opgave 1Opgave 1 Duurzaamheid stimuleren
De overheid van een land heeft met de overheden van andere landen een
afspraak gemaakt om de CO2-uitstoot aanzienlijk te verminderen. Een
politicus stelt een combinatie van maatregelen voor om het afgesproken
doel te behalen: het instellen van heffingen op vervuilende productie
(markt A) en het subsidiëren van schone productie (markt B). Een
econoom onderzoekt deze twee markten van volledige mededinging.
Figuur 1 Marktsituatie van A, met en zonder heffing:
Figuur 2 Marktsituatie van B, met en zonder subsidie:
De vervuilende productie van product A leidt tot maatschappelijke kosten.
12pLeg uit dat de productie van product A leidt tot negatieve externe effecten
en maatschappelijke kosten. Geef daarbij een voorbeeld van een negatief
extern effect.
22pBereken hoeveel procent van de heffing wordt doorberekend in de prijs
van product A.
Voor product B geldt:
Qa = 2p – 20
Qv = –2p + 80
Qa = aangeboden hoeveelheid zonder subsidie (x 1.000 stuks)
Qv = gevraagde hoeveelheid (x 1.000 stuks)
P = de prijs per product in euro’s
De subsidie bedraagt € 5 per product.
De CO2-uitstoot per product A is 6 kilogram, en per product B is het 2
kilogram.
34pBereken hoeveel kilogram de totale CO2-uitstoot zal afnemen door de
heffing op product A en de subsidie op product B.
42puitwerkbijlageArceer in de uitwerkbijlage:
− de heffingsopbrengst voor de overheid in figuur 1.
− het verlies aan economische doelmatigheid als gevolg van de subsidie
in figuur 2.
De econoom bekijkt hoe de heffing zal uitwerken voor een individueel
bedrijf op de markt van product A (zie figuur 1). Bedrijf Knop had voor de
heffing € 12 constante kosten per product en € 5 proportioneel variabele
kosten per product.
52pLeg met behulp van getallen uit of bedrijf Knop het komende jaar door zal
gaan met de productie, als de heffing wordt ingevoerd.
De econoom plaatst een kanttekening bij haar analyse: “De subsidie op
markt B heeft ook effect op markt A. De kruislingse prijselasticiteiten zijn
positief voor product A en B. Als de prijs van product B daalt, zal de
verwachte CO2-uitstoot van product A veranderen.”
62pLeg met behulp van de kruislingse prijselasticiteit uit of de verwachte
CO2-uitstoot van product A toeneemt of afneemt bij een prijsdaling van
product B.
opgave 2Opgave 2 Staat van de schulden
Maecenates is een land dat al jaren kampt met een oplopende
staatsschuld. Economen Falco en Colomba analyseren de houdbaarheid
van de overheidsfinanciën en de doelmatigheid van de
overheidsbestedingen in de periode 2011-2020 aan de hand van de
gegevens in figuur 1.
Figuur 1 Staatsschuldquote en nominale rente Maecenates
Staatsschuldquote =
x 100%
Econoom Falco beweert dat er een verband bestaat tussen de
staatsschuldquote en de ontwikkeling van het nominaal rentepercentage
op staatsobligaties.
71pGeef met behulp van figuur 1 een verklaring voor de ontwikkeling van het
nominale rentepercentage op staatsobligaties.
Econoom Falco beweert dat de dienstverlening van de overheid onder
druk komt te staan, als de rente-uitgaven groter worden dan 10% van de
overheidsuitgaven. De overheidsuitgaven van Maecenates bedragen 43%
van het bbp in 2020.
82pBereken of de dienstverlening van de overheid in Maecenates in 2020
volgens Falco onder druk komt te staan.
Falco wil dat de staatsschuldquote afneemt door een verhoging van de
inkomstenbelasting. Colomba vindt dat een verhoging van de
inkomstenbelasting door een uitverdieneffect en een grotere belastingwig,
een beperkt effect heeft op de staatsschuld.
92pLeg uit dat een verhoging van de inkomstenbelasting door het
uitverdieneffect, een beperkt effect heeft op de staatsschuld.
102pLeg uit dat een verhoging van de inkomstenbelasting leidt tot een grotere
belastingwig en dat daardoor het bbp kan dalen.
Colomba stelt: “De overheidsinvesteringen kunnen via het
publiek kapitaal op termijn tot een lagere staatsschuldquote leiden.”
112pLeg de stelling van Colomba uit. Geef daarbij een voorbeeld van publiek
kapitaal.
Bezuinigingen van de overheid verlagen de binnenlandse bestedingen en
leiden tot een positief overheidssaldo. Het positieve overheidssaldo leidt
via de vermogensmarkt ertoe dat de binnenlandse bestedingen toch
kunnen toenemen.
122pLeg uit dat een positief overheidssaldo via de vermogensmarkt kan leiden
tot toenemende binnenlandse bestedingen.
opgave 3Opgave 3 Valutaverzekering
Wanneer Nederlandse exporteurs handelen met bedrijven buiten de
eurozone, kan gekozen worden voor betaling in euro’s of in de vreemde
valuta. Als wordt afgesproken om te betalen in vreemde valuta, bestaat
het risico dat tussen het moment van afsluiten van de koopovereenkomst
en het moment van betaling de wisselkoersen veranderen. Dit is een
valutarisico dat voor Nederlandse exporteurs nadelig kan uitpakken.
132pLeg uit dat een betaling in vreemde valuta voor Nederlandse exporteurs
nadelig uitpakt bij een tussentijdse appreciatie van de euro.
De verzekeraar Tradesure introduceert een nieuwe verzekering: de
valutaverzekering bij export. De voorwaarden staan in tabel 1.
Tabel 1 Voorwaarden valutaverzekering bij export
Verzekering Een exporteur kan naast het exportcontract ook een valutaverzekering afsluiten als de betaling van het exportcontract in vreemde valuta wordt gedaan. De verzekering wordt afgesloten tegen het risico van een koerswijziging ten opzichte van de garantiekoers (= de op dat moment geldende koers). Verzekerde valuta Standaardvaluta’s: wisselkoersen van westerse en relatief stabiele ontwikkelingslanden. Hogere risico valuta’s: wisselkoersen van instabielere landen. Premie Er is een vaste premie van 0,5% van de verzekerde contractsom, tot een maximumpremie van € 125.000. Daarnaast is er een variabele premie van 0,16% per maand van de contractsom voor de standaardvaluta’s en 0,25% per maand van de contractsom voor de hogere risico valuta’s. Uitkering Wanneer bij betaling van het exportcontract het ontvangen bedrag in euro’s lager is dan het verzekerde bedrag in euro’s tegen de garantiekoers, keert Tradesure het verschil uit.
142pLeg uit of het hanteren van verschillende variabele premies ervoor zorgt
dat averechtse selectie binnen de valutaverzekering wordt verminderd.
151pVerklaar of Tradesure rekening moet houden met de aanwezigheid van
Arco is een bedrijf dat handelt in tweedehands-landbouwapparatuur. Arco
onderhandelt al enkele maanden met Tradesure over een aantal
voorwaarden.
161pBeargumenteer of de onderhandelingskosten van Arco verzonken kosten
Arco sluit op 1-1-2023 een exportcontract met een bedrijf uit Rwanda voor
de levering van € 12 miljoen aan landbouwapparatuur. Arco ontvangt van
het bedrijf het bedrag in Rwandese Frank (RF), volgens Tradesure een
hogere risico valuta. Daarom sluit Arco een valutaverzekering af bij
Tradesure op 1-1-2023. Het bedrijf uit Rwanda betaalt op 1-7-2023.
Figuur 1 Verwachte ontwikkeling wisselkoers van de euro in RF
Gebruik bovenstaande tekst, figuur 1 en tabel 1.
172pBereken of Arco voordeel heeft gehad van het afsluiten van de
valutaverzekering.
opgave 4Opgave 4 Onder de motorkap
Westland en Oostland hebben na jaren van economische groei nu de
potentiële productie bereikt. Binnenkort zijn er verkiezingen in Westland.
De regering van Westland wil de tarieven van de inkomstenbelasting en
de winstbelasting verlagen.
In Oostland heeft de centrale bank besloten om de inflatiedoelstelling te
veranderen. De centrale bank van Oostland past daarom het monetair
beleid aan.
Een wetenschapper gebruikt het IS-MB-GA model om de gevolgen te
analyseren van beide beleidsvoornemens (zie figuren 1 en 2). De
wetenschapper neemt voor beide landen aan dat Y0 = Y*.
De reële rente (r) en inflatie (π) zijn in procenten. Het reële inkomen / de
reële productie (Y) is in miljarden.
Door het plan van de regering van Westland om de inkomstenbelasting te
verlagen verschuift IS0 naar IS1.
182pLeg met behulp van de GA-curve uit dat de reële productie in Westland
zal stijgen.
Door de veranderde inflatiedoelstelling van de Oostlandse centrale bank
verschuift MB0 naar MB1.
192pLeg uit of de verschuiving van de MB-curve in Oostland duidt op een
lagere of hogere inflatiedoelstelling van de centrale bank.
De IS-curve geeft het verband weer tussen de reële rente en het reële
inkomen. Hier is sprake van ruilen over de tijd.
202pLeg uit dat het dalend verband van de IS-curve aantoont dat huishoudens
ruilen over de tijd.
De wetenschapper stelt dat beide economieën na één renteaanpassing
terugkeren naar de potentiële productie. In Oostland zal er een evenwicht
ontstaan bij MB0 = MB2. In Westland zal een ander evenwicht ontstaan
omdat daar ander beleid is gevoerd.
Het model laat drie variabelen zien: de reële productie, de reële rente en
de inflatie. De wetenschapper concludeert: “Als ik enkel naar de figuren
kijk, zie ik dat slechts één van deze drie variabelen verschilt als beide
economieën weer naar Y* terug zijn gekeerd.”
213puitwerkbijlageToon de conclusie van de wetenschapper aan. Werk de opdracht in de
uitwerkbijlage als volgt uit:
− Teken in figuur 3 de curven die de economie van Westland weergeven
nadat de economie is teruggekeerd naar de potentiële productie (Y*).
− Benoem de reële rente en inflatie in het nieuwe evenwicht voor beide
landen.
opgave 5Opgave 5 Vissen naar winst
Een econoom maakt een analyse van de ontwikkeling van de vismarkt in
een regio door de eeuwen heen. De vismarkt in de middeleeuwen (zie
figuur 1) wordt gekenmerkt door veel kleine aanbieders. De individuele
consumenten kijken vanwege armoede enkel naar de prijs.
Figuur 1 Dagelijkse vismarkt in de middeleeuwen
Alle individuele vissers hebben de volgende kostenfunctie:
TK = 0,005q2 + 0,25q + 153,12
TK = totale kosten in koperstukken
q = het aantal vissen
De econoom gaat er in het model vanuit dat elke individuele visser streeft
naar maximale winst.
223pBereken hoeveel vissers er actief zijn op de middeleeuwse vismarkt.
In de late middeleeuwen worden de consumenten welvarender en kopen
ze meer vis. De econoom beweert:
i. Door de toegenomen welvaart verandert de prijselasticiteit van de
vraag naar vis.
ii. Door de toegenomen welvaart ontstaat een markt van monopolistische
concurrentie.
232pLeg beide beweringen van de econoom uit.
In de twintigste eeuw vinden er grote technologische ontwikkelingen
plaats waardoor schepen sneller meer vis binnenhalen. Door deze
schaalvoordelen ontstaat een oligopolistische markt. Visserijen Dirdam en
Nednol domineren de markt in de regio. Beide visserijen kunnen hun
prijzen verlagen of handhaven (zie matrix 1).
Matrix 1 Winsten van Dirdam en Nednol in miljoenen €
242pLeg met behulp van getallen uit matrix 1 uit of er sprake is van een
gevangenendilemma.
Na enkele jaren vormen Dirdam en Nednol een kartel. Syrap kan
toetreden tot de vismarkt met een lagere prijs of de kartelprijs. De
econoom presenteert spelboom 1 met daarin de keuzes.
Spelboom 1 Winsten Syrap, Nednol en Dirdam in miljoenen €
De = symbolen geven aan waar Nednol / Dirdam ervoor kiezen hun prijs
gelijk te houden aan de eerdere kartelprijs.
De – symbolen geven aan waar Nednol / Dirdam ervoor kiezen hun prijs
te verlagen ten opzichte van de eerdere kartelprijs.
252pLeg uit of Syrap toetreedt met een kartelprijs of een lagere prijs (getallen
hoeven niet expliciet benoemd te worden).
opgave 6Opgave 6 Groeien tot de top
Een econoom kijkt met behulp van twee vereenvoudigde modellen naar
de economische groei op korte termijn (figuur 1) en op de lange termijn
(figuur 2). Met behulp van deze modellen kan de econoom onderzoeken
hoe de economische groei kan worden gestimuleerd.
Figuur 1 Economische kringloop (pijlen zijn geldstromen)
262pLeg uit of er bij figuur 1 sprake is van een Keynesiaans model of een
Nieuw klassiek model.
De econoom analyseert met behulp van figuur 1 twee opties om de
economische groei op korte termijn te stimuleren:
− de autonome overheidsbestedingen stimuleren.
− de autonome consumptie stimuleren.
272pLeg uit welke optie het sterkste effect heeft op de groei van het nationaal
inkomen.
De economische groei op lange termijn kan worden bestudeerd met
behulp van de productiefunctie: Y = A*f(K,L)
waarbij:
Y
= potentieel nationaal inkomen
A
= factorproductiviteit
K
= de hoeveelheid beschikbaar kapitaal
L 
= de hoeveelheid beschikbare arbeid
Figuur 2 Productiefunctie
Legenda:
Y1 = de productiefunctie in de uitgangssituatie
Y2 = de productiefunctie na het stimuleren van R&D-investeringen
282pLeg aan de hand van de productiefunctie Y1 uit dat de marginale winst
van extra productie zal afnemen, als de inzet van de productiefactor
arbeid toeneemt.
De econoom concludeert: “Door de R&D-investeringen te stimuleren, kan
de totale factorproductiviteit op lange termijn stijgen. Daardoor zal de
productiefunctie in figuur 2 van Y1 naar Y2 verschuiven.”
292pLeg de conclusie van de econoom uit.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
