naslagFormules
Vlakke meetkunde Verwijzingen naar definities en stellingen die bij een bewijs mogen worden gebruikt zonder nadere toelichting. Hoeken, lijnen en afstanden: gestrekte hoek, rechte hoek, overstaande hoeken, F-hoeken, Z-hoeken, afstand punt tot lijn, driehoeksongelijkheid. Meetkundige middelloodlijn, plaatsen: bissectrice, bissectricepaar, middenparallel, cirkel, parabool. hoekensom Driehoeken: driehoek, buitenhoek driehoek, congruentie: HZH, ZHH, ZHZ, ZZZ, ZZR; gelijkvormigheid: hh, zhz, zzz, zzr; middelloodlijnen driehoek, bissectrices driehoek, hoogtelijn driehoek, hoogtelijnen driehoek, zwaartelijn driehoek, zwaartelijnen driehoek, gelijkbenige driehoek, gelijkzijdige driehoek, rechthoekige driehoek, Pythagoras, gelijkbenige rechthoekige driehoek, halve gelijkzijdige driehoek. hoekensom Vierhoeken: vierhoek, parallellogram, ruit, rechthoek, vierkant. Cirkel, koorden, bogen, hoeken, raaklijn, vierhoeken: koorde, boog en koorde, loodlijn op koorde, middellijn, Thales, middelpuntshoek, omtrekshoek, constante hoek, raaklijn, hoek tussen koorde en raaklijn, koordenvierhoek. Goniometrie sin( t + u ) = sin t cos u + cos t sin u sin( t − u ) = sin t cos u − cos t sin u cos( t + u ) = cos t cos u − sin t sin u cos( t − u ) = cos t cos u + sin t sin u
opgave 2Snijden met een hoogtelijn
Op een cirkel kiezen we drie vaste punten A, B en C, waarbij lijnstuk AB geen
middellijn is en punt C op de kortste cirkelboog AB ligt.
Een punt P doorloopt dat deel van de langste cirkelboog AB waarvoor driehoek
ABP niet stomphoekig is.
De hoogtelijn BQ van driehoek ABP snijdt de koorde CP in punt R.
In figuur 1 is een mogelijke positie van P getekend met de bijbehorende punten
Q en R. Deze figuur staat ook twee maal op de uitwerkbijlage.
figuur 1
Bij de beweging van P over het hierboven beschreven deel van de cirkelboog
AB verandert de grootte van hoek BRC niet.
14pBewijs dit.
De baan van R die hoort bij de hierboven beschreven beweging van P, kan
getekend worden met behulp van de onder figuur 1 genoemde eigenschap.
25puitwerkbijlageTeken op deze manier in de figuur op de uitwerkbijlage de baan van R. Geef de
randpunten van de baan, waarbij driehoek ABP rechthoekig is, duidelijk aan.
Licht je werkwijze toe.
opgave 3De leercurve
Het aanleren van een nieuwe handeling kost tijd. Als je een handeling vaker
uitvoert, wordt de voor deze handeling benodigde tijd meestal steeds korter.
T.P. Wright stelde voor dit leerproces de volgende formule op:
.
Hierin is:
Tn het aantal seconden dat nodig is als de handeling voor de n-de keer wordt
uitgevoerd,
het aantal seconden dat nodig is als de handeling voor de eerste keer wordt
uitgevoerd en
a een positieve constante die afhangt van de snelheid van het leerproces.
Volgens de formule van Wright leidt een verdubbeling van het aantal keer
uitvoeren van een zelfde handeling tot een daling van de hoeveelheid benodigde
tijd (en dus kosten) van de laatste keer met een vast percentage.
Men spreekt van een P%-leercurve als bij verdubbeling van het aantal keer
uitvoeren van n naar 2n de laatste keer nog maar P% kost van de tijd bij de n-de
keer. Ofwel:
.
34pBereken de waarde van a in de formule van Wright bij een 85%-leercurve. Rond
je antwoord af op twee decimalen.
In een bepaald bedrijf voeren mensen een handeling aan de lopende band uit.
Deze handeling wordt niet door iedereen op dezelfde manier aangeleerd. In de
praktijk komt men onder andere de volgende twee soorten mensen tegen:
− snelle starters: deze mensen kunnen de handeling de eerste keer al snel
uitvoeren, maar het lukt hen daarna niet om dit snel te verbeteren,
− snelle leerders: de eerste keer duurt bij deze mensen wat langer, maar zij
zijn in staat snel vooruitgang te boeken.
Voor beide soorten hanteert het bedrijf een formule van Wright:
− snelle starters: Tn = 20 ⋅ n−0,152,
− snelle leerders: Tn = 40 ⋅ n−0,328.
44pBereken bij de hoeveelste keer uitvoeren een snelle leerder de handeling voor
het eerst sneller uitvoert dan een snelle starter.
Men wil weten hoe lang een snelle starter bij de eerste 100 handelingen
gemiddeld over een handeling doet. Daarvoor moet eerst de totale tijd, dus de
som
, uitgerekend worden. Deze som is gelijk aan de totale
oppervlakte van 100 rechthoeken met breedte 1 en hoogtes
,
T2,
T3, …,
.
In figuur 1 is een aantal van deze rechthoeken getekend voor een snelle starter.
figuur 1
De oppervlakte van de 100 rechthoeken kan goed benaderd worden met een
oppervlakte onder de grafiek van de functie T die gegeven is door
T(x) = 20 ⋅ x−0,152.
54pBereken deze oppervlakte onder de grafiek van T met behulp van primitiveren
en bepaal hiermee hoe lang een snelle starter bij de eerste 100 handelingen
gemiddeld over een handeling doet. Rond deze tijdsduur af op een geheel
aantal seconden.
opgave 4Een exponentiële functie
In figuur 1 is voor x ≥ 0 de grafiek getekend van de functie f die gegeven is door
.
figuur 1
Deze grafiek heeft één top, die we A noemen.
64pBereken exact de x-coördinaat van A.
figuur 2
Zoals je in figuur 2 ziet, past een vierkant met zijde 1 waarvan één zijde op de
x-as ligt, ruimschoots in het gebied tussen de grafiek van f en de x-as.
74pOnderzoek met een berekening of een vierkant met zijde 2 waarvan één zijde op
de x-as ligt, ook nog in dit gebied past.
We bekijken nu voor positieve waarden van n met n ≠ 1 de functie gn die is
gegeven door
.
De grafieken van gn snijden de grafiek van f in het punt (0, 0). Ook is er voor
elke positieve waarde van n met n ≠ 1 nog een ander snijpunt.
In tabel 1 staat voor enkele waarden van n de x-coördinaat van dit andere
snijpunt.
tabel 1
Voor de vier waarden van
n uit de tabel geldt:
.
Hieruit ontstaat het vermoeden dat deze formule voor xsnijpunt klopt voor elke
positieve waarde van n met n ≠ 1.
85pToon aan dat dit vermoeden juist is.
figuur 3
In figuur 3 zijn de grafieken getekend van f en de functie g3, gegeven door
. De grafieken van
f en
g3 sluiten een vlakdeel in. Dit vlakdeel is in
figuur 3 grijs gemaakt.
94pBereken de oppervlakte van dit vlakdeel.
opgave 6Zoek de geodriehoek
Gegeven zijn twee evenwijdige lijnen k en m en een punt A ertussenin. Zie
figuur 1.
figuur 1
In deze opgave bekijken we hoe je op elk van de twee gegeven lijnen een punt
kunt tekenen zo dat deze punten samen met punt A de hoekpunten zijn van een
geodriehoek. Een geodriehoek is een gelijkbenige rechthoekige driehoek.
We bekijken de situatie waarbij de hoek waarvan A het hoekpunt is, recht is.
Om te begrijpen hoe we die situatie kunnen tekenen, bekijken we figuur 2. Hierin
is een geodriehoek PQR getekend, waarbij hoek P recht is en de punten Q en R
respectievelijk op de (evenwijdige) lijnen k en m liggen. De loodlijn door P op k
en m snijdt k in punt S en m in punt T.
Figuur 2 staat vergroot op de uitwerkbijlage.
figuur 2
Er geldt: driehoek PQS is congruent met driehoek RPT.
124pBewijs dit.
In de figuur op de uitwerkbijlage zijn twee evenwijdige lijnen k en m getekend
met een punt A ertussenin.
133pTeken in deze figuur met behulp van wat hierboven over figuur 2 gezegd is een
geodriehoek waarvan op elk van deze lijnen k en m een hoekpunt ligt en
waarvan A het hoekpunt van de rechte hoek is. Licht je werkwijze toe.
opgave 7Gebroken functie
Voor elke positieve waarde van a is de functie fa gegeven door
met
x > 0In figuur 1 is voor enkele waarden van a de grafiek van fa getekend.
figuur 1
De grafiek van fa heeft voor elke positieve waarde van a een top.
Het lijkt erop dat deze toppen liggen op een hyperbool met vergelijking xy = c
voor een zekere waarde van c. Deze hyperbool is in figuur 1 gestippeld
weergegeven.
145pToon langs algebraïsche weg aan dat de toppen inderdaad op een hyperbool
met vergelijking xy = c liggen en bereken de waarde van c.
. De functie
.
