opgave 1fragment niet op de siteBlok 1 Ontsnappen aan de werkelijkheid
afbeelding 1
Geïnspireerd door de poëzie uit de klassieke oudheid ontstaat in Italië in de
zestiende eeuw belangstelling voor het leven in een landelijke omgeving.
Vorsten lieten buitenverblijven bouwen op het platteland, waar ze afstand
konden nemen van het drukke leven in de stad. Op afbeelding 1 zie je de
Villa d’Este die in die tijd in de buurt van Rome werd aangelegd.
Dergelijke nieuwe buitenverblijven konden op verschillende manieren bijdragen
aan de status van de vorst en zijn hof.
12p
Leg dit uit aan de hand van twee aspecten.
Tussen 1524 en 1534 bouwde Giulio Romano in opdracht van Federico II
Gonzaga het Palazzo del Te, net buiten de stad Mantua.
Romano stond bij deze opdrachtgever in buitengewoon hoog aanzien. Federico
gaf hem veel vrijheid bij het ontwerpen. Deze verhouding tussen opdrachtgever
en kunstenaar past binnen de hofcultuur in de zestiende eeuw.
21p
Leg dit uit.
afbeelding 2, 3 en 4
Op het schilderij op afbeelding 2 zie je de ideale renaissancestad, die is
vormgegeven volgens de schoonheidsidealen van die periode.
Op afbeelding 3 en 4 zie je aanzichten van Giulio Romano’s Palazzo del Te.
Het Palazzo del Te wordt gerekend tot het maniërisme. Kenmerkend voor deze
stijl, die omstreeks 1520 in Rome ontstond, is het streven naar inventiviteit
binnen bestaande kaders. Uitgaande van de schoonheidsidealen van de
renaissance, probeerde het maniërisme de regels van orde, helderheid,
harmonie en evenwicht te doorbreken.
33p
Noem drie manieren waarop dat gebeurt in de gevel op afbeelding 4.
afbeelding 5, 6 en 7
Romano ontwierp ook fresco’s voor diverse vertrekken van het Palazzo del Te.
Op afbeelding 5, 6, en 7 zie je de ‘zaal van Amor en Psyche’ met voorstellingen
die hij ontleende aan de klassieke mythologie.
Deze schilderingen sluiten aan bij de functie van het paleis, dat vooral bedoeld
was voor festiviteiten en dat als een ‘lustoord’ getypeerd kan worden.
42p
Noem twee manieren waarop de schilderingen hiernaar verwijzen.
afbeelding 5, 6 en 7
Romano situeerde de scènes in de oudheid. Klassieke thema’s waren populair
in die tijd. Maar hij verwees ook naar de klassieken vanwege het karakter van de
voorstellingen.
51p
Leg uit waarom Romano om die reden wel móest verwijzen naar de oudheid.
video 1
Rond 1600 was het Palazzo del Te nog steeds in gebruik. Federico’s kleinzoon
Vincenzo I Gonzaga verbleef er regelmatig met hovelingen en kunstenaars. Ook
de componist Claudio Monteverdi, die van 1590 tot 1612 in dienst was van het
hof van Mantua, ging vaak mee naar dit buitenverblijf. Monteverdi componeerde
onder meer madrigalen, zoals Sí ch’io vorrei morire uit 1603.
In videofragment 1 zie je een uitvoering van dit madrigaal in het Palazzo del Te.
Muziek moest hovelingen en gasten vermaken tijdens banketten en andere
hoffeesten, in de vorm van concerten en als begeleiding van hofdansen.
63p
Bespreek nog drie andere functies die muziek destijds had aan het hof.
tekst 1, video 1
In het madrigaal Sí ch’io vorrei morire versterkt de muziek de tekst.
73p
Noem drie manieren waarop dat gebeurt en geef steeds een voorbeeld.
video 1
Het vijfstemmige madrigaal wordt hier uitgevoerd door twee vrouwen en drie
mannen.
83p
Noem drie verschillende manieren waarop de meerstemmigheid tot stand komt.
tekst 2
De madrigalen van Monteverdi werden in een aantal boeken gepubliceerd.
Sí ch’io vorrei morire komt uit het vierde boek, waarvan de teksten voor een deel
gebaseerd zijn op de pastorale Il pastor fido van Guarini.
De belangstelling voor de pastorale past in het humanisme van de renaissance.
91p
Leg uit waarom de pastorale in het humanistische gedachtegoed past.
afbeelding 8, tekst 2
Op afbeelding 8 zie je Pastorale uit 1510, ook wel Landelijk Concert genoemd.
Het werk wordt vaak toegeschreven aan de Venetiaanse schilder Giorgione,
maar ook wel aan Titiaan.
Het onderwerp pastorale werd vanaf 1500 populair in de schilderkunst.
Kunstenaars konden daarmee het landschap een heel belangrijke plaats geven
in hun werk.
102p
Leg uit waarom ze in de zestiende eeuw daarvoor het onderwerp pastorale
nodig hadden. Betrek zowel de zestiende eeuw als het onderwerp in je
antwoord.
tekst 2
Guarini’s herdersstuk Il pastor fido geldt als hoogtepunt van het pastorale genre
in de zestiende eeuw. Het werd een voorbeeld voor theaterschrijvers in de
zeventiende eeuw. Ook in de Nederlanden werden pastorales geschreven en
opgevoerd, maar het genre had hier nooit zoveel succes als in Frankrijk en
Italië. Dat heeft te maken met het verschil in religie, maar ook met de
opvoeringspraktijk van theater in de Nederlanden.
Blijkbaar was de opvoeringspraktijk in de Nederlanden niet gunstig voor de
populariteit van de pastorale.
112p
Leg dit uit.
Leg ook uit waarom de situatie in Frankrijk en Italië gunstiger was.
tekst 3, video 2
In 1686 vond in de Amsterdamse schouwburg de première plaats van de
allegorische opera Bacchus, Ceres en Venus. De opera was gecomponeerd
door Johan Schenck op tekst van Govert Bidloo, die arts en dichter was en in
1684 regent van de schouwburg werd. In videofragment 2 zie je een
reconstructie uit 2006.
In de reconstructie wordt Bidloo zelf als verteller opgevoerd. Hij had een
uitgesproken visie op theater, die afweek van de toneeltraditie van destijds.
121p
Geef aan welke tegengestelde opvattingen in dit fragment besproken worden.
tekst 3, video 3
In videofragment 3 zie je twee scènes uit de opera.
Met zeer eenvoudige theatrale middelen wordt toch zoveel mogelijk uitgebeeld
of gesuggereerd.
133p
Geef hiervan drie voorbeelden.
Geef daarbij steeds aan wat er uitgebeeld of gesuggereerd wordt.
video 4
Aan de uitvoering uit 2006 zijn, conform Bidloo’s voorschriften, dansscènes
toegevoegd. Deze scènes zijn geïnspireerd door de stijl en de vormentaal van
de Italiaanse hofdans zoals die in de renaissance tot ontwikkeling kwam.
143p
Noem drie kenmerken van de Italiaanse hofdans die je in deze opname herkent.
video 4
De dansmuziek van componist Schenck, een zogenoemde ‘gigue’, wordt
uitgevoerd zoals in de zeventiende eeuw gebruikelijk was.
152p
Noem twee aspecten van de uitvoering waaruit dat blijkt.
