Eindexamen aardrijkskunde vmbo kb 2012 tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen

Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden

gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer

dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling

meegeteld.

opgave 1De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen

In bron 1 wordt gezegd dat de Turkse plaats Finike nog geen massatoerisme kent. Er zijn echter wel aanwijzingen in de advertentie van het hotel dat er toch sprake is van massatoerisme in Finiki. • Geef een voorbeeld uit de advertentie dat op massatoerisme duidt.

In bron 1 wordt reclame gemaakt voor zowel natuurlijke als voor culturele kenmerken van Finike. • Noem eerst een natuurlijk kenmerk waarvoor reclame wordt gemaakt. • Noem daarna een cultureel kenmerk waarvoor reclame wordt gemaakt.

Er zijn mensen die in de zomervakantie naar Turkije gaan. Turkije is bij Nederlandse vakantiegangers ook erg populair in het voorseizoen en naseizoen. De reizen naar Turkije zijn dan vaak goedkoper. • Geef een andere belangrijke reden waarom Turkije ook in het voorseizoen en naseizoen populair is bij Nederlandse vakantiegangers.

Een familie wil op vakantie naar een hotel in Turkije. Bij het boeken van de reis zien ze dat de volgende zaken zijn inbegrepen: − ontbijt, lunch en diner in buffetvorm − laat ontbijt mogelijk − lokale (alcoholische) drankjes 24 uur per dag en verse jus bij het ontbijt − diverse snacks − minibar dagelijks gevuld met frisdranken en water − ijs gedurende de dag − gratis gebruik van onze faciliteiten • Met welk begrip wordt zo’n soort vakantie in een hotel aangeduid? bron 2 Europa

In bron 2 staan vier eilanden(groepen) afgebeeld. Met welk cijfer worden de Canarische eilanden weergegeven? A cijfer 1 B cijfer 2 C cijfer 3 D cijfer 4

bron 3 Wintersport voor 1 miljoen Nederlanders

In bron 3 zijn de Alpen in Oostenrijk en het Sauerland in Duitsland beschreven als belangrijke wintersportgebieden voor de Nederlandse toerist. Als je beide gebieden met elkaar vergelijkt, dan blijken ze elk hun eigen voordelen te hebben voor de Nederlandse wintersporter. • Noteer op het antwoordblad de Alpen en het Sauerland onder elkaar. Noem met behulp van bron 4 bij beide gebieden een voordeel voor de Nederlandse wintersporter.

Met welk cijfer wordt Tirol aangegeven op de kaart van Oostenrijk? A cijfer 1 B cijfer 2 C cijfer 3 D cijfer 4 bron 6 Aantal lange vakanties van Nederlanders

Het aantal lange vakanties van Nederlanders is toegenomen van 7 miljoen in 1969 naar 22 miljoen in 2007. Eén van de oorzaken voor deze toename is de stijging van de welvaart. • Noem nog twee oorzaken voor deze toename van het aantal lange vakanties.

bron 7 Veerdiensten naar de Waddeneilanden Veerboot Harlingen - Terschelling datum tijd soort donderdag 06-01-2011 08:30 sneldienst donderdag 06-01-2011 09:45 veerdienst donderdag 06-01-2011 12:30 sneldienst donderdag 06-01-2011 15:00 veerdienst donderdag 06-01-2011 17:30 sneldienst donderdag 06-01-2011 19:50 sneldienst Duur van de overtocht − veerdienst: circa 2 uur − sneldienst rechtstreeks: − sneldienst via Vlieland: veerboot Harlingen - Terschelling: circa 45 minuten circa 1 uur en 30 minuten

In bron 7 wordt de veerboot tussen Harlingen en Terschelling / Vlieland genoemd. Er zijn ook verbindingen van het vasteland naar de andere eilanden. • Vanuit welke plaats op het vasteland vertrekt de veerboot naar Ameland?

bron 8 Uitgaven dagtoerisme en verblijfstoerisme* in 2005 en 2007 euro 400 miljoen 450 350 0 300/250 ´05´07 ´05´07 ´05´07 ´05´07 Groningen Fryslân = Friesland * verblijfstoerisme is een vorm van toerisme waarbij men in een accommodatie overnacht.

In bron 8 worden de inkomsten uit toerisme voor drie provincies vermeld. Eén van deze provincies staat bekend om het watertoerisme, een andere staat bekend om het natuurtoerisme. • Neem de begrippen watertoerisme en natuurtoerisme over op het antwoordblad en schrijf bij elk begrip een bijbehorende provincie uit bron 8.

Naar aanleiding van het diagram in bron 8 worden de volgende beweringen gedaan: 1 De uitgaven door dagtoeristen zijn tussen 2005 en 2007 in Groningen meer gestegen dan in Fryslân (Friesland). 2 Verblijfstoerisme is in dit diagram hetzelfde als lange vakantie. • Neem de cijfers van de beweringen over op het antwoordblad en schrijf erachter of de bewering juist is of onjuist.

bron 9 Goa, India Vakantiegebieden maken een aantal ontwikkelingsfasen door. Een goed voorbeeld is Goa in India. Dit gebied werd een tijd lang niet of nauwelijks meer bezocht, omdat de toeristische voorzieningen niet meer voldeden aan de eisen van het hedendaags toerisme. Plaatselijke overheden en de toeristenindustrie hebben daarom jarenlang keihard aan vernieuwing en ontwikkeling gewerkt. Het resultaat is een kwalitatief hoogstaande vakantiebestemming die snel weer geliefd wordt.

Lees de tekst van bron 9. • Geef twee voorbeelden van toeristische voorzieningen.

In bron 9 gaat het in de tekst over Goa. In welke fase van ontwikkeling zit Goa nu? A in de fase van bloei B in de fase van herstel C in de fase van opkomst D in de fase van verval

Er is de laatste jaren een duidelijke groei in het aantal Nederlanders dat een cruise maakt. Per cruiseschip bezoeken zij bijvoorbeeld het nog bijna onaangetaste Antarctica. • Geef een argument waarom je Antarctica het best per cruiseschip kunt bezoeken.

In bron 10 is sprake van een dagtocht naar Rottumeroog. Welke begrippen zijn van toepassing op deze dagtocht? A grootschalig toerisme en cultuurbestemming B grootschalig toerisme en natuurbestemming C kleinschalig toerisme en cultuurbestemming D kleinschalig toerisme en natuurbestemming

bron 11 Genieten in Bergen Geniet van de veelzijdige Noord-Hollandse kust! Het strand en de duinen maken van deze omgeving een heerlijke vakantiebestemming! En wat is er nu leuker dan een weekendje naar de kust? Wij selecteerden voor u als lezer van deze krant een autovakantie naar Bergen. U verblijft in een viersterren hotel inclusief ontbijt. Een 2-daagse autovakantie boekt u al vanaf slechts € 39 per persoon! En als u boekt met de speciale actiecode krijgt u ook nog eens een lezerskorting van € 17,50 per boeking. Aankomstdata: van 28/2 tot en met 28/3: op vr., za., en zo. van 4/4 tot en met 27/6: op zo. van 2/7 tot en met 23/8: op vr. en ma.

De advertentie van bron 11 maakt reclame voor autovakanties naar Bergen. De cijfers 1 tot en met 4 in bron 12 staan, in willekeurige volgorde, voor de plaatsen Egmond aan Zee, Bergen, Zandvoort en Noordwijk. Met welk cijfer wordt de plaats Bergen in bron 6 aangegeven? A cijfer 1 B cijfer 2 C cijfer 3 D cijfer 4

In de advertentie in bron 11 worden 2-, 3-, 4- en 5-daagse autovakanties aangeboden. Welke van deze autovakanties rekenen we tot de lange vakanties? A alleen de 5-daagse autovakantie B alle genoemde autovakanties C de 3-, 4- en 5-daagse autovakanties D de 4- en 5-daagse autovakanties E geen enkele van deze autovakanties

bron 13 Vier foto’s uit reisbrochures foto 1 foto 2 foto 3 foto 4

In reisbrochures kom je vaak foto’s tegen die kenmerkend zijn voor een vakantieland of een soort vakantieganger in dat land. In bron 13 staan vier van zulke foto’s afgebeeld. Ze zijn, in alfabetische volgorde, kenmerkend voor Australië, Indonesië, Kenia en Peru. • Noteer op het antwoordblad de cijfers van de foto’s en schrijf achter elk cijfer welk land erbij hoort.

bron 14 Toerisme groeit, maar bestedingen blijven achter

Naar aanleiding van de tekst van bron 14 worden drie uitspraken gedaan: 1 Marokko behoort voor de Nederlandse vakantieganger tot de verre bestemmingen. 2 Marokko staat vooral bekend als natuurbestemming. 3 Marokko bevindt zich wat betreft toeristische ontwikkeling in de fase van herstel. • Neem de cijfers van de uitspraken over op het antwoordblad en schrijf erachter of de uitspraak juist is of onjuist.

Ahmed Serghini wil voorkomen dat in Marokko hetzelfde gebeurt als in Spanje en Tunesië door het massatoerisme is gebeurd (zie bron 14). Hij doelt hierbij onder andere op culturele en ruimtelijke gevolgen van massatoerisme. • Noem eerst een voorbeeld van een cultureel gevolg van massatoerisme dat hij wil voorkomen. • Noem vervolgens een voorbeeld van een ruimtelijk gevolg van massatoerisme dat hij wil voorkomen.

bron 15 15-daagse rondreis door Andalusië (Zuid-Spanje) en Marokko Andalusië en Marokko 15 dagen vanaf 974 euro Prachtige combinatiereis! 15-daagse rondreis Andalusië en Marokko. Op basis van ontbijt, 1x lunch en 11x diner. Vertrek van 2 september tot en met 28 oktober. − In Andalusië bezoeken we onder andere Granada (inclusief entree Alhambra!) en Sevilla en in Marokko bezoeken we Fès, Marrakech, Casablanca en Rabat. − Inclusief vlucht Amsterdam-Málaga en retour, verblijf, excursies en Nederlandssprekende reisleiding.

Sommige toeristen die naar Marokko reizen, combineren deze reis met een bezoek aan Andalusië in Spanje. De advertentie van bron 15 is een voorbeeld van zo’n combinatiereis. Drie uitspraken naar aanleiding van deze advertentie: 1 Het aanbod voor deze combinatiereis geldt voor het hoogseizoen. 2 Andalusië rekenen we tot de Costa Brava. 3 Deze rondreis is een cultuurreis. • Neem de cijfers van de uitspraken over op het antwoordblad en schrijf erachter of de uitspraak juist is of onjuist.

opgave 2Omgaan met natuurlijke hulpbronnen

De kaart van bron 16 laat de Rijn en de Maas zien. Bij de kaart is de titel weggelaten. Wat is de juiste titel van de kaart? A de benedenloop van de Rijn en de Maas B de delta van de Rijn en de Maas C het regiem van de Rijn en de Maas D het stroomgebied van de Rijn en de Maas

Op de kaart van bron 16 staat een zwarte stippellijn aangegeven. In de legenda wordt niet aangegeven wat deze lijn betekent, maar staat een vraagteken. • Welk begrip moet er worden ingevuld in de legenda in plaats van het vraagteken?

bron 17 Waterafvoer van Rijn en Maas m 3

De Rijn voert meer water af dan de Maas. • Noem twee redenen waarom de Rijn meer water afvoert dan de Maas. bron 18 Dwarsdoorsnede van een rivier

In bron 18 staat een dwarsdoorsnede van een rivier. Met de letters P, Q, R en S zijn, in alfabetische volgorde, de volgende begrippen aangegeven: binnendijks gebied, uiterwaard, winterdijk en zomerdijk. Welk antwoord geeft de juiste combinatie van letter en begrip? P Q R S A zomerdijk uiterwaard winterdijk binnendijks gebied B winterdijk uiterwaard zomerdijk binnendijks gebied C zomerdijk binnendijks gebied winterdijk uiterwaard D winterdijk binnendijks gebied zomerdijk uiterwaard

Een voorbeeld van een gebied met perioden van extreme droogte is de Sahelzone. Met welk cijfer wordt de Sahelzone aangegeven in bron 19? A cijfer 1 B cijfer 2 C cijfer 3 D cijfer 4

In de Sahel is al heel lang een tekort aan water. Het tekort aan water wordt steeds groter. Dit heeft zowel natuurlijke als menselijke oorzaken. • Geef eerst een natuurlijke oorzaak voor het tekort aan water. • Geef daarna aan hoe mensen bijdragen aan een toenemend watertekort.

De hoeveelheid neerslag zegt niet alles over de droogte in een gebied. De hoeveelheid neerslag die de mens kan gebruiken hangt ook af van de verdamping. • Met welk begrip duiden we neerslag min verdamping aan?

bron 20 Striptekening PETER, WAT DOEN WE MET AL HET OVERTOLLIGE WATER IN DE STAD? Het regent …èn harder ! Terwijl er steeds meer lastig al dit water in huis. steeds vaker … bestrating bijkomt. Daarom verbreden gemeentes grachten Staat nog leuk ook. En zo kan overtollig water in de stad beter opgevangen en singels. En leggen ze nieuwe aan. worden. En hebben we in droge periodes minder last van watertekort. Maar zelf kunt u ook mee- Met dat water kunt u Of uw auto Zo houden we Nederland helpen. Neem bijvoorbeeld later uw tuin sproeien. afspoelen. een regenton. Dan staat uw tuin niet meteen blank.

In bron 20 wordt een verband gelegd tussen de toename van regen en de toename van overstromingen in de stad. Peter geeft als één van de oorzaken van deze wateroverlast de toename van bestrating. • Geef een reden waarom een toename van bestrating leidt tot een toename van wateroverlast in de stad.

In bron 20 geeft Peter als oplossing voor de wateroverlast het aanleggen en verbreden van grachten in steden. Ook in het rivierengebied kent men wateroverlast. Bij rivieren laat men bij een hoge waterstand het overtollige rivierwater ook wegstromen naar een speciaal daarvoor aangewezen plek. Hoe worden deze opvangplekken van overtollig rivierwater genoemd? A grondwatervoorraden B infiltratiegebieden C overloopgebieden D spaarbekkens

In de laatste twee tekeningen in bron 20 zie je dat regenwater wordt opgevangen in een regenton. Dit regenwater kun je niet gebruiken als drinkwater, maar wel om je auto te wassen of om je tuin te sproeien. • Met welk begrip duiden we dit soort water aan?

Geef een ander voorbeeld waarvoor je het overtollige regenwater veilig zou kunnen gebruiken in huis. bron 21 Kwelwater bron 22 Grondwaterstand

Naast de vervuiling van het water, is de mens ook verantwoordelijk voor andere bedreigingen van de zoetwatervoorraad. In bron 21 en 22 staan vormen van bedreigingen. Welke bedreigingen worden beschreven in achtereenvolgens bron 21 en 22? bron 21 bron 22 A infiltratiewater verzilting B verdroging verzilting C verzilting infiltratiewater D verzilting verdroging

bron 23 Herkomst drinkwater Legenda: Herkomst water naar belangrijkste bron, per waterbedrijf, 2006 Oppervlaktewater aangevuld met natuurlijk duinwater Oevergrondwater Grondwater Vitens Grondwater aangevuld met oevergrondwater Grondwater aangevuld met oppervlaktewater PWN Waterleidingbedrijf Spaarbekken , Noord-Holland capaciteit in miljoen m 3 per jaar Oevergrondwater Oevergrondwater is is oppervlaktewater oppervlaktewater dat dat via via oevers oevers van van rivieren rivieren en en plassen plassen in in de de bodem bodem doorsijpelt. doorsijpelt. Oppervlaktewater Oppervlaktewater met met duininfiltratie duininfiltratie is is oppervlaktewater oppervlaktewater dat, dat, na na voorzuivering, voorzuivering, in in de de duinen duinen wordt wordt geïnfiltreerd geïnfiltreerd en en daarna daarna weer weer opgepompt. opgepompt. 0 2,5 5 km

Op de kaart van bron 23 staat de herkomst van het drinkwater in Nederland afgebeeld. • Welke twee herkomstbronnen van water gebruiken we in Nederland voor de productie van drinkwater?

bron 24 De Nieuwe Emscher bron 25 Ligging van de Emscher

Grote delen van de Emscher zijn in het verleden gekanaliseerd. In delen van de Emscher heeft men de natuurlijke, kronkelende loop van de rivier weer hersteld (gerenatuureerd). Het doel hiervan is onder andere het ontwikkelen van natuur en recreatie. • Geef, naast het ontwikkelen van natuur en recreatie, nog een doel dat men hiermee nastreeft.

De Emscher werd ooit omschreven als de “allersmerigste rivier van de wereld”. Nu is deze rivier door allerlei ingrepen weer langzaam schoner aan het worden. • Welk voordeel zal Nederland hebben van een schonere Emscher? Maak bij het beantwoorden van de vraag gebruik van de kaart in bron 25.

Na de problemen met hoogwater in 1995 is het project “Ruimte voor de rivier” gestart in Nederland. Wat is de belangrijkste reden voor het starten van dit project geweest? A extra ruimte voor waterrecreatie B meer waterafvoer door het veranderende klimaat C meer water gebruiken om elektriciteit op te wekken D verdroging tegengaan bron 26 Kringloop van het water

In bron 26 staan de korte en lange kringloop afgebeeld. Bij welke drie cijfers vindt verdamping plaats? A 1, 2 en 7 B 1, 3 en 4 C 1, 4 en 5 D 1, 5 en 7

Als de opwarming van de aarde in dit tempo doorgaat, zal meer ijs op de Noordpool in de zomer smelten. Twee leerlingen krijgen hierover een discussie. Sophie zegt: “De hoeveelheid water in de kringloop blijft altijd gelijk.” Sjanne zegt: “Door het smelten van het ijs op de Noordpool zal de zeespiegel sterk gaan stijgen.” • Neem de namen van de leerlingen over op het antwoordblad en schrijf erachter of hun uitspraak juist of onjuist is.