Eindexamen nask 2 vmbo gl/tl 2015 tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen

Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen

− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er

bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet

méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.

− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als

een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.

Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.

− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 1De Airbus

De Airbus A380 is op dit moment het grootste passagiersvliegtuig ter wereld. Bij de productie ervan worden nieuwe materialen toegepast: 'Glare': een combinatie van aluminium en kunststof die is versterkt met glasvezel. Glasvezel bestaat voornamelijk uit siliciumdioxide; thermoplastische kunststoffen.

11p

Piet stelt dat Glare geen legering genoemd mag worden.

Geef een argument voor de stelling van Piet.

21p

Geef de formule van siliciumdioxide.

31p

Welke eigenschap past bij het begrip thermoplast?

Een thermoplast blijft hard bij verwarmen.

Een thermoplast breekt bij verwarmen.

Een thermoplast stolt bij verwarmen.

Een thermoplast vervormt bij verwarmen.

41p

Hoe heet het proces waarbij kunststoffen worden gevormd uit kleine

moleculen?

kraken

ontharden

polymerisatie

thermolyse

Voordat aluminium verwerkt wordt in 'Glare', wordt het met een oplossing van chroomzuur behandeld. Deze oplossing is extreem zuur, oxiderend en corrosief. Door de behandeling ontstaat op het aluminium een laagje aluminiumoxide van 5 micrometer dik. Dit laagje zorgt er onder meer voor dat het materiaal beter bestand is tegen corrosie.

51p

In de afbeelding hiernaast zijn de kleuren van universeelindicator-papier

rrrooooooddd bbblllaaauuu www ooorrraaannnjjjeee 4 3 5 2 6 1 7 1 p - H 1 8 4 9 1 4 0 1 1 3 1 1 1 2 gggrrroooeeennn eee eeelll ggg

weergegeven afhankelijk van de pH.

Welke kleur krijgt het indicator-papier wanneer er

een druppel chroomzuur-oplossing op wordt gedaan?

blauw

geel

groen

rood

61p

Hieronder zijn enkele pictogrammen weergegeven. Twee hiervan staan op

een voorraadvat met een oplossing van chroomzuur.

Geef de nummers van deze twee pictogrammen.

71p

Wat is de verhouding aluminiumionen: oxide-ionen in aluminiumoxide?

1: 2

2: 1

2: 3

3: 2

81p

Hoe dik is het laagje aluminiumoxide dat ontstaat door de behandeling

met een oplossing van chroomzuur?

0,005 cm

0,005 mm

0,5 cm

0,5 mm

De airbus A380 gebruikt kerosine als brandstof. Kerosine is een mengsel en kan met een gemiddelde molecuulformule worden weergegeven. Het vliegtuig kan maximaal 248 ton kerosine meenemen. De vergelijking van de volledige verbranding van kerosine is hieronder onvolledig weergegeven. Eén coëfficiënt ontbreekt. C H + … O → 15 CO + 16 H O 15 32 2 2 2

91p

Welke coëfficiënt moet voor O₂ worden gezet om de reactievergelijking

kloppend te maken?

103p

Bereken hoeveel ton water ontstaat bij de volledige verbranding van

248 ton kerosine.

opgave 2Waterstof in mierenzuur

In onderstaande tabel is een aantal gegevens opgenomen. • Neem de tabel over en kruis aan of deze gegevens wel of niet veranderen wanneer 1000 L waterstofgas wordt afgekoeld tot een vloeistof. het aantal moleculen wel niet de de afstand massa tussen de moleculen het volume

Tot welke temperatuur moet waterstof bij normale druk ( p 0 ) minstens worden afgekoeld om deze vloeibaar te laten worden? Maak gebruik van Binas-tabel 17. A –259 °C B –252,7 °C C 20,3 °C D 293,3 °C

Laat met een berekening zien dat uit 1,0 L mierenzuuroplossing 0,034 kg waterstofgas kan ontstaan. Ga uit van de volgende gegevens: − 1,0 L mierenzuuroplossing bevat 0,78 kg mierenzuur; − per molecuul mierenzuur ontstaat één molecuul waterstofgas.

Bereken hoeveel km een auto kan rijden op 50 L mierenzuuroplossing. Ga uit van de volgende gegevens: − uit 1,0 L mierenzuuroplossing kan 0,034 kg waterstofgas ontstaan; − een auto kan per kg waterstof 115 km rijden.

opgave 3Kunstwerk van kwik

1 In 1937 heeft de kunstenaar Calder een 2 kwikfontein gemaakt. Hiervoor werd 200 liter 3 kwik aangevoerd. De fontein bestaat uit metalen 4 platen waarover het kwik naar beneden rolt en 5 uiteindelijk in een bad vol kwik terechtkomt. 6 De bezoekers mochten destijds hun vingers in 7 het bad steken om het koude metaal te voelen. 8 Ook konden ze er munten inwerpen die dan bleven drijven. Het kunstwerk 9 werd later verplaatst naar een afgesloten glazen vitrinekast. naar: Periodic Tales - Hugh Aldersey-Williams

171p

Wat is de toestandsaanduiding van kwik bij kamertemperatuur?

(aq)

(g)

(l)

(s)

182p

De massa van 1,0 mL kwik is 13,5 g.

Bereken hoeveel ton kwik werd aangevoerd voor dit kunstwerk

(1 ton is 1000 kg).

191p

Was de dichtheid van de munten (regel 8) groter dan, gelijk aan of kleiner

dan die van kwik?

groter

gelijk

kleiner

201p

Het kunstwerk werd verplaatst (regel 9) vanwege een gevaarlijke

stofeigenschap van kwik.

Geef deze stofeigenschap.

opgave 4Gasbrug

Geef aan uit welk gegeven in de tekst blijkt dat al het CaCO 3 en MgCO 3 uit de tablet zal reageren.

Neem de onvolledige vergelijking over en vul de ontbrekende gegevens in.

Laat met een berekening zien dat 166 mL CO 2 kan ontstaan uit 680 mg CaCO 3 . Ga hierbij uit van de volgende gegevens: − de massaverhouding bij deze reactie is CaCO 3 : CO 2 = 100 : 44,0 − 1,00 mL CO 2 heeft een massa van 1,80 mg.

Na afloop van de proef zal de pH van de vloeistof in glaswerk I zijn veranderd. Ga ervan uit dat alle CO 3 2– wordt omgezet tot CO 2 . Welke pH zal de vloeistof kunnen hebben? A 0,1 B 4,6 C 7,8 D 11,1

Hieronder staat een aantal mogelijke aanpassingen van de proef. • Neem onderstaande tabel over en kruis bij elke aanpassing aan of de gasvorming wel of niet wordt versneld. Ga ervan uit dat het volume zoutzuur in alle gevallen gelijk is. een hogere concentratie zoutzuur in glaswerk I doen wel niet kouder de tablet zoutzuur verpulveren in glaswerk I gebruiken een groter glaswerk I gebruiken

In theorie zal bij de reactie uit de tablet 189 mL CO 2 kunnen ontstaan. Toch is in glaswerk II slechts 105 mL gas opgevangen. Een belangrijke oorzaak hiervan is dat het gas oplosbaar is in water. Ook is het mogelijk dat iets niet goed is gegaan bij de uitvoering van de proef. • Geef aan welke fout bij de uitvoering kan zijn gemaakt, waardoor minder gas is opgevangen dan 189 mL.

opgave 5Van cacaovrucht tot chocolade

Cacao wordt gewonnen uit de bonen die aanwezig zijn in cacaovruchten. De vruchten worden - zonder schil - in grote ondiepe bakken verzameld om te vergisten. Hierbij vinden onder meer de volgende reacties plaats: Glucose uit de cacaobonen wordt omgezet tot alcohol en koolstofdioxide. Hierbij is glucose de enige beginstof. (reactie I) De ontstane alcohol reageert met zuurstof uit de lucht tot azijnzuur. (reactie II) Na afloop van het vergistingsproces worden de cacaobonen afgescheiden en ondergaan nog allerlei bewerkingen. Hierbij ontstaat onder meer "cacaomassa". Cacaomassa is een donkerbruin mengsel van cacaoboter en vaste cacaodeeltjes. naar: www.etenschappen.be

303p

Geef de reactievergelijking van reactie I.

311p

Wat is de formule van azijnzuur?

SO₄

HAc

HCl

HNO₃

Een deel van de cacaomassa kan bij 90 °C worden uitgeperst in een zogeheten filterpers. De (gesmolten) cacaoboter gaat door het filter heen. De vaste deeltjes blijven op het filter achter. Deze vaste deeltjes worden uiteindelijk vermalen tot cacaopoeder (waarvan bijvoorbeeld chocolademelk kan worden gemaakt).

321p

Welke naam kan bij dit scheidingsproces worden gegeven aan de vaste

cacaodeeltjes?

bezinksel

extract

filtraat

residu

Chocolade wordt hoofdzakelijk gemaakt uit vier hoofdingrediënten: de

donkerbruine cacaomassa wordt gemengd met (extra) cacaoboter, suiker

en eventueel melkpoeder. Dit chocolademengsel wordt verwarmd. Aan

het verwarmde mengsel kunnen hulpstoffen zoals lecithine en vanille

worden toegevoegd. De smaak van de chocolade is afhankelijk van de

samenstelling.

In onderstaande cirkeldiagrammen is de samenstelling van pure

chocolade, melkchocolade en witte chocolade weergegeven.

I 29,5% b 45,0% a III 10,0% c b 25,0% 0,5% (d) 45,0% a e 44,5% II 0,5% (d) 14,5% b 40,0% Legenda a a = suiker e 25,0% b = cacaoboter c = melkpoeder c d = andere ingrediënten 0,5% (d) e = cacaomassa 20% naar: www.chocolade.nl

331p

Door bij de productie van chocolade lecithine toe te voegen aan het

vloeibare chocolademengsel, mengen de ingrediënten beter.

Hoe heet zo'n hulpstof die ervoor zorgt dat stoffen beter mengen?

emulgator

indicator

katalysator

adsorptiemiddel

342p

Leid af welk cirkeldiagram bij witte, en welke bij pure chocolade hoort.

Geef je antwoord als volgt:

De witte chocolade is diagram …, omdat …

De pure chocolade is diagram …, omdat …

opgave 6Glas

Glas wordt gevormd uit een mengsel van zand en metaaloxides dat bij een extreem hoge temperatuur wordt gesmolten. Hierbij ontstaat een dikke vloeibare massa die daarna gevormd en afgekoeld wordt. De samenstelling bepaalt de hardheid, de glans en de kleur van het glas. Er bestaan allerlei soorten glas, bijvoorbeeld: Kristal: doorschijnend glas van zeer hoge kwaliteit dat meer dan 10 massaprocent lood(II)oxide bevat. Het lood(II)oxide zorgt voor een mooie schittering. Pyrex: 'vuurvast' glas dat goed tegen grote temperatuursveranderingen kan doordat een verbinding van het element boor aan het glasmengsel is toegevoegd. Laboratoriumglaswerk dat is gemaakt van pyrex heeft de volgende samenstelling: massaprocent SiO 80,6 2 B O 13,0 2 3 Na O 4,0 2 Al O 2,3 2 3

351p

Wat geeft de II weer in de naam lood(II)oxide?

het atoomnummer

de coëfficiënt

de index

de lading

362p

Geef de namen van de twee metaaloxides die aanwezig zijn in pyrex.

Maak gebruik van de gegevens in bovenstaande tabel.

373p

Bereken hoeveel gram boor aanwezig is in een pyrex bekerglas met een

massa van 168 gram.

opgave 7Vingerafdruk

Door de aanwezigheid van een laagje zweet op vingertoppen blijft er, wanneer een voorwerp wordt aangeraakt, een vingerafdruk achter. Zweet is een mengsel van onder andere water, opgeloste zouten en verschillende vetten. Eén van die zouten is natriumchloride. Om vingerafdrukken zichtbaar te maken kan een oplossing van zilvernitraat worden gebruikt. Deze oplossing reageert met de chloride-ionen uit de vingerafdruk tot zilverchloride. Door vervolgens licht op het zilverchloride te laten schijnen, ontleedt dit tot vast zilver en chloorgas. De vingerafdruk wordt daarbij zichtbaar. Op internet staat een voorschrift met de volgende benodigdheden: flesje met verstuiver zilvernitraatoplossing (0,75 gram zilvernitraat per 25 mL water) vergrootglas of microscoop papier met vingerafdruk naar: http://makezine.com

381p

Met zilvernitraat moet voorzichtig gewerkt worden. Daarom is het nodig

om, behalve een labjas en een veiligheidsbril, ook handschoenen te

dragen.

Uit welk gegeven uit Binas blijkt dat het nodig is om handschoenen te

dragen?

391p

De zilvernitraatoplossing wordt vanuit een flesje met een verstuiver

aangebracht. Wanneer de verstuiver wordt gebruikt, ontstaat een mengsel

van lucht en kleine druppeltjes zilvernitraatoplossing.

Welk soort mengsel is dat?

emulsie

nevel

rook

schuim

401p

Geef de naam van het type ontleding waarbij zilverchloride wordt

omgezet.

411p

Welke vergelijking geeft de reactie weer waarbij de vingerafdruk zichtbaar

wordt?

AgCl → 2 Ag⁺ + 2 Cl^–

AgCl → 2 Ag + Cl₂

AgCl₂ → Ag + Cl₂

AgCl₂ → Ag⁺ + 2 Cl^–

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 8Jood

– + Wanneer een elektrische stroom door een oplossing van kaliumjodide wordt geleid, vindt er een reactie plaats. Hierbij worden jodide-ionen en watermoleculen omgezet tot I– K+ I– joodmoleculen, waterstofmoleculen en hydroxide-ionen. I– K+ I– Er wordt gebruikgemaakt van koolstofelektrodes. Een K+ K+ I– K+ schematische weergave van de opstelling is hiernaast weergegeven.

423p

Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt wanneer de elektrische

stroom door de oplossing loopt.

431p

Geef de naam van het reactieproduct dat behoort tot de halogenen.

442p

Bij de negatieve elektrode ontstaat een gas.

Beschrijf een proef waarmee kan worden aangetoond dat dit gas