Eindexamen economie vwo 2000, tijdvak 1

■ Geef voor die opvatting een verklaring. Sommige ontwikkelingsdeskundigen maken zich zorgen over de economische ontwikkeling van Suriname. Zij baseren dit onder andere op de gegevens in tabel 1. tabel 1 kerngegevens Suriname 1998 aantal inwoners 437.000 arbeidsaanbod in personen 161.000 werkloosheid 30% inflatie t.o.v.1997 35% BNP per hoofd $ 2.900 ontvangen ontwikkelingshulp per hoofd $ 125 spaarquote 0,06 buitenlandse schuld $ 244 miljoen exportwaarde goederenrekening $ 450 miljoen waarvan 90% aluminium en bauxiet bestemming goederenexport Noorwegen Nederland USA Overig importwaarde goederenrekening $ 260 miljoen waarvan 70% halffabricaat en eindproduct herkomst goederenimport USA Nederland Trinidad Overig Suriname is volgens de deskundigen te beschouwen als een monocultuur.

■ Heeft de goederenrekening van Suriname met de USA geleid tot een toename van de deviezenreserve? Verklaar het antwoord met behulp van een berekening. Suriname kan geholpen worden met een stijging van de reële ontwikkelingshulp. In 1997 bedraagt de ontwikkelingshulp per hoofd $ 110. Stel dat de koers van de Surinaamse gulden in dollars in 1998 5% lager is dan in 1997.

■ Is de reële ontwikkelingshulp per hoofd in Surinaamse guldens in 1998 vergeleken met 1997 gestegen, gedaald of gelijk gebleven? Verklaar het antwoord met behulp van een berekening. De deskundigen zijn van mening dat productiegroei in Suriname alleen op gang kan komen als de arbeidsproductiviteit in Suriname stijgt.

■ Leg uit hoe deze hogere marktprijs ontstaat. Op deze markt zijn onder andere bedrijf A en bedrijf B actief. De marginale zuiveringskosten van beide bedrijven zijn in figuur 1 in beeld gebracht. figuur 1 zuiveringskosten hoeveelheid gezuiverd afvalwater (x100.000 liter per dag) MZKa = marginale zuiveringskosten bedrijf A in euro’s per liter gezuiverd afvalwater MZKb = marginale zuiveringskosten bedrijf B in euro’s per liter gezuiverd afvalwater

De welvaart is het hoogst als de zuivering van de 500.000 liter afvalwater tegen de laagst mogelijke 15 totale kosten wordt gerealiseerd. Uit figuur 1 kan worden afgeleid dat: MZKa = 2 Za + 1 Za = hoeveelheid gezuiverd afvalwater bedrijf A × 100.000 liter per dag Zb = hoeveelheid gezuiverd afvalwater bedrijf B × 100.000 liter per dag

■ Leidt een hogere kapitaalmarktrente in dit model tot een verbetering of tot een verslechtering van het saldo van de lopende rekening? Verklaar het antwoord. Uit het model kan de volgende eindvergelijking worden afgeleid: ∆ Y = 0,7 ∆ C o + 0,28 ∆ I o + 1,4 ∆ O o + 1,4 ∆ E o – 4,2 ∆ K o – 8,4 ∆ R ko – 12,6 ∆ R go Uit de eindvergelijking blijkt dat de multipliers van de particuliere autonome bestedingen

(C o en I o ) veel kleiner zijn dan de multiplier van de autonome overheidsbestedingen (O o ). ■ Geef daarvoor een verklaring aan de hand van het model. De overheid van dit land wil met een vergroting van de autonome overheidsbestedingen 160.000 personen extra aan het werk krijgen. De arbeidsproductiviteit per persoon bedraagt 45.000 euro. Een deel van de benodigde bestedingsimpuls wordt door de overheid terugverdiend.

■ Bereken welk bedrag van de benodigde bestedingsimpuls wordt terugverdiend. Het model is een vereenvoudiging van de werkelijkheid. Zo is bijvoorbeeld in de praktijk de kapitaalmarktrente afhankelijk van de vraag en het aanbod op de kapitaalmarkt. Als in de praktijk het nationaal inkomen hoger wordt dan verwacht, kan dat via de overheidsfinanciën leiden tot een lagere kapitaalmarktrente.

■ Geef daarvoor een verklaring. Een verhoging van de Nederlandse BTW-tarieven past in het streven van de Europese Unie (EU) naar belastingharmonisatie. Dit streven is gericht op het wegnemen van ongewenste verschillen in de concurrentiepositie van bedrijven in de lidstaten van de EU.Van enkele lidstaten van de EU zijn voor een bepaald jaar in tabel 2 de BTW-tarieven vermeld. tabel 2 normaal tarief verlaagd tarief zeer verlaagd tarief Duitsland 15,0% 7,0% Nederland 17,5% 6,0% Italië 19,0% 10,0% Frankrijk 20,8% 5,5% België 21,0% 6,0% Denemarken 25,0% – Denemarken kent slechts één BTW-tarief terwijl sommige andere landen drie verschillende tarieven hanteren.

■ Laat met behulp van een berekening zien dat na volledige harmonisatie van de BTW- tarieven de consument voor een pak koffie in beide landen evenveel betaalt. Met name consumenten in grensstreken kunnen profiteren van verschillen in verbruiksbelastingen (BTW, accijns en dergelijke). Stel dat de benzineprijs bij de Nederlandse pomp 1,00 euro per liter is en in Duitsland 0,92 euro. Een Nederlandse automobilist overweegt om in Duitsland te gaan tanken. Hij rijdt heen met Nederlandse benzine en kan in Duitsland precies een volle tank kopen. Het benzineverbruik is 1 liter op 12 kilometer. De tankinhoud van de auto bedraagt 90 liter. Met andere kosten en overwegingen houdt hij geen rekening.

■ Bereken hoeveel kilometer deze automobilist maximaal van het Duitse tankstation mag wonen om voordeliger in Duitsland te kunnen tanken. De Nederlandse regering overweegt om de Nederlandse pomphouders in de Duitse grensstreek voor het concurrentienadeel te compenseren met een subsidie waarvan de hoogte afhankelijk is van de totale jaarafzet én de afstand tot de grens.

■ Zal, bij gelijke afzet, de subsidie voor een pomphouder dicht bij de grens hoger of lager zijn dan de subsidie voor een pomphouder verder weg van de grens? Licht het antwoord toe. Een ander voorstel ter compensatie van het concurrentienadeel is een algemene verlaging van de Nederlandse benzine-accijns waardoor het Duits-Nederlandse prijsverschil volledig verdwijnt. De minister van financiën die het financieringstekort wil verkleinen, geeft echter de voorkeur aan de subsidieverstrekking.