Eindexamen aardrijkskunde vwo 2002, tijdvak 2

→ A: Geef een verklaring van politieke aard voor deze grote invloed van Nigeria. B: Geef een verklaring van economische aard voor deze grote invloed van Nigeria. Veel inwoners van het zuiden van Nigeria zouden graag zien dat dit gebied onafhankelijk wordt. Deze wens vloeit onder meer voort uit culturele motieven.

→ Noem aan de hand van de bronnen en de kaarten in de atlas ook een economisch en een politiek motief voor deze wens tot onafhankelijkheid. In 1976 besloot de Nigeriaanse regering tot de bouw van een nieuwe hoofdstad: Abuja. In 1991 verhuisde de regering vanuit de miljoenenstad Lagos naar deze nieuwe stad in het geografische hart van het land.

→ Leg uit dat de locatiekeuze van de nieuwe hoofdstad beschouwd kan worden als een antwoord op de problemen van de etnische pluriformiteit in Nigeria. De meeste staatsgrenzen in Afrika zijn een erfenis uit het koloniale tijdperk. De in 1963 opgerichte Organisatie van de Afrikaanse Eenheid heeft de toenmalige grenzen in Afrika als vaststaand geaccepteerd. Nu, bijna veertig jaar later, kun je je afvragen of dat wel zo’n verstandig besluit is geweest.

→ Wat vind jij van dit destijds door de Organisatie van de Afrikaanse Eenheid genomen besluit? Beargumenteer je antwoord door: • een argument te geven vóór dit besluit om vast te houden aan de toen bestaande grenzen • een argument tegen dit besluit te geven en • deze argumenten tegen elkaar af te wegen en daarbij duidelijk aan te geven op grond waarvan je dit standpunt inneemt. bron 11 Het Europees-Mediterrane partnerschap De EU heeft nauwe historische en culturele banden met de landen rond de Middellandse Zee, maar er zijn ook gemeenschappelijke problemen. Op de EU-topconferentie in Barcelona in 1995 is besloten de onderlinge banden nauwer aan te halen en tot nieuwe samenwerkingsvormen te komen: ’ het Europees-Mediterrane partnerschap ’ . Zo wordt de economische hulp van de EU aan haar buurlanden rond de Middellandse Zee verhoogd om de leefomstandigheden daar te verbeteren, de werkgelegenheid te bevorderen en de ontwikkelingskloof met die landen te verkleinen. Uiteindelijk moet dat in het jaar 2010 leiden tot een vrijhandelszone in het Middellandse-Zeegebied. vrij naar: Dijk, M.P. van, in: Inzet magazine, oktober 1999, nr. 44 bron 12 De Europese Unie en haar mediterrane partners bron: De Europese Unie en haar mediterrane partners, brochure van de Europese Commissie, 1997

bron 13 Bodemgebruik in Europa bron: De Grote Bosatlas, 51e druk, 1999 Bij de vragen 18 tot en met 22 vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar, wissel je van analyseniveau en verander je van ruimtelijke schaal. Gebruik de bronnen 11 tot en met 13, alsmede de atlas bij de vragen 18 tot en met 22. De Bosatlas verdeelt de wereld in tien cultuurgebieden.

→ Leg met behulp van bron 13 uit waarom een aantal Zuid-Europese lidstaten van de EU niet zo enthousiast is over het stichten van een vrijhandelszone in het Middellandse-Zeegebied. Toch hebben met name de Zuid-Europese lidstaten van de EU om andere redenen wel degelijk belang bij een intensieve samenwerking tussen de EU en de buurlanden rond de Middellandse Zee.

→ A: Welk deel van het rivierkleigebied is bij uitstek geschikt om deel uit te maken van de ecologische hoofdstructuur? B: Geef een argument voor het bedoelde antwoord. bron 14 Verwoestijning als samenspel van ecologische, endogene (interne) en exogene (externe) factoren en systemen ecologische factoren en systemen: o.a. klimaat, vegetatie, bodem, waterhuishouding, vrij naar: Hammer, T., Geographische Rundschau, november 11/2000 bron 15 De ontwikkeling van grondgebruik voor verschillende landbouwdoeleinden en de bevolkingsgroei in Niger in de periode 1961–1998

bron 16 De grootte van het veebestand in Niger in de periode 1961–1998 bronnen 15 en 16: Richter, R., Geographische Rundschau, november 11/2000 bron 17 Vluchtelingenstromen, enkele honderdduizenden mensen in totaal, ontstonden als gevolg van extreme droogte in de Sahel in de jaren 1972–1974 en 1984–1985. De stromen kwamen op gang met veehoudende nomaden die, als eersten en het ergst getroffen, naar de gebieden van de keuterboeren (kleine gemengde landbouwbedrijfjes) trokken. Vervolgens trokken uit deze gebieden geconcentreerde stromen vluchtende keuterboeren en nomaden naar opvangkampen in en nabij de steden. bron: Richter, R., Geographische Rundschau, 11/2000 Bij de vragen 24 tot en met 29 vergelijk je verschijnselen met elkaar en leg je relaties tussen verschijnselen. Gebruik de bronnen 14 tot en met 17 bij de vragen 24 tot en met 27. Als oorzaak voor verwoestijning wordt vaak overbeweiding genoemd, met als mogelijk gevolg het ontstaan van vluchtelingenstromen (bron 17). Volgens een studie van R. Richter (bronnen 15 en 16) is overbeweiding niet de hoofdoorzaak van deze vluchtelingenstromen.

Verwoestijning is een complex milieuprobleem waarvan de wisselwerkingen tussen oorzaak en gevolg op alle ruimtelijke schalen spelen (bron 14). Overbeweiding is hierboven reeds als mogelijke factor genoemd. Het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken laat zich adviseren bij de bestrijding van verwoestijning in de Sahel.

→ Schrijf met behulp van bron 14 en overeenkomstig de onderstaande instructies een samenhangend advies over de bestrijding van de verwoestijning in de Sahel. Je gaat in je advies ervan uit dat verdroging als gevolg van menselijk handelen bijdraagt aan de verwoestijning. Instructies: Schrijf een samenhangend advies voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken, bij voorkeur in niet meer dan 100 woorden. Neem in dit advies de volgende onderdelen op: A: Proces: op welke wijze het menselijk handelen bijdraagt aan verwoestijning. B: Maatrege l: welke concrete maatregel genomen kan worden om de bijdrage van de mens aan de verwoestijning te verkleinen. C: Gevolgen: 1 : wat de ecologische 2 : de endogene (interne) 3 : en de exogene (externe) gevolgen zijn van deze maatregel. bron 18 Eén vlindersoort minder op aarde. Wie maalt erom behalve een enkele verwoede vlinderaar. Maar dat er elk jaar tienduizenden dier- en plantensoorten uitsterven, dat hele ecologische systemen, zoals tropische bossen, dreigen te verdwijnen (…)? Ook voor ontwikkelingssamenwerking is biodiversiteit een sleutelbegrip geworden: de afname van de biodiversiteit bedreigt op lange termijn de hele wereldbevolking, maar treft op korte termijn de kwetsbaarste groepen het eerst. Armoedebestrijding en behoud van biodiversiteit liggen daarom in elkaars verlengde. Voor ontwikkelingssamenwerking is bescherming van afzonderlijke soorten van minder belang dan bescherming van ecosystemen. Want juist bij die ecosystemen zie je de vicieuze cirkel van armoede en milieudegradatie. vrij naar: Oppewal, J., Tekstfragment uit Internationale Samenwerking, februari 1995 Gebruik bron 18 bij de vragen 28 en 29. In bron 18 wordt gesproken over een vicieuze cirkel van armoede en milieudegradatie. Deze vicieuze cirkel is hieronder weergegeven. De onderdelen 1 en 3 zijn al aangegeven.

bron 19 Een deel van de provincie Noord-Brabant rond 1985 bron: Grote Provincie Atlas van Noord-Brabant/Oost, schaal 1:25.000, Groningen, 1990 Gebruik bron 19 en eventueel de atlas bij vraag 30. Bron 19 is een kaart van een agrarisch gebied in het oosten van Noord-Brabant. In dit gebied is de intensieve veehouderij de belangrijkste vorm van landbouw.