bronnen

Eindexamen grieks vwo 2003, tijdvak 1

opgave 1Tekst 1 Aeolus

In regel 1 begint de inleiding op dit verhaal.
12p
a. In welke regel wordt de inleiding afgesloten?
b. Door welk verteltechnisch middel wordt de inleiding afgesloten?
Regel 1 ἀφικόµεθ’
In het Homerische epos hebben we te maken met een alwetende verteller die zelf geen rol
speelt in het verhaal.
21p
Leg uit waarom hier dan toch de eerste persoon wordt gebruikt.
Regel 2 φίλος ἀθανάτοισι θεοῖσι
Een commentator merkt op dat Aeolus’ status als φίλος ἀθανάτοισι θεοῖσι blijkt uit wat er
in de regels 5–12 over hem wordt verteld.
32p
Uit welk ander gegeven in het vervolg (t/m regel 27) blijkt eveneens dat hij φίλος
ἀθανάτοισι θεοῖσι is? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
De regels 7–12 ἔνθ’ ὅ γε t/m λέχεσσι worden door Mevr. I. Dros als volgt vertaald:
Hij gaf de dochters aan zijn zonen om hun vrouw te
worden en zij zaten nog lang en gelukkig aan tafel
met hun geliefde vader en hun zorgzame moeder.
Overdag was die tafel beladen met heerlijkheden
en het hele huis geurde van het gebraad en weergalmde
van de muziek, maar ’s nachts sliep elke man met zijn vereerde
vrouw op een verend bed en in zachte kussens.
43p
a. Door de plaatsing van “Overdag” gaat een effect uit het Griekse origineel verloren.
Welk effect?
b. “en het hele huis geurde van het gebraad”
Deze woorden geven de strekking van het overeenkomstige Grieks goed weer, maar de
Nederlandse zinsbouw wijkt af van de Griekse zinsbouw. Leg dat uit door in te gaan op
de vertaling en het origineel.
c. Welk sprookjesachtig element heeft de vertaalster toegevoegd?
Regel 19 ἀσκὸν βοός
In een discussie over de geografie van de Odyssee merkte de Griekse geleerde Eratosthenes
(3e eeuw v. Chr.) op: “We kunnen de route van Odysseus’ zwerftochten vinden op het
moment dat we de leerbewerker hebben gevonden die de zak van de winden in elkaar
naaide.”
52p
Formuleer beknopt in je eigen woorden wat Eratosthenes bedoelde te zeggen.
Regel 22 ἐθέλῃσι
61p
Wie is het onderwerp van deze persoonsvorm?
A Aeolus
B de winden
C Kronos’ zoon
D Odysseus
Het verschijnsel dat de vijfde maat (= versvoet) van een hexameter bestaat uit twee lange
lettergrepen, is vrij zeldzaam.
71p
Noteer uit regel 28–32 het regelnummer waarin je dit verschijnsel aantreft.
Regels 31–32 ἐπήλυθε en ἐνώµων
82p
Benoem de hier gebruikte werkwoordstijden en leg uit wat het verschil in waarde is. Ga
daarbij in op de inhoud van deze regels.
Regels 38–45
91p
Welke twee soorten bezittingen van Odysseus worden hier onderscheiden? Beantwoord de
vraag in het Nederlands.
Tekst 1 en afbeelding
102p
Noteer een passage van twee versregels uit tekst 1 die op de afbeelding is geïllustreerd.
Beantwoord de vraag door het noteren van de desbetreffende regelnummers.

opgave 7Tekst 1 en 2

Tekst 2, regel 2–3 zowel om ze te kalmeren als om ze uit te zenden.
114p
a. Citeer het overeenkomstige Griekse tekstelement uit tekst 1, regel 19–27.
b. Welk verschil is er tussen de beschrijvingen in tekst 1 en tekst 2 van het in zicht komen
van Ithaca? Ga in op beide teksten.
c. Apollodorus heeft kennelijk geprobeerd de Homerische versie ‘logischer’ te maken. Leg
dat uit, en ga daarbij in op beide teksten.
In een van zijn columns bespreekt Karel van het Reve op ironische wijze clichés van het
type “Voorzichtig slurpen we van de hete koffie”. Hij laat zien dat auteurs soms bewust
naar clichés grijpen, en dat je clichés kunt ‘opschudden’ door er een onverwachte wending
aan te geven. Hij eindigt als volgt:
“Je kunt een cliché ook volstrekt ongemoeid laten. Dat doet Homerus. Als er bij Homerus
koffie wordt gedronken, dan staat er iedere keer weer letterlijk: ‘Voorzichtig slurpten zij
van de hete koffie.’ Erg mooi is dat.”
121p
Citeer uit de regels 21–30 een versregel die een ‘cliché’ is zoals bedoeld door Van het
Reve.
133p
Leg uit hoe het komt dat Homerus zijn “clichés volstrekt ongemoeid laat”. Ga bij je
antwoord in op de ontstaansgeschiedenis van het Griekse epos en op de praktijk van de
epische zangers. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 75 woorden.

opgave 3Tekst 3 De Kikonen

Tekst 3 en tekst 1
Tekst 3, regel 1–3
In de Aeolus-episode zijn de makkers deze verdeling van de buit blijkbaar vergeten.
141p
Noteer uit tekst 1, regel 28–45 het nummer van de regel waaruit dat blijkt.
Tekst 3, regel 27–29 Toen zou ik … gejaagd.
152p
Maak duidelijk dat in de Aeolus-episode (tekst 1) een nog veel sterkere variant voorkomt
van dit “bijna … als niet…”-motief.
Tekst 3 en het gelezen pensum
162p
Met welk woord in tekst 3, regel 1–6 wordt een terugkerend element in Odysseus’ verslag
van zijn avonturen uitgedrukt? Motiveer je antwoord door in te gaan op de Helios-episode.
171p
Waarin wijken de Kikonen af van degenen met wie Odysseus in de latere avonturen wordt
geconfronteerd?
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 4Tekst 4 De runderen van Helios

Regel 267
181p
Waar heeft Odysseus Teiresias gesproken, en op aanraden van wie? Baseer je antwoord op
je kennis van de gebeurtenissen voorafgaande aan tekst 4.
Regel 294 ἄλλοι
192p
Moet dit vertaald worden met “andere” of met “de andere”? Motiveer je antwoord met een
Grieks woord uit het directe vervolg.
Vergelijk tekst 4, regel 312–317 met tekst 3, regel 20-24 (Zeus t/m wal.).
Zulke storm-scènes bevatten vaste onderdelen, bijvoorbeeld de komst van wolken en het
opsteken van winden.
202p
Noem twee andere onderdelen die in beide beschrijvingen voorkomen. Beantwoord de vraag
in het Nederlands.
Regel 319
212p
Verklaar waarom Odysseus, na wat er in regel 312–318 is verteld, het verstandig vindt zijn
makkers nogmaals aan te sporen, terwijl ze toch al een eed hebben afgelegd.

opgave 5Tekst 5 Het avontuur met de Cycloop

222p
In welk opzicht verschilt de houding van de ik-figuur in dit gedicht van Odysseus’ houding
in het Homerische verhaal over de Lotos-eters. Ga in op beide teksten.
Het avontuur met de Cycloop
In het avontuur met de Cycloop komen drie centrale thema’s uit de Odyssee aan de orde:
• slimheid tegenover kracht
• uitgestelde herkenning
• gastvrijheid.
233p
Leg uit dat in het onderstaande citaat alle drie genoemde thema’s een rol spelen:
En terstond kwam het meedogenloos antwoord: “Niemand zal ik het laatst van allen opeten,
de anderen eerst; dat zal je gastgeschenk zijn.” (Odyssee 9, 368-370)

opgave 6Tekst 6 Als Odysseus bij de Phaeaken is aangekomen, vraagt koningin Arete hem wie hij is en waar

2443p
Bestudeer tekst 6 met de inleiding en de aantekeningen.
43p Vertaal de regels 245–262.
√(Einde)
Lees verder