bronnen

Eindexamen latijn vwo 2004, tijdvak 1

opgave 1Tekst 1 Scipio wordt in een droom toegesproken door zijn grootvader

Regel 1 per me
12p
Citeer het Latijnse tekstelement waarbij per me een bepaling is.
Regel 3-5 Ad quam t/m a nobis
In deze zin komt tweemaal een chiasme voor.
22p
Noteer beide chiasmes.
Regel 8 offendes rem publicam
Het woordenboek geeft als betekenissen van offendo o.a. ‘beledigen’ en ‘aantreffen’.
32p
Leg op grond van de regels 9-17 uit welke van deze betekenissen hier de juiste is.
Regel 21-22 omnibus t/m locum
41p
Welke reden wordt hiervoor in het vervolg (t/m regel 34) gegeven? Beantwoord de vraag in
het Nederlands.
Regel 26 insidiarum a meis
51p
Citeer uit de regels 9-20 het Nederlandse tekstelement waarmee naar hetzelfde wordt
verwezen.
Regel 28-29 Immo t/m mors est
vestra vita mors est is een paradox.
62p
a. Welke conclusie trekt Scipio uit deze paradox? Beantwoord de vraag in het Nederlands
en baseer je daarbij op de regels 31-34.
b. Waarom mag Scipio deze conclusie niet trekken? Beantwoord de vraag in het Nederlands
en baseer je daarbij op de regels 35-47.
Regel 32 Atque ego t/m posse coepi
Deze passage luidt in een Nederlandse vertaling:
“Toen ik mijn tranen bedwongen had en weer enigszins kon spreken”
71p
Citeer het Latijnse tekstelement waarvan ‘enigszins’ de weergave is.
Regel 41 eius, a quo ille est vobis datus
81p
Citeer uit het voorafgaande het Latijnse woord waarnaar ille verwijst.
Regel 42-44 Sed t/m maxima est
Het pensum teksten dat je voor dit examen hebt bestudeerd heeft als titel: ‘tussen domus en
forum’.
92p
Aan welk van de twee wordt het meeste belang gehecht? Licht je antwoord toe op basis van
de regels 42-44.
Regel 48 Ex quo en regel 49 ex hoc loco
101p
Wat is de juiste beschrijving van de twee bovenstaande Latijnse tekstelementen?
A ex quo duidt de aarde aan en ex hoc loco een plaats hoog in de hemel.
B ex quo duidt een plaats hoog in de hemel aan en ex hoc loco de aarde.
C ex quo en ex hoc loco duiden beide de aarde aan.
D ex quo en ex hoc loco duiden beide een plaats hoog in de hemel aan.
Bestudeer de volgende uitspraak van Godfried Bomans:
“De ruimtevaart heeft een pacifistische uitwerking. Het zien van een foto in de krant,
waarop een kleine bol is afgebeeld en het besef dat dit de aarde is, doet tegelijk de gedachte
ontwaken: het is absurd om op zo’n knikker elkaar nog de hersens in te slaan.”
Godfried Bomans, Korte Berichten
Zowel Bomans als Cicero / Scipio constateren dat de aarde (in het heelal) heel klein is.
Bomans trekt hieruit echter een andere conclusie dan Scipio in de regels 48-53.
112p
Noteer in je eigen woorden de verschillende conclusies.
Regel 54 Quam
122p
a. Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 48) een Latijns woord dat hetzelfde aanduidt als
quam.
b. Citeer uit het vervolg (t/m caelum regel 59) een Latijns woord dat hetzelfde aanduidt als
quam.
133p
Noteer bij onderstaande namen (bij a, b en c) of het gaat om Publius Cornelius Scipio
Africanus Maior of om Publius Cornelius Scipio Africanus Minor. Beantwoord de vraag
door steeds Maior of Minor te noteren.
a. Regel 21 Africane
b. Regel 33 Africanum
c. Regel 54 Africanus
De aarde heeft blijkens de regels 54-67 een aantal specifieke eigenschappen zoals
bijvoorbeeld zwaartekracht.
142p
Noteer nog twee andere specifieke eigenschappen van de aarde. Beantwoord de vraag in het
Nederlands en baseer je antwoord op de regels 54-67.

opgave 2Tekst 2 Vriendschap

151p
Zet onderstaande begrippen in de rangorde die de spreker er in de regels 1-10 aan geeft.
Noteer daarbij de begrippen in de volgorde van belangrijk tot minder belangrijk:
amicitia, sapientia, voluptates
Regel 12 quidam docti
161p
Welk bezwaar heeft de spreker tegen quidam docti?
Beantwoord de vraag in het Nederlands.
Regel 12 virosque bonos
172p
Hoe definieert de spreker viri boni blijkens het vervolg? Citeer het desbetreffende Latijnse
tekstelement en geef de inhoud hiervan in het Nederlands weer.
Regel 16-17 Principio t/m conquiescit luidt in een Nederlandse vertaling:
“Allereerst, hoe kan er een ‘levenswaardig leven’ bestaan, om een uitdrukking van Ennius
te gebruiken, als het geen rust vindt bij een vriend op wie men steeds kan rekenen?”
181p
Citeer het Latijnse tekstelement waarop de vertaling ‘op wie men steeds kan rekenen’ is
gebaseerd.
Regel 17 sic loqui ut tecum
192p
Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 28-32 (t/m amicorum) dat een soortgelijke
gedachte uitdrukt.
Regel 19-20 Denique t/m singulis luidt in een Nederlandse vertaling:
“Kortom, de overige dingen die men nastreeft, zijn in de regel slechts elk afzonderlijk voor
afzonderlijke dingen goed.”
201p
Citeer het Latijnse tekstelement waarvan ‘in de regel’ de vertaling is.
In regel 22 is sprake van een asyndeton tussen corporis en amicitia.
211p
Welk woord past het best tussen corporis en amicitia?
A dus
B hoewel
C maar
D want
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
In een passage voorafgaand aan tekst 2 heeft de spreker over vriendschap gezegd:
“Niets immers is zo goed aangepast aan onze natuur, niets zo welkom, zowel bij voorspoed
als bij tegenspoed.”
222p
Wat zegt de spreker over de rol van een vriend / vriendschap in tegenspoed in de regels
15-27? Citeer als antwoord twee Latijnse tekstelementen.
Regel 33 horum
231p
Met horum wordt verwezen naar:
A mortui (regel 32)
B eos (regel 32)
C amicorum (regel 32)
D illorum (regel 33)
Na Quod si in regel 33 gaat het over een ander soort vriendschap dan in de passage ervoor.
242p
Leg dat uit en ga daarbij in op beide passages.
“Hoe goed vitamine-C voor je is, blijkt wel uit de ziektes die je krijgen kunt bij gebrek aan
vitamine-C, zoals scheurbuik”.
In de regels 28-38 komt een redenering voor van hetzelfde type.
252p
Geef de redenering uit de regels 28-38 weer in je eigen woorden.
De filosoof Aristoteles zegt over vriendschap het volgende:
“Vriendschap is namelijk een vorm van voortreffelijkheid of is althans nauw met
voortreffelijkheid verbonden. En bovendien is zij onmisbaar voor het leven. Zonder
vrienden zou niemand willen leven, ook al bezat hij alle andere goede dingen. Rijkelui en
mensen met een hoge functie of een machtspositie hebben immers, zoals bekend, nog meer
dan anderen behoefte aan vrienden.”
Aristoteles, Eth.Nic.VIII,1
De tekst van Aristoteles komt inhoudelijk deels overeen met de tekst van Cicero, deels niet.
261p
Citeer uit de tekst van Aristoteles een tekstelement over vriendschap dat in het geheel niet
terug te vinden is in tekst 2.

opgave 3Tekst 3 De onderstaande passage is afkomstig uit de roman ‘Terentia’ van Adelheid van Beuningen,

272p
Omschrijf de gebeurtenissen uit Cicero’s leven die voorafgaan aan het in tekst 3
beschrevene. Begin bij zijn consulaat. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 50 woorden.

opgave 4Tekst 4 Begin 49 v. Chr. stak Caesar de Rubico over en begon zo de burgeroorlog. Pompeius

2843p
Bestudeer tekst 4 met de inleiding en de aantekeningen.
43p Vertaal de regels 1 t/m 11.
√(Einde)
Lees verder