Eindexamen wiskunde A vwo 2001 tijdvak 2 (wiskunde A1,2)

opgave 1Opgave 1 Vakkenkeuze

In het voorjaar van 1994 zijn bij een onderzoek naar vakkenkeuze 344 jongens en 493 meisjes ondervraagd die toen eindexamen havo deden. Nederlands was voor iedereen verplicht. Havo-leerlingen moesten naast Nederlands nog ten minste 5 andere vakken kiezen. In tabel 1 is te zien door hoeveel procent van de ondervraagden de andere vakken zijn gekozen. tabel 1 Vakkenkeuze van jongens en meisjes op havo Duits vak jongens 31,1 (in %) Engels Frans 10,2 98,8 Aardrijkskunde Geschiedenis 19,2 25,3 Economie Handelswetenschappen 60,2 43,0 Wiskunde A 43,3 Wiskunde Biologie B 23,5 54,7 Natuurkunde Scheikunde 42,2 57,6 Tekenen Maatschappijleer 7,0/2,9 Muziek Handenarbeid 0,9/2,3 Textiele Spaans werkvormen 0,0 0,0

Toon aan dat van de ondervraagde leerlingen meer meisjes dan jongens economie deden. De meeste leerlingen hadden naast Nederlands 5 vakken gekozen. Sommige leerlingen hadden naast Nederlands 6 vakken gekozen. Geen van de leerlingen had naast Nederlands meer dan 6 vakken gekozen.

Bereken hoeveel procent van de ondervraagde meisjes een extra vak deed. Bij het onderzoek werd ook gevraagd of je, als je opnieuw zou mogen kiezen, weer precies hetzelfde vakkenpakket gekozen zou hebben. De onderzoekers vermoedden dat ten minste de helft van de kandidaten ontevreden was over hun huidige pakket. Een onderwijsdeskundige was het daar niet mee eens. Kort voor het onderzoek beweerde hij dat minder dan de helft van alle havo-eindexamenkandidaten achteraf liever een ander pakket gekozen zou hebben. Neem aan dat de groep van 837 ondervraagde leerlingen een aselecte steekproef vormt uit alle havo-eindexamenkandidaten.Van deze groep zouden 359 leerlingen een ander pakket gekozen hebben, zo bleek uit het onderzoek.

De leerlingen moesten ook aangeven wélke vakken ze zouden willen vervangen. Voor enkele vakken staat het resultaat in figuur 1. Bijvoorbeeld: van alle meisjes met wiskunde B zou ongeveer 21% dat vak achteraf liever niet hebben gekozen. figuur 1 Spijtpercentage per vak voor jongens en meisjes apart % 24/22 wiskunde-B natuurkunde economie scheikunde Frans Aan de leerlingen die ten minste één ander vak gekozen zouden hebben, werd ook gevraagd welk nieuw vak of welke nieuwe vakken ze zouden kiezen. In figuur 2 staat voor enkele vakken het resultaat. Bijvoorbeeld: van de meisjes die ten minste één ander vak gekozen zouden hebben, zou ruim 25% wiskunde A kiezen. (Merk op dat veel leerlingen meer dan één nieuw vak zouden kiezen, waardoor het totaal zelfs over deze zes vakken al ver boven de 100% komt.) figuur 2 Voorkeur voor vervangingsvakken van jongens en meisjes op de havo 45 % 40 0 35/30 wiskunde-A economie biologie geschiedenis aardrijkskunde Duits Er waren 127 jongens en 232 meisjes die ten minste één ander vak zouden kiezen. Stel dat alle leerlingen het achteraf gewenste pakket hadden gekozen.

opgave 2Opgave 2 Persoonlijke lening

Iemand heeft bij een bank een persoonlijke lening afgesloten van ƒ 80 000,–.Voor rente

en aflossing betaalt hij aan het eind van elke maand een vast bedrag, namelijk ƒ 720,–.

De bank brengt hem 0,7% rente per maand over het restant van de lening in rekening.

L₀ is het beginbedrag: ƒ 80 000,–. L_t is het restant van de lening direct na het einde

van de t^e maand. L_t berekent men als volgt:

Eerst wordt het restant aan het eind van de vorige maand (L_t–1) vermeerderd met de

verschuldigde rente en daarna wordt de ƒ 720,– er van af getrokken. Er wordt bij alle

bedragen gerekend in guldens.

Het model dat hier bij hoort, ziet er dus als volgt uit:

L _t = 1,007 L_t_–_1

– 720

L₀ = 80 000

In de tabel hieronder kun je voor de eerste paar maanden zien hoe groot het restant

van de lening is aan het eind van elke maand.

tabel 2

53p

Bereken L₆.

Het maandbedrag van ƒ 720,– bestaat voor een deel uit de verschuldigde rente en voor

een deel uit aflossing. Met behulp van tabel 2 kunnen we bijvoorbeeld nagaan dat aan

het einde van de eerste maand ƒ 160,– van de lening is afgelost. De maandelijkse

aflossing aan het einde van de t^e maand geven we aan met A_t. Dus we hebben de

volgende formule:

A_t = 720 – 0,007 L_t_–_1

Door deze aflossing wordt het restant van de lening elke maand kleiner.

In formulevorm:

= L

– A

Met behulp van tabel 2 kun je nagaan dat A₁ = 160.

Doordat het restant van de lening, en dus ook de verschuldigde rente, steeds kleiner

wordt, wordt de aflossing steeds groter. Dit kan beschreven worden met de volgende

formule:

A_t+1 = 1,007 A_t

64p

Toon met behulp van het voorgaande aan dat deze formule juist is.

Op een bepaald moment is het restant van de lening plus de rente daarover ƒ 720,– of

minder. Dit vormt dan het laatste maandbedrag, en daarmee is de lening afgelost.

75p

Toon aan dat de lening na 216 maanden is afgelost.

opgave 3Opgave 3 Geboorte

In de kansrekening gaat men er vaak van uit dat bij een geboorte de kans op een

jongen even groot is als de kans op een meisje, namelijk 0,5. In werkelijkheid worden

er iets meer jongens geboren dan meisjes. Bij elke geboorte is de kans op een jongen

ongeveer 0,51.

Wanneer we bijvoorbeeld de kans willen berekenen dat een gezin met 4 kinderen

bestaat uit twee jongens en twee meisjes, dan kunnen we gebruik maken van de

bovengenoemde 0,5. Maar we kunnen die kans ook berekenen met behulp van de

bovengenoemde 0,51. De twee uitkomsten die we krijgen, zijn niet even groot.

84p

Bereken hoeveel beide uitkomsten van elkaar verschillen.

Ook bij de Europese vorstenhuizen is de kans dat een jongen wordt geboren, gelijk

aan 0,51. Toch zijn er bij de 500 geboortes die de afgelopen eeuwen bij de Europese

vorstenhuizen plaatsvonden maar liefst 285 jongens geboren. De kans op zo’n groot

aantal jongens is niet zo groot.

94p

Bereken de kans dat er bij 500 geboortes minstens 285 jongens zijn.

De Nieuw-Zeelandse arts Grant heeft onderzocht of de kans op een jongen, en

daarmee dus ook de kans op een meisje, afhangt van persoonlijkheidskenmerken van

de moeder. In het onderzoek deelde zij de moeders in vijf categorieën in: zeer

meegaand, meegaand, bescheiden, dominant en zeer dominant. Uit haar onderzoek

bleek dat de kans op een meisje bij een zeer meegaande moeder vijf keer zo groot is

als de kans op een meisje bij een zeer dominante moeder.

Als de uitkomst van het onderzoek van Grant juist is, is de kans op een jongen bij een

zeer dominante moeder, zo valt na te rekenen, groter dan 0,8. Dat betekent dat deze

kans dus zeker niet gelijk kan zijn aan bijvoorbeeld 0,75.

103p

Laat door een berekening zien dat deze kans inderdaad niet gelijk kan zijn aan 0,75.

Uit de uitkomst van Grants onderzoek mag je niet de conclusie trekken dat de kans

op een jongen bij een zeer dominante moeder vijf keer zo groot is als bij een zeer

meegaande moeder.

113p

Laat met behulp van een getallenvoorbeeld zien dat je die conclusie inderdaad niet

mag trekken.

opgave 4Opgave 4 Kavelkosten

Een gemeente wil uitbreiden door het bouwen van een nieuwe wijk. De plaats waar de nieuwe wijk gebouwd zal worden, is vastgesteld.Voordat de gemeente het uitbreidingsplan laat uitvoeren, doet de gemeente onderzoek naar de kosten van het plan. Er zijn twee soorten kosten voor de gemeente: de kosten van aankoop van de grond. In deze situatie bedragen de kosten 170 000 gulden per hectare (1 hectare = 10 000 m 2 ). de kosten van het bouwrijp maken. Dit betreft kosten voor de aanleg van bijvoorbeeld wegen, rioleringen en groenvoorzieningen. Deze kosten zijn hoger naarmate het aantal woningen dat per hectare gebouwd zal worden groter is. In figuur 3 zijn kosten van diverse vergelijkbare projecten door middel van plusjes weergegeven. Zowel langs de horizontale als langs de verticale as is een logaritmische schaalverdeling gebruikt. Hierbij is x het aantal woningen per hectare. B stelt voor de kosten per hectare van het bouwrijp maken in duizenden guldens. Op grond van de plusjes in figuur 3 is een grafiek (de lijn k in figuur 3) getekend die het verband tussen B en x weergeeft. De figuur staat ook op de bijlage afgebeeld. figuur 3

De lijn k beschrijft een theoretisch model waarmee B kan worden berekend. De werkelijke kosten bij de onderzochte projecten (de plusjes in de figuur) wijken soms aanzienlijk af van de kosten volgens dit model. Kijk bijvoorbeeld maar naar de kosten van het project dat hoort bij x 19.

Onderzoek of de werkelijke waarde van B van dit project meer dan 100% afwijkt van de waarde van B volgens het model. Ga er in de rest van de opgave van uit dat B = 0,4 x 1,8 . We gaan er voor het gemak van uit dat alle woningen hetzelfde zullen zijn. De totale kosten per woning voor de gemeente bestaan uit de volgende onderdelen: de aankoopkosten van de grond per woning K A = 170 x –1 de kosten voor het bouwrijp maken van de grond K B = 0,4 x 0,8 In deze formules zijn K A en K B in duizenden guldens.

Laat zien hoe de formules van K A en K B tot stand zijn gekomen. In figuur 4 zie je een schets van de grafieken van K A en K B . figuur 4 Kosten Neem aan dat de gemeente er naar zal streven om de totale kosten per woning zo klein mogelijk te maken.

Stel een formule op voor de afgeleide van de functie die de totale kosten per woning weergeeft en onderzoek met behulp daarvan of het minimum van de totale kosten per woning bereikt wordt als K A en K B even groot zijn. In de toekomst zal de gemeente nog meer stukken grond aankopen. De grondprijs per ha zal echter in de toekomst kunnen stijgen. Daardoor zal ook het aantal woningen dat per ha gebouwd moet worden om de totale kosten zo klein mogelijk te maken, veranderen. Een ambtenaar onderzoekt dit probleem met zijn grafische rekenmachine. Hij gebruikt daarbij de volgende uitgangspunten: de grondprijs per ha G (in duizenden guldens) zal tussen 170 en 250 liggen; bij iedere grondprijs G kun je met de formule K T = G x –1 + 0,4 x 0,8 berekenen hoe de totale kosten per woning K T afhangen van x , het aantal woningen per ha. Bij iedere waarde van G is er precies één waarde van x die de minimale kosten per woning oplevert. In zijn rapport vermeldt de ambtenaar dat het voor G = 230 het goedkoopst is om 39 woningen per ha te bouwen. Hij heeft daarbij het aantal woningen per ha afgerond op gehelen. Maar er zijn nog meer waarden van G waarbij de totale kosten per woning minimaal zijn wanneer er (afgerond) 39 woningen per ha gebouwd worden.

opgave 5Opgave 5 Kantine

In de kantine van een bedrijf worden twee warme lunches aangeboden: een ’exotische lunch’ en een ’Hollandse lunch’. De kantinebeheerder mag hiervan zelf de prijs bepalen. De beheerder merkt dat de verkoopprijs van één maaltijd van invloed is op de verkochte aantallen van beide maaltijden.We nemen aan dat het volgende stelsel vergelijkingen is op te stellen voor het verband tussen de verkoopprijzen en de aantallen verkochte maaltijden: Hierbij is a het aantal verkochte exotische lunches per maand en b het aantal verkochte Hollandse lunches per maand.Verder is x de verkoopprijs (in guldens) van de exotische lunch en y de verkoopprijs (in guldens) van de Hollandse lunch. De totale kosten die de beheerder maakt zijn ƒ 3,– voor een exotische lunch en ƒ 2,– voor een Hollandse lunch. De beheerder wil weten hoe groot de winst is als een exotische lunch voor ƒ 3,25 en een Hollandse lunch voor ƒ 2,25 verkocht wordt.

Bereken in deze situatie de winst per maand op exotische lunches en de winst per maand op Hollandse lunches. TK zijn de totale kosten per maand in guldens. W is de totale winst per maand in guldens. TK zowel als W kunnen worden uitgedrukt in x en y : TK = 5 0 0 y – 40 0 0 x + 17 500 W = –3000 x 2 + 6000 xy – 5000 y 2 + 6500 x + 4500 y – 17500

Toon de juistheid van de formule voor W aan. Gebruik daarbij eventueel de bovenstaande formule voor TK . Het stelsel vergelijkingen voor het verband tussen x , y , a en b is slechts geldig voor a 0 en b 0. Bovendien worden de maaltijden niet verkocht onder de kostprijs dus x 3 en y 2. Deze beperkingen leiden ertoe dat het hierboven omschreven model (het stelsel vergelijkingen voor het verband tussen x , y , a en b ) slechts geldig is op een beperkt gebied voor x en y .

Teken dit toegestane gebied in een xy -assenstelsel. Het doel van de beheerder is om de verkoopprijzen zodanig vast te stellen dat zijn maandelijkse winst zo hoog mogelijk is. De beheerder rekent, uitgaande van de formule voor W , eerst een getallenvoorbeeld door. Hij kiest y = 3.

In tabel 3 is voor een aantal andere keuzen van y af te lezen bij welke verkoopprijs van een exotische lunch de winst zo hoog mogelijk is. Ook is steeds die hoogste winst berekend. tabel 3 In tabel 4 is voor een aantal keuzen van x af te lezen bij welke verkoopprijs van een Hollandse lunch de winst zo hoog mogelijk is. Ook hier is steeds die hoogste winst berekend. tabel 4 De punten die horen bij de getallenparen ( x , y ) uit tabel 3 liggen op een rechte lijn. Ook de punten die horen bij de getallenparen ( x , y ) uit tabel 4 liggen op een rechte lijn. Het snijpunt van deze twee lijnen levert de verkoopprijzen met maximale winst.