opgave 1Tekst 1 Het begin van de redevoering
Regel 1 iudices
12pNoteer uit welke maatschappelijke geleding deze personen kwamen en
noteer het ambt van de functionaris die voorzitter van de rechtbank was.
Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit
examen gelezen hebt.
Regel 1-4 Credo t/m comparandus
In deze regels onderscheidt Cicero zijn eigen gedrag van dat van andere
aanwezige redenaars. Hij doet dit onder andere door gebruik te maken
van het stilistisch middel antithese.
22pa Citeer de twee Latijnse woorden die deze antithese vormen.
Uit het vervolg (t/m regel 7 vitant) blijkt dat er ook een overeenkomst is
tussen Cicero en andere aanwezige redenaars.
b Beschrijf in eigen woorden deze overeenkomst.
Regel 2-4 qui t/m comparandus
In deze opmerking vergelijkt Cicero zichzelf op drie punten met de andere
aanwezige redenaars: aetate, ingenio, auctoritate.
32pa Op welk van deze drie punten kan de opmerking van Cicero
beschouwd worden als valse bescheidenheid? Verklaar je antwoord.
b Noteer de namen van twee stilistische middelen die Cicero gebruikt in
zijn opmerking qui t/m comparandus (regel 2-4). Laat alliteratie
buiten beschouwing.
Tekst 1 en Tekst 2
Tekst 2, regel 4 timor
Het begrip timor speelt een grote rol in dit proces.
43pa Beschrijf in eigen woorden wat het effect hiervan is op de summi
oratores (tekst 1, regel 1). Baseer je antwoord op de
regels 1-7 van tekst 1 (Credo t/m vitant).
b Beschrijf in eigen woorden de vier oorzaken van Cicero’s eigen timor,
die hij noemt in de regels 4-6 van tekst 2 (Huc t/m pericula).
opgave 2Tekst 2 Cicero’s inzet en de taak van de rechters
Regel 12 offici
51pBeschrijf in eigen woorden wat Cicero hiermee concreet bedoelt.
Regel 15 iudex praeesses
M. Fannius maakte bij deze zaak als voorzitter deel uit van de jury.
62pCiteer uit de regels 18-30 (Longo t/m sint) de twee tekstelementen die
verwijzen naar de twee andere officiële rollen bij deze rechtszaak. Laat de
jury buiten beschouwing.
Regel 19 caedes
Deze caedes waren onderdeel van een officiële politieke maatregel.
72pa Noteer de term voor deze officiële politieke maatregel. Baseer je
antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen
gelezen hebt.
b Noteer het andere onderdeel van deze officiële politieke maatregel.
Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit
examen gelezen hebt.
Regel 30-31 Etenim t/m liceat
In zijn roman Romeins bloed schrijft Steven Saylor:
Want wat is het doel van deze rechtszaak, als diefstal en moord
ongestraft kunnen worden gepleegd?
Deze woorden zijn gebaseerd op de regels 30-31 (Etenim t/m liceat).
82pa Citeer uit de regels 30-31 (Etenim t/m liceat) het Latijnse
tekstelement dat hetzelfde weergeeft als ‘diefstal en moord’ in het
bovenstaande citaat.
b Citeer uit de regels 30-31 (Etenim t/m liceat) het Latijnse
tekstelement waarop het woord ‘ongestraft’ is gebaseerd in het
bovenstaande citaat.
Regel 30-38 Etenim t/m restat
92pa Leg in eigen woorden uit dat Cicero in deze regels betoogt dat er in dit
proces sprake is van ‘de omgekeerde wereld’. Ga in je antwoord in op
beide partijen.
b Leg uit welke rol het begrip bono (regel 33) speelt in Cicero’s
argumentatie voor zijn stelling dat er sprake is van ‘de omgekeerde
wereld’.
opgave 4Tekst 4 Algemeen
Regel 2 Eruci
111pNoteer de rol van deze persoon in het proces.
Regel 7-15 Causam t/m accedere
121pCiteer uit deze regels de Latijnse zin die als een geval van het stilistisch
middel sententia opgevat kan worden en verklaar je keuze. Ga in je
antwoord in op de betekenis van de desbetreffende zin.
Regel 17-18 tamen t/m videbatur
131pWelke woorden geven het best de strekking weer van
non tam … quam … (regel 17) in deze zin?
meer … dan …
minder … dan …
niet … en ook niet …
zowel … als …
Regel 15 Hunc en regel 18 vir
141pBeschrijf in eigen woorden het verschil tussen deze beide personen dat
Cicero aangeeft in de regels 15-22 (Hunc t/m dicere).
Regel 21 causa dicenda est
151pCiteer uit de regels 15-18 (Hunc t/m videbatur) het Latijnse tekstelement
dat inhoudelijk overeenkomt met causa dicenda est.
Regel 15 horrebant en regel 22 reformidant
161pVerklaar het verschil in tijd tussen deze twee persoonsvormen. Ga in je
antwoord in op beide beschreven situaties.
Regel 21-22 nomen ipsum reformidant
Cicero gebruikt hier een a-fortiori-redenering, die hij slechts voor de helft
uitspreekt.
171pNoteer in eigen woorden de volledige a-fortiori-redenering.
Regel 18-22 Ego t/m dicere
181pDe strekking van deze zin is het best te omschrijven als:
De rechter mag van mij heel streng zijn.
Deze rechter is wel streng, maar ik wil liever een nog strengere
hebben.
Een goede rechter is streng tegen misdadigers en mild tegen
onschuldigen.
Vroeger waren rechters veel strenger.
Regel 22-30 In t/m occultatur
Cicero gebruikt verscheidene argumenten om de verdenking op
T. Roscius te richten.
193pa Noteer in eigen woorden het argument in de regels 22-26
(In t/m fueris).
b Noteer in eigen woorden het argument in regel 26
(Quid si ut avarus t/m audax).
c Noteer in eigen woorden het argument in regel 27
(Quid si ut illius t/m inimicissimus).
Regel 25-30 Quid si accedit t/m occultatur
In deze regels gebruikt Cicero het stilistisch middel paradox.
201pCiteer het desbetreffende Latijnse tekstelement.
Regel 30-31 Avaritiam t/m alienissimo
Cicero beschrijft in deze zin een handelwijze die volgens hem
tegengesteld is aan de handelwijze die men zou verwachten.
212pa Beschrijf in eigen woorden de handelwijze die men volgens Cicero zou
verwachten.
b Noteer de naam van degene die bedoeld wordt met alienissimo
(regel 31).
Algemeen
In Cicero’s redevoering Pro Sexto Roscio Amerino komen kenmerken van
de oratio invectiva voor.
221pLicht deze stelling toe en onderbouw haar met een voorbeeld uit tekst 4.
Let op: de laatste vraag en opdracht van dit examen staan op de
volgende pagina.
In De oratore schrijft Cicero:
I We moeten onze rede zo beginnen, dat we ons verzekeren van
de sympathie, interesse en aandacht van de toehoorders.
II Dan moeten we …
III Vervolgens moeten we de strijdvraag analyseren of tenminste
de hoofdstelling preciseren,
IV en daarna moeten we onze beweringen staven met redelijke
argumenten en de tegenargumenten weerleggen.
V Volgens sommigen komt dan als afsluiting de epiloog van
de rede, terwijl anderen vóór deze epiloog nog een excurs
invoegen ter opluistering en verrijking van het geheel.
232pa Uit welk onderdeel van de redevoering is tekst 4 afkomstig? Noteer als
antwoord het Romeinse cijfer van het juiste onderdeel uit de
beschrijving hierboven.
b Beschrijf in eigen woorden wat op de puntjes bij onderdeel II moet
staan. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je
voor dit examen gelezen hebt.
Vertaal de regels 1 t/m 12 in het Nederlands.
