. De man werd ook bestraft voor het dealen in harddrugs. Hij kreeg een gevangenisstraf van zeven maanden en moet ook een eerder voorwaardelijk opgelegde gevangenisstraf van één maand uitzitten. De vrouw kreeg een taakstraf van 150 uur, waarvan 50 voorwaardelijk, met een proeftijd van twee jaar. Bij het bepalen van de straf voor de vrouw heeft de rechtbank gekeken naar het feit dat zij psychische problemen heeft. Verder is ze niet eerder veroordeeld voor een strafbaar feit. Bovendien had zij een kleinere rol in het geheel dan de man. Om te voorkomen dat zij opnieuw een strafbaar feit begaat, legt de rechtbank een deel van de taakstraf voorwaardelijk op.

naar: www.rechtennieuws.nl van 6 januari 2017
Lees tekst 16.
181p
Bij het bepalen van een vonnis houdt de rechter rekening met de
uitgangspunten van het strafrecht.
Waarmee heeft de rechter bij het bepalen van het vonnis voor de vrouw
uit tekst 16 rekening gehouden?
Hij heeft rekening gehouden met
A de geestelijke gesteldheid en het strafblad.
B het jeugdstrafrecht en de ernst van het delict.
C noodweer en klassenjustitie.
D witteboordencriminaliteit en overmacht.
tekst 17
Enkelband wordt steeds vaker als straf opgelegd De enkelband wordt in Nederland steeds vaker als straf opgelegd. In 2012 werd de enkelband 900 keer als straf opgelegd, maar in 2016 was dat 1759 keer. De straf wordt…

Enkelband wordt steeds vaker als straf opgelegd De enkelband wordt in Nederland steeds vaker als straf opgelegd. In 2012 werd de enkelband 900 keer als straf opgelegd, maar in 2016 was dat 1759 keer. De straf wordt vooral opgelegd bij zaken als overvallen en delicten die met drugs te maken hebben. Volgens Reclassering Nederland is de enkelband vaak goedkoper dan iemand opsluiten in de gevangenis. Bovendien kunnen veroordeelden wel hun relatie, werk of opleiding behouden wat … zou voorkomen.

naar: www.nu.nl van 4 januari 2017
Lees tekst 17.
191p
Welk begrip moet op de puntjes in tekst 17 worden ingevuld?
A eigenrichting
B klassenjustitie
C recidive
D vergelding
tekst 18
Drones
In 2016 heeft de Dienst Luchtvaartpolitie 96 meldingen ontvangen over
rondvliegende drones. In 2015 waren dat er nog 64 meldingen.
Vorig jaar (2016) werd in totaal 36 keer proces-verbaal opgemaakt omdat
mensen de droneregels overtraden. Hiervan schikten 23 personen hun
zaak.
naar: www.nu.nl van 12 januari 2017
figuur bij de opgave
Lees tekst 18.
202p
Dertien personen hebben hun zaak niet geschikt.
Noem twee mogelijkheden die er met deze dertien zaken gebeurd
kunnen zijn.
Doet het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
mogelijkheid 1: …
mogelijkheid 2: …
tekst 19
Gevangenismedewerker Zutphen mogelijk zelf de cel in Tegen F.V. (38) is een gevangenisstraf geëist van veertien maanden, waarvan zeven maanden voorwaardelijk. Hij wordt door justitie ervan verdacht dat hij in zijn…

Gevangenismedewerker Zutphen mogelijk zelf de cel in Tegen F.V. (38) is een gevangenisstraf geëist van veertien maanden, waarvan zeven maanden voorwaardelijk. Hij wordt door justitie ervan verdacht dat hij in zijn functie als medewerker van de gevangenis in Zutphen informatie doorspeelde naar gedetineerden. Over twee weken volgt de uitspraak.

naar: www.destentor.nl van 7 juli 2017
Lees tekst 19.
211p
Delicten worden ingedeeld in overtredingen en misdrijven.
Over wat voor soort delict gaat het in tekst 19? Leg je antwoord uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het gaat over een …, want …
tekst 20
Maatschappelijk probleem De Surinaamse minister van justitie Edward Belfort moet zijn ogen niet dichtdoen voor de stijging van de criminaliteit, maar moet dit accepteren en aanpakken. Dat zegt de Surinaamse…

Maatschappelijk probleem De Surinaamse minister van justitie Edward Belfort moet zijn ogen niet dichtdoen voor de stijging van de criminaliteit, maar moet dit accepteren en aanpakken. Dat zegt de Surinaamse parlementariër Ronny Asabina. Asabina zegt dat door normvervaging de criminaliteit is gestegen. Hij vindt dat er collectief gehandeld moet worden om het probleem aan te pakken.

naar: www.radio10.sr van 9 februari 2017
222p
In tekst 20 vindt Ronny Asabina dat de stijgende criminaliteit een gevolg
is van een maatschappelijk verschijnsel; namelijk de normvervaging.
Noem twee andere maatschappelijke verklaringen voor crimineel
gedrag.
232p
Een groot aantal strafbare feiten komt niet bij de politie terecht. Dat komt
omdat er niet altijd aangifte van wordt gedaan.
Noem een soort delict waar slachtoffers wel gemakkelijk aangifte van
doen en noem een soort delict waar slachtoffers minder gemakkelijk
aangifte van doen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 Een soort delict waar slachtoffers gemakkelijk aangifte van doen is …
2 Een soort delict waar slachtoffers minder gemakkelijk aangifte van
doen is …
tekst 21
Uitleg van een wet Soms komt het voor dat een rechter zich afvraagt hoe een bepaalde wet uitgelegd moet worden. Om hierachter te komen kan … verzocht worden deze wet nader te bekijken. Deze instantie kan daarna…

Uitleg van een wet Soms komt het voor dat een rechter zich afvraagt hoe een bepaalde wet uitgelegd moet worden. Om hierachter te komen kan … verzocht worden deze wet nader te bekijken. Deze instantie kan daarna aangeven hoe de wet uitgelegd moet worden.

naar: www.wetrecht.nl van december 2016
241p
Welke instantie moet op de puntjes in tekst 21 worden ingevuld?
A de Hoge Raad
B het ministerie van Justitie
C het Openbaar Ministerie
D het parlement
251p
Uit onderzoek blijkt dat beeldvorming over criminaliteit niet altijd
overeenkomt met de werkelijkheid.
Wat kan daarvan een mogelijke oorzaak zijn?
A De manier waarop over criminaliteit in de media wordt bericht.
B De scheiding der machten speelt hier een grote rol in.
C Criminaliteit is een onbelangrijk thema voor de media.
tekst 22
Voetballertje uit club gezet Een voetballertje van tien jaar oud mag niet meer voetballen bij zijn club Bladella. Het jongetje heeft geen 25 lootjes, maar ‘slechts’ tien lootjes verkocht voor de jaarlijkse…

Voetballertje uit club gezet Een voetballertje van tien jaar oud mag niet meer voetballen bij zijn club Bladella. Het jongetje heeft geen 25 lootjes, maar ‘slechts’ tien lootjes verkocht voor de jaarlijkse Nieuwjaarsloterij. De club bevestigt dat er nog drie jeugdspelers om die reden uit de club zijn gezet. In de regels van de club staat dat jeugdspelers voor minimaal 25 euro aan lootjes moeten verkopen. Moeder Maaike: “De meeste ouders betalen gewoon om geen gezeur te hebben. Maar ik vind dat je als club gewoon blij moet zijn met elke euro. Nu komt het op mij over alsof hij een zwaar misdrijf heeft gepleegd.” Haar zoontje is volgens zijn moeder erg aangedaan door het gebeuren.

naar: www.omroepbrabant.nl van 15 februari 2017
261p
Leg uit of er wel of geen sprake is van crimineel gedrag van het
voetballertje uit tekst 22.
Doe het zo: neem een van de twee onderstaande zinnen over en vul het
antwoord aan.
Er is wel sprake van crimineel gedrag, want …
of
Er is geen sprake van crimineel gedrag, want …
tekst 23
Automobilist overmeesterd Een 21-jarige automobilist is overmeesterd door omstanders, nadat hij een 14-jarige jongen had aangereden. De jongen brak zijn been en moest naar het ziekenhuis worden gebracht. De…

Automobilist overmeesterd Een 21-jarige automobilist is overmeesterd door omstanders, nadat hij een 14-jarige jongen had aangereden. De jongen brak zijn been en moest naar het ziekenhuis worden gebracht. De bestuurder van de auto weigerde na het ongeval te stoppen. Omstanders die het ongeluk zagen gebeuren, zijn achter de man aangegaan en hebben hem overmeesterd. De politie heeft de man vervolgens aangehouden en meegenomen naar het politiebureau.

naar: www.rtvnh.nl van 21 augustus 2016
Lees tekst 23.
271p
Dit bericht stond op de website van een Noord-Hollandse regionale
tv-zender. Iedereen kon via Twitter op dit bericht reageren.
Enkele Twitter-reacties waren: “De omstanders hadden hem op zijn bek
moeten rammen.” en “De omstanders hadden hem op z’n benen moeten
stampen.”
Welke conclusie past bij de mening van deze Twitteraars over deze zaak?
A Ze pleiten voor resocialisatie van de verdachte.
B Ze staan positief tegenover eigenrichting.
C Ze weten dat Nederland strenger straft dan de meeste Europese
landen.
D Ze willen strengere preventieve maatregelen.
tekst 24
Nederlanders vrijuit in Antwerpse milieuzone Nederlanders met oudere auto’s hoeven voorlopig niet te vrezen dat ze een boete krijgen als ze de milieuzone van Antwerpen inrijden. Hun gegevens mogen niet worden…

Nederlanders vrijuit in Antwerpse milieuzone Nederlanders met oudere auto’s hoeven voorlopig niet te vrezen dat ze een boete krijgen als ze de milieuzone van Antwerpen inrijden. Hun gegevens mogen niet worden doorgegeven. Sinds 1 februari 2017 geldt in een groot deel van Antwerpen een verbod voor oudere diesel- en benzineauto’s. Vanaf 1 maart 2017 moeten overtreders 125 euro afrekenen, maar dat geldt dus niet voor Nederlanders. Ook Fransen gaan vrijuit. Dagelijks worden in Antwerpen ongeveer 3000 Nederlandse auto’s geregistreerd via nummerplaatherkenning. Hoeveel van hen de lokale milieuregels overtreden, is onbekend.

naar: www.detelegraaf.nl van 17 februari 2017
Lees tekst 24.
281p
Op welk beleid is er een verschil in tekst 24 tussen enerzijds Nederlandse
en Franse nummerplaten en anderzijds Belgische nummerplaten te
herkennen?
A opsporingsbeleid
B preventief beleid
C vervolgingsbeleid
291p
Er zijn verschillende redenen waarom een rechter iemand vrij kan
spreken. Een daarvan is dat iemand niet toerekeningsvatbaar is.
Noem een andere reden waarom iemand kan worden vrijgesproken.
tekst 25
Tbs-maatregel Als verdachte verminderd of helemaal niet toerekeningsvatbaar is, is de verantwoordelijkheid voor het gepleegde misdrijf minder groot. Dat valt te lezen in het Wetboek voor Strafvordering, waarin…

Tbs-maatregel Als verdachte verminderd of helemaal niet toerekeningsvatbaar is, is de verantwoordelijkheid voor het gepleegde misdrijf minder groot. Dat valt te lezen in het Wetboek voor Strafvordering, waarin details over straffen en maatregelen beschreven worden. Door deze regel kan het gebeuren dat een verdachte geen gevangenisstraf krijgt. Wel kan tbs opgelegd worden.

naar: De Verslaggever van 16 mei 2015
Lees tekst 25.
301p
Welke bewering over tbs is juist?
A Tbs is gericht op behandeling van de verdachte.
B Tbs kan alleen worden opgelegd als er ook een hoofdstraf bij
opgelegd is.
C Tbs valt onder de bijkomende straffen.
D Tbs wordt uitgezeten in een Huis van Bewaring.
313p
Bij de bestrijding van criminaliteit is een aantal instanties betrokken.
Hier volgen zes instanties:
1 politie
2 gemeenteraad
3 Openbaar Ministerie
4 rechter
5 parlement
6 reclassering
Hier volgen zes taken van instanties die betrokken zijn bij de bestrijding
van criminaliteit:
a beslissen of een verdachte schuldig of onschuldig is
b begeleiden van een veroordeelde
c een besluit nemen of iets verboden wordt op lokaal niveau
d leiding geven aan een onderzoek naar aanleiding van een strafbaar
feit
e de minister goedkeuring verlenen een bepaalde straf te verhogen
f preventief fouilleren van een verdacht persoon
Welke taak hoort bij welke instantie?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met de
juiste letter.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
5 = …
6 = …
tabel 1
Winkelovervallen en plofkraken in Nederland
Winkelovervallen en plofkraken 1000 900 800 700 600 500 400 300 200 100 0 0 1 2 3 4 5 6 1 1 1 1 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 2 2 2 2 2 2 2
winkelovervallen
plofkraken
bron: www.detailhandel.nl van 20 februari 2017
Bekijk tabel 1.
321p
Welke conclusie naar aanleiding van tabel 1 is juist?
A De afname van het aantal winkelovervallen gaat door de jaren heen
steeds sneller.
B In 2013 was het aantal winkelovervallen met 70% verminderd ten
opzichte van 2010.
C Over de gehele periode (2010-2016) is het aantal winkelovervallen
ongeveer met twee derde is afgenomen.
Zie tabel 1.
332p
De daling van het aantal winkelovervallen is mede tot stand gekomen,
doordat de winkeliers preventieve maatregelen hebben genomen.
Noem twee preventieve legale maatregelen die door winkeliers
kunnen nemen, om het aantal winkelovervallen te laten dalen.

opgave 3Maatschappelijke analyse: nepnieuws

Bij de beantwoording van de vragen 34 tot en met 45 maak je gebruik van
de teksten 1 tot en met 5 van het bronnenboekje.
Lees tekst 1.
341p
In tekst 1 doet de Britse wetenschapper David Buckingham een uitspraak
over het democratische proces en de rol van burgers daarin.
De media hebben verschillende functies.
Welke functie van de media schiet volgens David Buckingham tekort als
de burgers geen politieke beslissingen meer kunnen nemen omdat de
informatie niet betrouwbaar is?
A de amusementsfunctie
B de controlerende functie
C de informatieve functie
D de opiniërende functie
352p
In tekst 1 gaat het over de belangen die mensen bij het verspreiden van
nepnieuws hebben.
Geef twee zinnen uit de tekst waaruit blijkt dat mensen belangen
hebben bij het verspreiden van nepnieuws.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
zin 1: …
zin 2: …
Zie tekst 1.
361p
De Nederlandse democratische rechtsstaat is gebaseerd op een aantal
waarden.
Nepnieuws tast een aantal belangrijke waarden aan van de Nederlandse
democratische rechtsstaat.
Noem naar aanleiding van tekst 1 één van die waarden.
Let op: formuleer je waarde in één woord.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een belangrijke waarde van de Nederlandse democratische rechtsstaat
die wordt aangetast, is …
Lees tekst 2.
374p
Nepnieuws heeft gevolgen voor de democratische rechtsstaat. Een
probleem wordt een maatschappelijk vraagstuk als het voldoet aan een
aantal kenmerken. Eén van die kenmerken is dat het vraagstuk veel
aandacht van de media krijgt.
Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk.
Geef bij elk kenmerk aan waarom uit tekst 2 blijkt dat dit kenmerk van
toepassing is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: …
Dat blijkt uit tekst 2, want …
Kenmerk 2: …
Dat blijkt uit tekst 2, want …
Zie tekst 2.
382p
Er kan met verschillende invalshoeken naar een maatschappelijk
vraagstuk gekeken worden.
Welke invalshoek van maatschappijkunde is te herkennen in de
aanpak van de Duitse regering in tekst 2? Geef ook een zin uit tekst 2
waaruit dat blijkt.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De... invalshoek is in de tekst te herkennen en een zin waaruit dat blijkt
is …
Lees tekst 3.
392p
Politieke stromingen hebben een aantal uitgangspunten. Ook hoe met
maatschappelijke vraagstukken omgegaan moet worden. In tekst 3 geeft
Eurocommissaris Andrus Ansip aan hoe hij het liefste wil dat het
vraagstuk over nepnieuws aangepakt zou moeten worden.
Bij welke politieke stroming past de opvatting van Andrus Ansip in
tekst 3? Geef de zin uit tekst 3 aan die past bij deze politieke
stroming.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De opvatting van Andrus Ansip is afkomstig uit de … stroming en de zin
waaruit dat blijkt is …
Zie tekst 3.
402p
In tekst 3 staat dat de Europese Commissie maatregelen dreigt te nemen
tegen de verspreiders van nepnieuws. Een mogelijke maatregel is het
maken van nieuwe wetgeving.
Hieronder staan vier beweringen naar aanleiding van tekst 3.
Geef bij elke bewering aan of deze juist of onjuist is.
1 Als lid van de EU mag Nederland de nieuwe wetgeving omzetten in
nationale wetgeving, maar het is niet verplicht.
2 De Europese Commissie heeft als taak om toe te zien of de nieuwe
wetgeving in de lidstaten goed wordt toegepast.
3 Het Europese Parlement beslist als enige Europese instantie of de
nieuwe wetgeving er komt.
4 Lobbyen om het Nederlandse politieke besluitvormingsproces te
beïnvloeden is een mogelijk machtsmiddel van personen en of
belanghebbenden, maar het is verboden om dit in de Europese politiek
te doen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord met juist of
onjuist aan.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
Lees tekst 4.
411p
Een theorie over de beïnvloeding door de media is de selectieve-
perceptietheorie.
Welk citaat uit tekst 4 past bij de selectieve-perceptietheorie?
A “Geen rare kronkel in je hoofd als je nepnieuws gelooft”
B “Internetbezoekers komen steeds vaker met ‘ongefilterde informatie’ in
aanraking. ‘Het risico is groot dat we daardoor blijven steken bij de
bronnen en info die onze gedachten bevestigen …’”
C “Traditioneel gezien is het checken van bronnen en het zo objectief
mogelijk weergeven van de werkelijkheid een taak van de
journalistiek.”
D “De paus heeft inmiddels uitzonderlijk hard uitgehaald naar het
verspreiden en consumeren van nepnieuws.”
421p
In tekst 4 staat een voorbeeld van nepnieuws: paus Franciscus zou de
kandidatuur van Donald Trump steunen. Via de media werd verspreid dat
de paus vond dat Donald Trump president moest worden.
Op grond van welk machtsmiddel heeft men het nepnieuws verspreid dat
juist de paus Donald Trump zou steunen?
vanwege
A de grote deskundigheid van de paus op het gebied van de
Amerikaanse politiek
B de wettelijke bevoegdheden van de paus
C het charisma van de paus
431p
In tekst 4 staat: “Iedereen creëert zijn eigen werkelijkheid en de media
helpen daar goed bij.”
Welk begrip past het beste bij dit citaat?
A actualiteit
B censuurverbod
C pluriformiteit
D referentiekader
Zie tekst 4.
442p
Bij het verspreiden van nepnieuws is er geen sprake van objectiviteit.
Zo objectief mogelijke nieuwsverstrekking moet voldoen aan drie criteria.
Een van die criteria is te vinden in tekst 4: “Traditioneel gezien is het
checken van bronnen en het zo objectief mogelijk weergeven van de
werkelijkheid een taak van de journalistiek.”
Noem twee andere criteria van objectieve nieuwsverstrekking.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 …
2 …
Lees tekst 5.
452p
Paul Horner geeft aan waarom nepnieuws zich zo snel als betrouwbaar
nieuws verspreidt. Hij had dit zelf niet verwacht.
Geef door middel van een zin uit tekst 5 aan waaruit blijkt dat
nepnieuws via de sociale media als betrouwbaar wordt gezien.
Geef vervolgens je eigen oplossing wat je daar tegen zou kunnen
doen en gebruik daarbij de sociaal-culturele invalshoek. Gebruik
minimaal 10 en maximaal 50 woorden voor je oplossing.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een zin waaruit blijkt dat nepnieuws zich snel als betrouwbaar nieuws
verspreidt is … en mijn oplossing is …
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.