bij dit examen
LET OP: Je kunt dit examen maken met de 52e druk of met de 51e druk van de atlas.
Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 52e of de 51e.
Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 52e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de
51e druk van de atlas.
opgave 1Opgave 1 − Bevolkingsontwikkelingen in Marokko
Opgave 1 − Bevolkingsontwikkelingen in Marokko
Het urbanisatietempo van Marokko is hoger dan dat van Egypte.
11p
Met welke kaart (cijfer en letter geven) kun je dit het beste aantonen?
Het hoge urbanisatietempo in Marokko heeft gevolgen voor de steden en voor het
platteland.
22p
Geef twee ruimtelijke gevolgen van het hoge urbanisatietempo voor de grotere steden.
32p
Geef een
algemeen demografisch gevolg en een
specifiek demografisch gevolg van het hoge
urbanisatietempo voor het platteland in Marokko.
De migratie vanuit Marokko naar Nederland is te onderscheiden in drie verschillende fasen.
41p
Welke vorm van migratie vanuit Marokko naar Nederland komt nu nog het meeste voor?
De migratie vanuit Marokko naar Nederland is de laatste jaren sterk afgenomen.
52p
Geef hiervoor twee redenen, elk vanuit een andere dimensie.
opgave 2Opgave 2 − Vakantie van Nederlanders naar landen in Europa
Gemiddelde duur van de vakanties langer dan vier dagen vanuit Nederland naar eenaantal Europese bestemmingen
bron: CBS, 2004
Je krijgt de volgende onderzoeksvraag:
Wat is de relatie tussen de gemiddelde vakantieduur van Nederlanders en de landen waar zij
naar toe gaan?
62p
Formuleer een aannemelijke geografische hypothese bij deze onderzoeksvraag op basis van
bron 1.
72p
Beargumenteer waarom deze hypothese aannemelijk is.
82p
Welk begrip uit de interactietheorie van Ullman kun je het beste gebruiken om een
mobiliteitsstroom als toerisme te verklaren?
Verklaar je keuze.
Tot in de jaren zestig van de 20e eeuw was een reisje naar de Middellandse Zee vooral
weggelegd voor de elite. Daarna hebben veranderingen in de transporteerbaarheid van
toeristen het massatoerisme mogelijk gemaakt.
93p
Geef drie voorbeelden van ontwikkelingen in de ‘transporteerbaarheid’ van toeristen die het
massatoerisme naar de Middellandse Zee mogelijk hebben gemaakt.
opgave 3Opgave 3 − Segregatie in de vier grote steden
Segregatie-indices* voor niet-westerse allochtonen*De segregatie-index loopt van 0 tot 100 procent. Bij 0 procent is er geen sprake van
gescheiden groepen, terwijl bij 100 procent de groepen volledig gescheiden zijn.
bron: Dagavos et al., 2003 en CBS Statline
In bron 2 is de ontwikkeling van de segregatie-index van niet-westerse allochtonen in de
vier grote steden te zien.
Autochtonen hebben door hun ruimtelijk gedrag op twee manieren bijgedragen aan de in
bron 2 getoonde ontwikkeling van de segregatie-index in Amsterdam.
102p
Welke twee manieren?
Stelling: “De toekomstige stadsuitbreidingen van de vier grote steden zullen de
segregatie-indices niet laten dalen.”
112p
Geef vanuit twee verschillende dimensies een argument om deze stelling te ondersteunen.
Noem in je antwoord ook de gebruikte dimensies.
Segregatie-indices per groep allochtonen in Rotterdambron: berekening auteur op basis van CBS-gegevens, Migranten in de Maasstad, Carlo van
Praag en Marco Bik, Demos, jaargang 21, nummer 3
Bron 3 laat een duidelijk verschil zien tussen de ontwikkeling van de segregatie-indices van
Turken, Marokkanen en Surinamers enerzijds en van Overige niet-westerse allochtonen
anderzijds in Rotterdam in de periode 1996-2002.
122p
Geef een verklaring voor dit verschil in ontwikkeling en ga daarbij uit van de drie
eerstgenoemde groepen allochtonen.
De gemeente Rotterdam wil de verdere stijging van de segregatie-index van de groep
‘Overige niet-westerse allochtonen’ tegengaan, omdat in deze groep zich veel zogenoemde
‘kansarmen’ bevinden. Zo wil de stad in bepaalde wijken de toelating van ‘kansarmen’ van
buiten de regio aan inkomenseisen onderwerpen.
132p
Ben jij het eens of oneens met het stellen van inkomenseisen aan deze ‘kansarmen’?
Motiveer je mening.
opgave 4Opgave 4 − Het Project Mainportontwikkeling Rotterdam
Opgave 4 − Het Project Mainportontwikkeling Rotterdam bron 4 zandwinningsgebied landaanwinningsgebied (Tweede Maasvlakte) haven- en industriegebied zoekgebied: in dit gebied wordt gezocht naar 750 ha die de bestemming natuur- en recreatiegebied kan krijgen woongebied vrij naar: www.mainport-pmr.nl bron 5 Bijdrage oplossingsrichtingen aan de realisatie van de dubbele doelstelling Dubbele doelstelling Oplossingsrichtingen Oplossingsrichtingen bestaand Rotterdams gebied Zuidwest- Nederland landaanwinning oplossen van het ruimtetekort ▬ beperkte oplossing voor bestaande chemiesector ▬ geen oplossing voor containersector en nieuwe chemievestiging ▬ geen oplossing voor ruimtetekort in de Mainport Rotterdam ▬ volwaardige oplossing voor ruimtetekort Mainport Rotterdam verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving ▬ diverse mogelijkheden voor verbetering kwaliteit van leefomgeving in Rijnmondgebied ▬ niet relevant omdat het geen oplossing biedt voor het ruimtetekort ▬ mogelijkheid voor het bieden van ruimte aan grootschalige milieubelastende bedrijven, waardoor een verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving kan optreden nabij de woongebieden bron: Milieueffectrapport Mainportontwikkeling Rotterdam De Nederlandse overheid wil de mainport Rotterdam versterken door ruimte te vinden voor een aantal groeisectoren in de haven. Zij heeft daarbij gekozen voor de aanleg van de Tweede Maasvlakte. Tevens wil de overheid de kwaliteit van de leefomgeving in en rond de haven verbeteren. Bron 5 toont een schematische voorstelling van richtingen waarin gezocht is naar oplossingen voor deze dubbele doelstelling. Uit deze bron valt op te maken dat de samenstellers van het Milieueffectrapport Mainportontwikkeling Rotterdam verwachten dat grootschalige milieubelastende bedrijven straks zullen verhuizen naar de Tweede Maasvlakte, waardoor de leefomgeving nabij de woongebieden verbeterd zal worden. Je kunt je afvragen of die grootschalige milieubelastende bedrijven, zoals bijvoorbeeld aardolieraffinaderijen, wel bereid zullen zijn te verhuizen naar de Tweede Maasvlakte.
→ Beargumenteer waarom het niet erg waarschijnlijk is dat aardolieraffinaderijen zullen verhuizen naar de Tweede Maasvlakte. In het Project Mainportontwikkeling Rotterdam is afgesproken in de regio Rotterdam 750 hectare nieuw natuur- en recreatiegebied te realiseren. Het zal echter nog moeilijk worden om daar ruimte voor te vinden. Dat geldt met name voor het zoekgebied aan de noordkant van Rotterdam. (zie bron 4)
→ Noem twee gebiedskenmerken van het zoekgebied ten noorden van Rotterdam waardoor het daar moeilijker is ruimte te vinden voor de aanleg van 750 hectare natuur- en recreatiegebied dan in het zoekgebied aan de zuidkant van Rotterdam. Een groeisector die behoefte heeft aan meer ruimte is de containersector.
→ Geef een verklaring voor deze afname. Onderzocht is of in Zuidwest-Nederland een oplossing gevonden kon worden voor het ruimtegebrek in de Mainport Rotterdam bij de containersector. In het onderzoek werden de Sloehaven bij Vlissingen en de kanaalhaven van Terneuzen met elkaar vergeleken op hun bruikbaarheid als aanvoerhaven van containers. De Sloehaven bleek verschillende voordelen te hebben ten opzichte van de kanaalhaven van Terneuzen.
opgave 5Opgave 5 − Aardolietransport uit Rusland
bron 6
vrij naar: www.oilandgas.nl
Tot 2001 werd een deel van de Russische aardolie via een pijpleiding naar de havens van de
Baltische staten gepompt om vandaar per schip naar klanten elders in de wereld vervoerd te
worden. Na de opening van de olieterminal in Primorsk besloot de Russische regering dat
de Russische aardolie voortaan via deze haven geëxporteerd moest worden.
192p
Geef vanuit zowel de economische als de politieke dimensie een reden voor de Russische
regering om de Russische olie niet langer via de Baltische havens, zoals bijvoorbeeld
Ventspils, te exporteren, maar via Primorsk.
Rusland heeft plannen om ook een oliepijpleiding aan te leggen naar de haven van
Murmansk.
201p
Welke fysisch-geografische omstandigheid maakt, volgens kaart 199A (51e druk: 176A), de
haven van Murmansk beter bruikbaar als exporthaven van aardolie dan de haven van
Primorsk?
211p
Met behulp van welke atlaskaart kun je dit verschil in fysisch-geografische omstandigheid
goed verklaren?
Met name de olieraffinaderijen aan de Amerikaanse oostkust zijn erg geïnteresseerd in deze
nieuwe exportroute voor de Russische olie via Murmansk. Er zou dan ook een
transportstroom van aardolie van Murmansk naar de Amerikaanse oostkust op gang kunnen
komen. Hierbij spelen ‘tussenliggende mogelijkheden’ geen rol.
222p
Geef de verklaring voor deze transportstroom met gebruikmaking van de overige twee
begrippen uit de interactietheorie van Ullman.
Russische aardolie en de Rotterdamse havenIn 2004 verwachtte de Rotterdamse haven ruim 40 miljoen ton aardolie en
aardolieproducten uit Rusland te ontvangen. Dit is ruim 30 procent van het
Rotterdamse totaal voor deze goederen. In 2001 was dit nog 17 procent. In de
overslag van aardolie (inclusief aardolieproducten) staat Rusland inmiddels op de
eerste plaats. De belangrijkste Russische uitvoerhaven voor Rotterdam is Primorsk,
gelegen aan de Finse Golf bij St. Petersburg. De overslag van de aardolieterminal
daar is sinds de opening eind 2001, toegenomen tot 50 miljoen ton ruwe aardolie
eind dit jaar. In 2010 moet de capaciteit rond de 100 miljoen ton liggen. Een
belangrijk deel van het transport uit Primorsk loopt via Rotterdam. Rotterdam wil
zijn aandeel op peil houden en heeft daarvoor een uitbreidingsprogramma gestart.
Voorts wordt in de Europoort een installatie gebouwd voor de schip-schip overslag
van natte bulk uit de kleinere tankers uit Primorsk naar VLCC's (Very Large Crude
Carriers) van 350.000 ton met een diepgang tot 23 meter. Dit soort overslag is
relatief voordelig en een goed alternatief voor de overslag op open zee bij
Lyme Bay (Verenigd Koninkrijk) en Skaw (Denemarken).
vrij naar: Persbericht Havenbedrijf Rotterdam N.V., 26 oktober 2004
Een pijpleiding naar Murmansk zou gevolgen kunnen hebben voor de positie van Rotterdam
als knooppunt in het intercontinentale transport van de Russische aardolie, zoals beschreven
in bron 7.
232p
Wat zou het gevolg voor Rotterdam kunnen zijn van de aanleg van de pijpleiding naar
Murmansk, een toename of een afname van de overslag van aardolie?
Verklaar je antwoord.
Let op: opgave 6 begint op de volgende pagina.
opgave 6Opgave 6 − Nieuwe Sleutelprojecten
Nederland wordt aangesloten op het Europese net van hogesnelheidslijnen
(HSL).Over een deel van het traject van de HSL-Zuid gaan straks ook snelle shuttles van
Den Haag via Breda naar Antwerpen en Brussel rijden.
De komst van de HSL biedt kansen voor de steden die aangesloten zijn op de HSL.
De investeringen in de ontwikkeling van de stationsgebieden in deze steden zijn
van belang voor heel Nederland.
Daarom ondersteunt het rijk de projecten rond de HSL-locaties. Deze zes projecten
worden de Nieuwe Sleutelprojecten (NSP) genoemd. Zij moeten zich ontwikkelen
tot een evenwichtige mix van wonen, werken en voorzieningen. Eén van deze
projecten is het Stationskwartier in Breda.
vrij naar: www.vrom.nl
Positie van Breda in de Euregiobron: Gemeente Breda
Artist impression van het Nieuwe Sleutelproject Stationskwartier Bredabron: Atelier Pro, Den Haag
Artist impression van het Nieuwe Sleutelproject Stationskwartier Bredabron: Atelier Pro, Den Haag
De Nieuwe Sleutelprojecten passen ook uitstekend in het Compacte Stadbeleid van de
rijksoverheid.
242p
Noem twee overeenkomsten tussen de Nieuwe Sleutelprojecten en het Compacte Stadbeleid
waarmee je kunt aantonen dat de Nieuwe Sleutelprojecten en het Compacte Stadbeleid goed
bij elkaar passen.
De aanwijzing door het Rijk van het Stationskwartier in Breda tot Nieuw Sleutelproject en
de realisatie van de geplande shuttleverbindingen zullen op verschillende ruimtelijke
schalen grote gevolgen hebben voor Breda.
Op lokale schaal lijken deze projecten, zeker op de wat langere termijn, vooral positieve
effecten te hebben op de ruimtelijke kwaliteit van het Stationskwartier.
254p
Schrijf twee (van de drie) aspecten waarop de ruimtelijke kwaliteit gewoonlijk beoordeeld
wordt op je antwoordblad en noteer achter elk van beide aspecten een positief effect van
deze projecten op lokale schaal.
Voor veel bewoners van het Stationskwartier in Breda zouden ook wel eens negatieve
effecten kunnen optreden.
263p
Noem, afgezien van de onvermijdelijke hinder tijdens de werkzaamheden, drie van deze
negatieve effecten voor de bewoners op lokale schaal.
opgave 7Opgave 7 − Tektonische bewegingen in West-Europa
Opgave 7 − Tektonische bewegingen in West-Europa
De ontwikkeling van middelgebergten en vulkanisme in het grensgebied van Duitslanden Frankrijk
bron: N.O.T. Bondsrepubliek Duitsland, Den Bosch, 1985
Bron 12 laat zien dat het Variscisch (= Hercynisch) gebergte opnieuw is opgeheven.
272p
Welke twee platen veroorzaken het opnieuw opheffen van dit gebergte tijdens het Tertiair?
In bron 12 (huidige situatie) is een drietal tektonische reliëfvormen te onderscheiden:
Vogezen, Rijndal en Zwarte Woud.
282p
Schrijf de namen Vogezen en Rijndal onder elkaar op je antwoordblad en zet er de juiste
tektonische reliëfvorm achter.
Gesteenten worden ingedeeld in drie hoofdgroepen.
292p
Welke twee hoofdgroepen zullen relatief meer in het Zwarte Woud aan het oppervlak
voorkomen dan in de Zwabische Alb?
opgave 8Opgave 8 − Verschillende vormen van actief vulkanisme
De spreiding van actieve vulkanen over een deel van de wereldbron: Tazieff, H., M. Derruau, Le volcanisme et sa prévention, Parijs, 1990
De eigenschappen van het magma zorgen ervoor dat vulkaanuitbarstingen in gebied B over
het algemeen explosiever zijn dan in gebied C.
301p
Noem een eigenschap van het magma die ervoor zorgt dat de explosiekracht van vulkanen
in gebied B groter is dan in gebied C.
312p
In welk vulkanisch gebied is de lavaproductie gemiddeld groter, in gebied B of in gebied C?
Motiveer je keuze.
322p
Schrijf de letters B en C onder elkaar op je antwoordblad en schrijf er het vulkaantype
achter dat daar overheerst.
In IJsland (zie gebied A) liggen de actieve vulkanen vooral in het centrale gedeelte.
332p
Geef hiervoor de verklaring.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
De uitbarsting van de TamboraIn 1815 vond een enorme uitbarsting plaats van de vulkaan de Tambora op het
eiland Sumbawa dat toentertijd nog een deel was van Nederlands-Indië. Naar
schatting 12.000 mensen verloren direct het leven. Een aantal van 80.000 tot
177.000 mensen stierf later.
vrij naar: http://www.w8.nl/tambora.htm
Bij uitbarstingen als in Sumbawa (zie bron 14) kwamen de meeste mensen pas een aantal
maanden na de uitbarsting om het leven.
342p
Geef hiervoor een verklaring.
opgave 9Opgave 9 − Satellietbeelden en het weer
Satellietbeeld van een deel van de aardeSatellietopname 27 mei 2000 van Meteosat 7 van EUMETSAT
bron: http://imkhp2.physik.uni-karlsruhe.de~muehr/Sat/satsp.htm
Bron 15 laat een satellietbeeld zien waarop de bewolking staat boven een deel van de aarde
op 27 mei 2000 om 12.30 uur.
Uit het satellietbeeld van bron 15 is de luchtdruk tussen Schotland en Noorwegen af te
leiden.
351p
Welke luchtdruksituatie is er tussen Schotland en Noorwegen boven de Noordzee?
362p
Verklaar waardoor deze luchtdruksituatie tot wolkvorming leidt.
Het klimaat in het deel van Afrika dat zichtbaar is op bron 15, wordt gekenmerkt door
droge zomers.
372p
Leg met behulp van de luchtdruksituatie uit waarom daar in de zomer weinig neerslag valt.
In het gedeelte van Afrika dat op bron 15 staat afgebeeld, komen ook gebieden voor met
een gemiddelde jaarlijkse hoeveelheid neerslag hoger dan die van Nederland.
383p
Geef de verklaring voor die hogere neerslag.
